वायुपुराणम्

सुस्वादैर्विद्रुमनिभैः फलैर्बिल्वैर्महोपमैः। शीर्यमाणैर्विशीर्णैश्च प्रक्लिन्नतलमृत्तिकाः ।। ३८.

त्या बेलवाटीत, मोठ्या आणि प्रवाळासारख्या चवीच्या बेलफळांनी, जी गळून पडली आहेत आणि विखुरलेली आहेत, जमिनीची माती ओलसर झाली आहे.

तां स्थलीमुपजीवन्ति यक्षगन्धर्वकिन्नराः। सिद्धा नागाश्च बहुशो नित्यं बिल्वफलाशिनः ।। ३८.

त्या प्रदेशात यक्ष, गंधर्व, किन्नर, सिद्ध आणि नाग हे नेहमीच विपुल बेलफळे खाऊन जगतात.

अन्तरे वसुधारस्य रत्नधारस्य चान्तरे। त्रिंशद्योजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ।। ३८.

मातीच्या प्रवाह आणि रत्नांच्या प्रवाहाच्या मध्ये तीस योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब असा एक भाग आहे.

सुगन्धं किंशुकवनं नित्यं पुष्पितपादपम्। पुष्पलक्ष्म्यावृतं भाति प्रदीप्तमिव सर्वतः ।। ३८.

तेथे सतत फुललेली, सुगंधी आणि फुलांच्या शोभेने नटलेली किंशुकांची वनराई सर्व बाजूंनी उजळून दिसते.

यस्य गन्धेन दिव्येन वास्यते परिमण्डलम्। समग्रं योजनशतं काननानि समन्ततः ।। ३८.

ज्याच्या दिव्य सुगंधाने आजूबाजूच्या शंभर योजनांची सर्व अरण्ये दरवळतात.

तत् सिद्धचारणगणैरप्सरोभिश्च सेवितम् । रम्यं तत् किंशुक वनं जलाशयविभूषितम् ।। ३८.

ते रम्य किंशुकवन तलावांनी सजलेले असून, सिद्ध, चारण आणि अप्सरा यांच्या समूहांनी नेहमी वावरले जाते.

तत्रादित्यस्य देवस्य दीप्तमायतनं महत् । मासे मासेऽनतरति तत्र सूर्यः प्रजापतिः ।। ३८.

तेथे देवता सूर्याचे तेजस्वी आणि विशाल निवासस्थान आहे; प्रत्येक महिन्याला प्रजापती सूर्य तेथे संचार करतो.

तत्र कालस्य कर्त्तारं सहस्रांशुं सुरोत्तमम्। सिद्धसङ्घा नमस्यन्ति सर्वलोकनमस्कृतम् ।। ३८.

तेथे सर्व सिद्धांचे समुदाय, सर्व लोकांनी पूजिलेला, सहस्र किरणांचा, काळाचा निर्माता असलेल्या श्रेष्ठ देवतेची नम्रतेने पूजा करतात.

पञ्चकूटस्य शैलस्य कैलासस्यान्तरेण तु। षट्‌त्रिंशद्योजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनम् ।। ३८.

पंचशिखर असलेल्या पर्वत आणि कैलास यांच्या मध्ये छत्तीस योजन लांब आणि शंभर योजन रुंद असा प्रदेश आहे.

क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं सर्वतो हंसपाण्डुरम्। दुष्पारं सर्वसत्वानां दुर्गमं लोमहर्षणम् ।। ३८.

तो भाग लहान जीवांसाठी अगम्य, सर्व बाजूंनी हंसासारखा शुभ्र, सर्व प्राण्यांसाठी अत्यंत कठीण आणि भीतीदायक आहे.

इत्येता ह्यन्तरद्रोण्यो दक्षिणे परिकीर्तिताः। यथानुपूर्वमखिलाः सिद्धसङ्घनिषेविताः ।। ३८.

अशा प्रकारे दक्षिणेकडील या सर्व अंतर्गत दऱ्या, जशा आहेत तशाच, सिद्धांच्या समुदायांनी वावरलेल्या, सांगितल्या गेल्या.

पश्विमायां दिशितथा येऽन्तरद्रोणिविस्तराः। तान् वर्ण्यमानांस्तत्वेन श्रृणुतेमान् द्विजोत्तमाः ।। ३८.

आता, श्रेष्ठ द्विजांनो, पश्चिम दिशेतील अंतर्गत दऱ्या आणि त्यांचा विस्तार मी जसा आहे तसा सांगतो, ते नीट ऐका.

अन्तराले गिरौ तस्मिन् सुवक्षः शिखिशैलयोः। समन्ताद्योजनशतमेकभूमं शिलातलम् ।। ३८.

त्या सुवक्ष आणि शिखिशैल या पर्वतांच्या मध्ये, चारही बाजूंनी शंभर योजनांची एकसंध खडकाळ भूमी आहे.

नित्यतप्तं महाघोरं दुःस्पर्शं रोमहर्षणम्। अगम्यं सर्वसत्त्वानामीश्वराणां सुदारुणम् ।। ३८.

ती भूमी नेहमी तापलेली, अत्यंत भयंकर, स्पर्शास कठीण, अंगावर काटा आणणारी, सर्व जीवांसाठी अगम्य आणि देवांसाठीही अत्यंत भयानक आहे.

मध्ये तस्यां शिलास्थल्यां त्रिंशद्योजनमण्डलम्। ज्वालासहस्रकलिलं वह्निस्थानं सुदारुणम् ।। ३८.

त्या खडकाळ भूमीच्या मध्यभागी तीस योजन व्यासाचा, हजारो ज्वाळांनी भरलेला, अत्यंत भयंकर अग्निचा प्रदेश आहे.

अनिन्धनस्तत्र सदा ज्वालामाली विभावसुः। ज्वलत्येष सदा देवः शश्वत्तत्र हुताशनः ।। ३८.

तेथे अग्निदेव नेहमी इंधनाशिवाय जळत राहतो, त्याच्या ज्वाळा सर्वत्र पसरतात; तो शाश्वत अग्नि तिथे सदैव प्रज्वलित असतो.

अधिदेवकृते योऽसावग्नेर्भागो विधीयते। स तत्र ज्वलते नित्यं लोकसंवर्त्तकोऽनलः ।। ३८.

देवतांसाठी नेमलेला जो अग्निचा भाग आहे, तो तिथे सदैव जळत राहतो; तोच हा लोकांचा संहार करणारा अग्नि आहे.

अन्तरे शैलवरयोर्देवा वापि तयोः शुभाः । मातुलुङ्गस्थली तत्र ह्यायामाद्दशयोजना ।। ३८.

त्या दोन उत्तम पर्वतांच्या मध्ये, किंवा कदाचित देवतांमध्ये, दहा योजन लांब माठुळुंगांची भूमी आहे.

मधुव्यञ्जनसंस्थानैः सुरसैः कनकप्रभैः। फलैः परिणतैः सर्वा शोभिता सा महास्थली ।। ३८.

ती महान भूमी मधासारख्या स्वादाची, सुवासिक आणि सोन्यासारख्या तेजस्वी, पिकलेल्या फळांनी सर्वत्र शोभलेली आहे.

तत्राश्रमं महा पुण्यं सिद्धसङ्घनिषेवितम्। बृहस्पतेः प्रमुदितं सर्वकामगुणैर्युतम् ।। ३८.

तेथे एक अत्यंत पवित्र आश्रम आहे, जिथे सिद्धांचे समुदाय नेहमी येतात. तो बृहस्पतीच्या निवासासारखा आनंदी असून सर्व इच्छित गुणांनी युक्त आहे.

तथैव शैलवरयोः कुमुदाञ्जनयोरपि। अन्तरे केसरद्रोणी ह्यनेकायाम योजना ।। ३८.

त्याचप्रमाणे कुमुद आणि अंजन या दोन श्रेष्ठ पर्वतांच्या मध्ये, केसरद्रोणी नावाची एक दरी आहे, जी अनेक योजन लांब पसरली आहे.

द्विबाहुपरिणाहैस्तैस्त्रिहस्तायतविस्तृतैः। चन्द्रांशुवर्णैर्व्याकोशैर्मत्तषट्पदनादितैः ।। ३८.

तेथे झाडांच्या खोडाचा घेर दोन भुजांएवढा असून, उंची आणि रुंदी प्रत्येकी तीन हस्त आहे. त्यांच्या फांद्या चंद्रकिरणांसारख्या चमकत असून, मदमस्त भुंगे सतत गुणगुणत असतात.

मधुसर्पीरजः पृक्तैर्महागन्धैर्मनोहरैः। शबलं तद्वनं भाति कुसुमैः सर्वकालजैः ।। ३८.

ते जंगल सर्व ऋतूंमध्ये फुलणाऱ्या रंगीबेरंगी फुलांनी शोभून दिसते, मध, तुप आणि पराग यांच्या सुगंधाने मनमोहक झाले आहे.

तत्र विष्णोः सुरगुरोर्दीप्तमायतनं महत्। प्रकाशन्त्रिषु लोकेषु सर्वलोकनमस्कृतम् ।। ३८.

तेथे विष्णू, देवांचे गुरु, यांचे तेजस्वी आणि भव्य मंदिर आहे, जे तीनही लोकांत प्रसिद्ध असून सर्व लोक त्याला वंदन करतात.

अन्तरे शैलवरयोः कृष्णपाण्डुरयोरपि। त्रिंशद्योजनविस्तीर्णं नवत्यायतयोजनम् ।। ३८.

कृष्ण आणि पांडुर या दोन श्रेष्ठ पर्वतांच्या मध्ये, तीस योजन रुंद आणि नव्वद योजन लांब असे एक विस्तीर्ण क्षेत्र आहे.

श्लक्ष्णमेकशिलं देशं वृक्षवीरुद्विवर्जितम् । सुखपादप्रचा रञ्च निम्नोन्नतविवर्जितम् ।। ३८.

तो प्रदेश एकसंध गुळगुळीत दगडाचा बनलेला असून, झाडे किंवा झुडपे नाहीत. चालायला सुखद असून, कुठेही उतार किंवा चढ नाही.

मध्ये तु सरसस्तस्य रम्या तु स्थलपद्मिनी। सहस्रपत्रैर्व्याकोशैः छत्रमात्रैरलङ्कृता ।। ३८.

त्या सरोवराच्या मध्यभागी एक सुंदर स्थलपद्मिनी आहे, जिथे छत्राएवढ्या आकाराच्या, हजार पाकळ्यांच्या कमळांनी ती शोभली आहे.

पुण्डरीकैर्महापद्मै रुचिरैर्गन्धशालिभिः । शतपत्रैश्च विकचैरुत्पलैर्नीलपत्रकैः ।। ३८.

तेथे पांढरी कमळे, मोठी लाल कमळे, मनमोहक सुगंधी फुले, शंभर पाकळ्यांची पूर्ण उमललेली फुले आणि निळ्या पानांची निलकमळे आहेत.

मदोत्कटैर्मधुकरैर्भ्रमरैश्च मदोत्कटैः। मृदुगद्घदकण्ठानां किन्नराणाञ्च निस्वनैः ।। ३८.

तेथे मदमस्त मधमाशा आणि भ्रमर भरलेले आहेत, तसेच मृदू आणि गोड आवाजात गाणारे किन्नरांचे स्वर सतत ऐकू येतात.