वायुपुराणम्

महाभवनमालाभिर्महाप्रांशुभिरुत्तमैः। विद्याधरपुरं तत्र शोभते भ्राजयच्छुभम् ।। ३८.

तेथे विद्या धरणाऱ्यांची नगरी आहे, जी उंच आणि भव्य राजवाड्यांच्या रांगांनी तेजाने झळकत आहे.

विद्याधरपतिस्तत्र पुलोमा तत्र विश्रुतः। चित्रवेषधरः स्रग्वी माहेन्द्रसदृशद्युतिः ।। ३८.

त्या नगरीत विद्या धरणाऱ्यांचा प्रसिद्ध राजा पुलोमा राहतो, तो फुलांच्या माळांनी आणि रंगीबेरंगी वस्त्रांनी सजलेला असून, त्याचे तेज महेंद्रासारखे आहे.

दीप्तानां चित्रवेषाणां सूर्यप्रतिमतेजसाम्। विद्याधरसहस्राणामनेकेषां स राजराट् ।। ३८.

तो हजारो विद्या धरणाऱ्यांचा राजा आहे, जे सर्व तेजस्वी रूपाचे, सुंदर वस्त्रधारी आणि सूर्याप्रमाणे तेज असलेले आहेत.

विशाखस्याचलेन्द्रस्य पतङ्गस्यान्तरेण च। सरसस्ताम्रवर्णस्य पूर्वे तीरे परिश्रुतम् ।। ३८.

विशाख नावाच्या पर्वताच्या आणि पतंग पर्वताच्या मधे, तांबड्या रंगाच्या सरोवराच्या पूर्व किनाऱ्यावर एक प्रसिद्ध भूमी आहे.

पञ्चेषुक्षेपणैर्विद्धं सुशाखं वर्णशोभितम् । सर्व कालफलं तत्र स्फीतं चाम्रवणं महत् ।। ३८.

तेथे एक मोठे आणि भरभराटीचे आंब्यांचे वन आहे, त्याच्या झाडांना सुंदर फांद्या आहेत, सर्व ऋतूंमध्ये फळे येतात आणि त्या झाडांवर पाच बाण लागले आहेत.

फलैः कनकसङ्काशैर्महास्वादैः सुगन्धिभिः। महाकुम्भप्रमाणैश्चातनुशाखैः समन्ततः ।। ३८.

त्या आंब्यांची फळे सोन्यासारखी दिसतात, अतिशय गोड, सुगंधी आणि मोठ्या मडक्याएवढी आहेत, आणि त्यांच्या फांद्या सर्व दिशांना पसरलेल्या आहेत.

गन्धर्वकिन्नरा यक्षा नागा विद्याधरास्तथा। पिबन्त्याम्ररसं तत्र सुस्वादुं ह्यमृतोपमम् ।। ३८.

त्या ठिकाणी गंधर्व, किन्नर, यक्ष, नाग आणि विद्या धरणारे सर्वजण त्या आंब्याचा रस पितात, जो अत्यंत गोड आणि अमृतासारखा आहे.

तत्राम्ररसपीतानां मुदितानां महात्मनाम्। श्रूयन्ते हृष्ट पुष्टानां नादास्तस्मिन् महावने ।। ३८.

त्या मोठ्या वनात, आंब्याचा रस प्यायल्यावर आनंदी आणि तृप्त झालेल्या त्या महान आत्म्यांचे हर्षोल्हासाने भरलेले आवाज ऐकू येतात.

सुमूलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे। समा सुरभिपूर्णाढ्या विहङ्गैरुपशोभिता ।। ३८.

पर्वताच्या मुळाशी आणि वसुंधारा यांच्या मधे, एक सुगंधाने भरलेली आणि पक्ष्यांनी सजलेली भूमी आहे.

त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा पञ्चाशद्योजनायता। तत्र बिल्वस्थली विप्राः शुद्धा निम्नफलद्रुमाः ।। ३८.

तेथे, हे विप्रांनो, तीस योजन रुंद आणि पन्नास योजन लांब अशी एक बेलांची जागा आहे, जिथे शुद्ध झाडे आहेत आणि त्यांची फळे जमिनीच्या जवळ येतात.

सुस्वादैर्विद्रुमनिभैः फलैर्बिल्वैर्महोपमैः। शीर्यमाणैर्विशीर्णैश्च प्रक्लिन्नतलमृत्तिकाः ।। ३८.

त्या बेलवाटीत, मोठ्या आणि प्रवाळासारख्या चवीच्या बेलफळांनी, जी गळून पडली आहेत आणि विखुरलेली आहेत, जमिनीची माती ओलसर झाली आहे.

तां स्थलीमुपजीवन्ति यक्षगन्धर्वकिन्नराः। सिद्धा नागाश्च बहुशो नित्यं बिल्वफलाशिनः ।। ३८.

त्या प्रदेशात यक्ष, गंधर्व, किन्नर, सिद्ध आणि नाग हे नेहमीच विपुल बेलफळे खाऊन जगतात.

अन्तरे वसुधारस्य रत्नधारस्य चान्तरे। त्रिंशद्योजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ।। ३८.

मातीच्या प्रवाह आणि रत्नांच्या प्रवाहाच्या मध्ये तीस योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब असा एक भाग आहे.

सुगन्धं किंशुकवनं नित्यं पुष्पितपादपम्। पुष्पलक्ष्म्यावृतं भाति प्रदीप्तमिव सर्वतः ।। ३८.

तेथे सतत फुललेली, सुगंधी आणि फुलांच्या शोभेने नटलेली किंशुकांची वनराई सर्व बाजूंनी उजळून दिसते.

यस्य गन्धेन दिव्येन वास्यते परिमण्डलम्। समग्रं योजनशतं काननानि समन्ततः ।। ३८.

ज्याच्या दिव्य सुगंधाने आजूबाजूच्या शंभर योजनांची सर्व अरण्ये दरवळतात.

तत् सिद्धचारणगणैरप्सरोभिश्च सेवितम् । रम्यं तत् किंशुक वनं जलाशयविभूषितम् ।। ३८.

ते रम्य किंशुकवन तलावांनी सजलेले असून, सिद्ध, चारण आणि अप्सरा यांच्या समूहांनी नेहमी वावरले जाते.

तत्रादित्यस्य देवस्य दीप्तमायतनं महत् । मासे मासेऽनतरति तत्र सूर्यः प्रजापतिः ।। ३८.

तेथे देवता सूर्याचे तेजस्वी आणि विशाल निवासस्थान आहे; प्रत्येक महिन्याला प्रजापती सूर्य तेथे संचार करतो.

तत्र कालस्य कर्त्तारं सहस्रांशुं सुरोत्तमम्। सिद्धसङ्घा नमस्यन्ति सर्वलोकनमस्कृतम् ।। ३८.

तेथे सर्व सिद्धांचे समुदाय, सर्व लोकांनी पूजिलेला, सहस्र किरणांचा, काळाचा निर्माता असलेल्या श्रेष्ठ देवतेची नम्रतेने पूजा करतात.

पञ्चकूटस्य शैलस्य कैलासस्यान्तरेण तु। षट्‌त्रिंशद्योजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनम् ।। ३८.

पंचशिखर असलेल्या पर्वत आणि कैलास यांच्या मध्ये छत्तीस योजन लांब आणि शंभर योजन रुंद असा प्रदेश आहे.

क्षुद्रसत्त्वैरनाधृष्यं सर्वतो हंसपाण्डुरम्। दुष्पारं सर्वसत्वानां दुर्गमं लोमहर्षणम् ।। ३८.

तो भाग लहान जीवांसाठी अगम्य, सर्व बाजूंनी हंसासारखा शुभ्र, सर्व प्राण्यांसाठी अत्यंत कठीण आणि भीतीदायक आहे.

इत्येता ह्यन्तरद्रोण्यो दक्षिणे परिकीर्तिताः। यथानुपूर्वमखिलाः सिद्धसङ्घनिषेविताः ।। ३८.

अशा प्रकारे दक्षिणेकडील या सर्व अंतर्गत दऱ्या, जशा आहेत तशाच, सिद्धांच्या समुदायांनी वावरलेल्या, सांगितल्या गेल्या.

पश्विमायां दिशितथा येऽन्तरद्रोणिविस्तराः। तान् वर्ण्यमानांस्तत्वेन श्रृणुतेमान् द्विजोत्तमाः ।। ३८.

आता, श्रेष्ठ द्विजांनो, पश्चिम दिशेतील अंतर्गत दऱ्या आणि त्यांचा विस्तार मी जसा आहे तसा सांगतो, ते नीट ऐका.

अन्तराले गिरौ तस्मिन् सुवक्षः शिखिशैलयोः। समन्ताद्योजनशतमेकभूमं शिलातलम् ।। ३८.

त्या सुवक्ष आणि शिखिशैल या पर्वतांच्या मध्ये, चारही बाजूंनी शंभर योजनांची एकसंध खडकाळ भूमी आहे.

नित्यतप्तं महाघोरं दुःस्पर्शं रोमहर्षणम्। अगम्यं सर्वसत्त्वानामीश्वराणां सुदारुणम् ।। ३८.

ती भूमी नेहमी तापलेली, अत्यंत भयंकर, स्पर्शास कठीण, अंगावर काटा आणणारी, सर्व जीवांसाठी अगम्य आणि देवांसाठीही अत्यंत भयानक आहे.

मध्ये तस्यां शिलास्थल्यां त्रिंशद्योजनमण्डलम्। ज्वालासहस्रकलिलं वह्निस्थानं सुदारुणम् ।। ३८.

त्या खडकाळ भूमीच्या मध्यभागी तीस योजन व्यासाचा, हजारो ज्वाळांनी भरलेला, अत्यंत भयंकर अग्निचा प्रदेश आहे.

अनिन्धनस्तत्र सदा ज्वालामाली विभावसुः। ज्वलत्येष सदा देवः शश्वत्तत्र हुताशनः ।। ३८.

तेथे अग्निदेव नेहमी इंधनाशिवाय जळत राहतो, त्याच्या ज्वाळा सर्वत्र पसरतात; तो शाश्वत अग्नि तिथे सदैव प्रज्वलित असतो.

अधिदेवकृते योऽसावग्नेर्भागो विधीयते। स तत्र ज्वलते नित्यं लोकसंवर्त्तकोऽनलः ।। ३८.

देवतांसाठी नेमलेला जो अग्निचा भाग आहे, तो तिथे सदैव जळत राहतो; तोच हा लोकांचा संहार करणारा अग्नि आहे.

अन्तरे शैलवरयोर्देवा वापि तयोः शुभाः । मातुलुङ्गस्थली तत्र ह्यायामाद्दशयोजना ।। ३८.

त्या दोन उत्तम पर्वतांच्या मध्ये, किंवा कदाचित देवतांमध्ये, दहा योजन लांब माठुळुंगांची भूमी आहे.

मधुव्यञ्जनसंस्थानैः सुरसैः कनकप्रभैः। फलैः परिणतैः सर्वा शोभिता सा महास्थली ।। ३८.

ती महान भूमी मधासारख्या स्वादाची, सुवासिक आणि सोन्यासारख्या तेजस्वी, पिकलेल्या फळांनी सर्वत्र शोभलेली आहे.