वायुपुराणम्

तत् सिद्धयक्षगन्धर्वाः किन्नरा उरगास्तथा। विद्याधराश्च मुदिता उपजीवन्ति नित्यशः ।। ३८.

त्या ठिकाणी सिद्ध, यक्ष, गंधर्व, किन्नर, नाग आणि विद्याधर हे सर्व आनंदाने नेहमी वास करतात.

प्रसन्नस्वादुसलिलास्तत्र नद्यो बहूदकाः। सुरसामलतोयास्ताः सरांसि च समन्ततः ।। ३८.

तिथे स्वच्छ, गोड आणि भरपूर पाण्याच्या नद्या आहेत, ज्यांचे पाणी सुरसा आणि अमळा यांनी मिसळलेले आहे, आणि सर्व बाजूंना तलाव आहेत.

तत्राश्रमं भगवतः कर्द्दमस्य प्रजापतेः। रम्यं सुरगणाकीर्णं सर्वतश्चित्रकाननम्। समन्ताद्योजनशतं तद्वनं परिमण्डलम् ।। ३८.

तिथे प्रजापती कर्दम ऋषींचा रम्य आश्रम आहे, देवांच्या समूहांनी भरलेला, सर्व बाजूंनी सुंदर अरण्यांनी वेढलेला, आणि ते वन पूर्णपणे गोलाकार असून, चारही बाजूंना शंभर योजन विस्तारले आहे.

ताम्रवर्णस्य शैलस्य पतङ्गस्यान्तरेण तु। शतयोजनविस्तीर्णं द्वियोजनशतायतम् ।। ३८.

तांबड्या रंगाच्या डोंगराचा आणि पतंग नावाच्या पर्वताचा मधे, शंभर योजन रुंद आणि दोनशे योजन लांब अशी एक विस्तीर्ण भूमी आहे.

तरुणादित्यसङ्काशैः पुण्डरीकैः समन्ततः। सहस्रपत्रैर्विकचैर्महापद्मैरलङ्कृतम् ।। ३८.

ती भूमी सर्व बाजूंनी उमललेल्या, हजार पाकळ्यांच्या कमळांनी आणि मोठ्या कमळांनी, जे उगवत्या सूर्यासारखे तेजस्वी आहेत, सुंदर सजलेली आहे.

तथा भ्रमरसंलीनैः शतपत्रैः सुगन्धिभिः। प्रफुल्ल्लैः शोभितजलं रक्तनीलैर्महोत्पलैः ।। ३८.

त्या पाण्यात सुगंधी, फुललेल्या, लाल आणि निळ्या कमळांनी, तसेच मधमाशांनी भरलेल्या शतदल कमळांनी, पाण्याचे सौंदर्य खुलले आहे.

सरोवरं महापुण्यं देवदानवसेवितम्। महोरगैरध्युषितं नीलजाल विभूषितम् ।। ३८.

तेथे एक मोठे आणि पुण्यवान सरोवर आहे, जिथे देव आणि दैत्य येतात, मोठे सर्प राहतात आणि निळ्या कुमुदिनींच्या गुच्छांनी ते सजलेले आहे.

तस्य मध्ये जनपदो ह्यायतः शतयोजनः। त्रिंशद्योजनविस्तीर्णो रक्तधातुविभूषितः ।। ३८.

त्या सरोवराच्या मध्यभागी, शंभर योजन लांब आणि तीस योजन रुंद असा एक वसाहत आहे, जी लाल खनिजांनी सजलेली आहे.

तस्योपरि महारम्या प्रांशु प्राकारतोरणा। नरनारीगणाकीर्णा स्फीता विभवविस्तरैः ।। ३८.

त्या वसाहतीवर एक सुंदर, उंच तटबंदी आणि भव्य दरवाजे असलेली नगरी आहे, जिथे पुरुष आणि स्त्रियांची गर्दी आहे आणि संपत्तीने ती फुललेली आहे.

वलभीकूटनिर्व्यूहैर्मणिभक्तिविचित्रितैः। रत्नचित्रार्पिततलैः श्लक्ष्णचित्रोत्तरच्छदैः ।। ३८.

त्या नगरीतील महाल विविध मनोऱ्यांनी, रत्नांनी सजलेले आहेत, त्यांच्या जमिनी रत्नांनी मांडलेल्या आहेत आणि गुळगुळीत, रंगीबेरंगी पडद्यांनी झाकलेल्या आहेत.

महाभवनमालाभिर्महाप्रांशुभिरुत्तमैः। विद्याधरपुरं तत्र शोभते भ्राजयच्छुभम् ।। ३८.

तेथे विद्या धरणाऱ्यांची नगरी आहे, जी उंच आणि भव्य राजवाड्यांच्या रांगांनी तेजाने झळकत आहे.

विद्याधरपतिस्तत्र पुलोमा तत्र विश्रुतः। चित्रवेषधरः स्रग्वी माहेन्द्रसदृशद्युतिः ।। ३८.

त्या नगरीत विद्या धरणाऱ्यांचा प्रसिद्ध राजा पुलोमा राहतो, तो फुलांच्या माळांनी आणि रंगीबेरंगी वस्त्रांनी सजलेला असून, त्याचे तेज महेंद्रासारखे आहे.

दीप्तानां चित्रवेषाणां सूर्यप्रतिमतेजसाम्। विद्याधरसहस्राणामनेकेषां स राजराट् ।। ३८.

तो हजारो विद्या धरणाऱ्यांचा राजा आहे, जे सर्व तेजस्वी रूपाचे, सुंदर वस्त्रधारी आणि सूर्याप्रमाणे तेज असलेले आहेत.

विशाखस्याचलेन्द्रस्य पतङ्गस्यान्तरेण च। सरसस्ताम्रवर्णस्य पूर्वे तीरे परिश्रुतम् ।। ३८.

विशाख नावाच्या पर्वताच्या आणि पतंग पर्वताच्या मधे, तांबड्या रंगाच्या सरोवराच्या पूर्व किनाऱ्यावर एक प्रसिद्ध भूमी आहे.

पञ्चेषुक्षेपणैर्विद्धं सुशाखं वर्णशोभितम् । सर्व कालफलं तत्र स्फीतं चाम्रवणं महत् ।। ३८.

तेथे एक मोठे आणि भरभराटीचे आंब्यांचे वन आहे, त्याच्या झाडांना सुंदर फांद्या आहेत, सर्व ऋतूंमध्ये फळे येतात आणि त्या झाडांवर पाच बाण लागले आहेत.

फलैः कनकसङ्काशैर्महास्वादैः सुगन्धिभिः। महाकुम्भप्रमाणैश्चातनुशाखैः समन्ततः ।। ३८.

त्या आंब्यांची फळे सोन्यासारखी दिसतात, अतिशय गोड, सुगंधी आणि मोठ्या मडक्याएवढी आहेत, आणि त्यांच्या फांद्या सर्व दिशांना पसरलेल्या आहेत.

गन्धर्वकिन्नरा यक्षा नागा विद्याधरास्तथा। पिबन्त्याम्ररसं तत्र सुस्वादुं ह्यमृतोपमम् ।। ३८.

त्या ठिकाणी गंधर्व, किन्नर, यक्ष, नाग आणि विद्या धरणारे सर्वजण त्या आंब्याचा रस पितात, जो अत्यंत गोड आणि अमृतासारखा आहे.

तत्राम्ररसपीतानां मुदितानां महात्मनाम्। श्रूयन्ते हृष्ट पुष्टानां नादास्तस्मिन् महावने ।। ३८.

त्या मोठ्या वनात, आंब्याचा रस प्यायल्यावर आनंदी आणि तृप्त झालेल्या त्या महान आत्म्यांचे हर्षोल्हासाने भरलेले आवाज ऐकू येतात.

सुमूलस्याचलेन्द्रस्य वसुधारस्य चान्तरे। समा सुरभिपूर्णाढ्या विहङ्गैरुपशोभिता ।। ३८.

पर्वताच्या मुळाशी आणि वसुंधारा यांच्या मधे, एक सुगंधाने भरलेली आणि पक्ष्यांनी सजलेली भूमी आहे.

त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा पञ्चाशद्योजनायता। तत्र बिल्वस्थली विप्राः शुद्धा निम्नफलद्रुमाः ।। ३८.

तेथे, हे विप्रांनो, तीस योजन रुंद आणि पन्नास योजन लांब अशी एक बेलांची जागा आहे, जिथे शुद्ध झाडे आहेत आणि त्यांची फळे जमिनीच्या जवळ येतात.

सुस्वादैर्विद्रुमनिभैः फलैर्बिल्वैर्महोपमैः। शीर्यमाणैर्विशीर्णैश्च प्रक्लिन्नतलमृत्तिकाः ।। ३८.

त्या बेलवाटीत, मोठ्या आणि प्रवाळासारख्या चवीच्या बेलफळांनी, जी गळून पडली आहेत आणि विखुरलेली आहेत, जमिनीची माती ओलसर झाली आहे.

तां स्थलीमुपजीवन्ति यक्षगन्धर्वकिन्नराः। सिद्धा नागाश्च बहुशो नित्यं बिल्वफलाशिनः ।। ३८.

त्या प्रदेशात यक्ष, गंधर्व, किन्नर, सिद्ध आणि नाग हे नेहमीच विपुल बेलफळे खाऊन जगतात.

अन्तरे वसुधारस्य रत्नधारस्य चान्तरे। त्रिंशद्योजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ।। ३८.

मातीच्या प्रवाह आणि रत्नांच्या प्रवाहाच्या मध्ये तीस योजन रुंद आणि शंभर योजन लांब असा एक भाग आहे.

सुगन्धं किंशुकवनं नित्यं पुष्पितपादपम्। पुष्पलक्ष्म्यावृतं भाति प्रदीप्तमिव सर्वतः ।। ३८.

तेथे सतत फुललेली, सुगंधी आणि फुलांच्या शोभेने नटलेली किंशुकांची वनराई सर्व बाजूंनी उजळून दिसते.

यस्य गन्धेन दिव्येन वास्यते परिमण्डलम्। समग्रं योजनशतं काननानि समन्ततः ।। ३८.

ज्याच्या दिव्य सुगंधाने आजूबाजूच्या शंभर योजनांची सर्व अरण्ये दरवळतात.

तत् सिद्धचारणगणैरप्सरोभिश्च सेवितम् । रम्यं तत् किंशुक वनं जलाशयविभूषितम् ।। ३८.

ते रम्य किंशुकवन तलावांनी सजलेले असून, सिद्ध, चारण आणि अप्सरा यांच्या समूहांनी नेहमी वावरले जाते.

तत्रादित्यस्य देवस्य दीप्तमायतनं महत् । मासे मासेऽनतरति तत्र सूर्यः प्रजापतिः ।। ३८.

तेथे देवता सूर्याचे तेजस्वी आणि विशाल निवासस्थान आहे; प्रत्येक महिन्याला प्रजापती सूर्य तेथे संचार करतो.

तत्र कालस्य कर्त्तारं सहस्रांशुं सुरोत्तमम्। सिद्धसङ्घा नमस्यन्ति सर्वलोकनमस्कृतम् ।। ३८.

तेथे सर्व सिद्धांचे समुदाय, सर्व लोकांनी पूजिलेला, सहस्र किरणांचा, काळाचा निर्माता असलेल्या श्रेष्ठ देवतेची नम्रतेने पूजा करतात.

पञ्चकूटस्य शैलस्य कैलासस्यान्तरेण तु। षट्‌त्रिंशद्योजनायामं विस्तीर्णं शतयोजनम् ।। ३८.

पंचशिखर असलेल्या पर्वत आणि कैलास यांच्या मध्ये छत्तीस योजन लांब आणि शंभर योजन रुंद असा प्रदेश आहे.