वायुपुराणम्

तेषां नामाङ्कितो द्वीपः सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तराः कुरवः सदा ।। ३५.

त्या सात महान आत्म्यांच्या नावावरून हा द्वीप ओळखला जातो; स्वर्गात आणि पृथ्वीवर उत्तर कुरू नेहमीच प्रसिद्ध आहेत.

तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि सर्वकालर्त्तुकानि च ।। ३६.

त्या चार पर्वतराजांच्या रम्य प्रदेशांची आणि सर्व ऋतूंमध्ये देखण्या सौंदर्यांची मी तुम्हाला एकामागून एक सविस्तर माहिती सांगतो.

सारिकाभिर्मयूरैश्च चकोरैश्च मदोत्कटैः। शुकैश्च भृङ्गराजैश्च चित्रकैश्च समन्ततः ।। ३६.

त्या सर्व बाजूंनी शारिका, मोर, मदाने भरलेले चकोर, पोपट, भृंगराज आणि रंगीबेरंगी पक्ष्यांनी वेढलेल्या आहेत.

जीवञ्जीवकनादैश्च हेमकानाञ्च नादितैः। मत्तकोकिलनादैश्च वल्गूनाञ्च निनादितैः ।। ३६.

तिथे जीवंजिवक पक्ष्यांचे आवाज, हेमक पक्ष्यांचे बोल, मदमस्त कोकिळांचे गाणे आणि गोड गाणारे सुंदर पक्ष्यांचे स्वर सतत ऐकू येतात.

सुग्रीवकाञ्चनरवैः कलविङ्करुतैस्तथा। कूजितान्तरशब्दैश्च सुरम्याणि च सर्वशः ।। ३६.

सुग्रीवक पक्ष्यांचे बोल, कलविंक पक्ष्यांचे आवाज आणि इतर पक्ष्यांच्या गोड कूजनाने ते सर्वत्र अत्यंत सुंदर झाले आहेत.

मदात्कटैर्मधुरैश्च भ्रमरैश्च महालसैः। उपगीतवनान्तानि किन्नरैश्च व्कचित् व्कचित् ।। ३६.

मदाने भरलेल्या, मधुर आवाज असलेल्या मोठ्या भुंगे आणि कधीमधी किन्नर त्यांच्या गाण्यांनी त्या वनांच्या कडांमध्ये गूंज निर्माण करतात.

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्ति मन्दमारुतकम्पिताः। तरवो यत्र दृश्यन्ते चारुपल्लवशोभिताः ।। ३६.

तिथे मंद वाऱ्याने हलणारी, सुंदर पालवीने सजलेली झाडे दिसतात, जी फुलांची सर ओतत असतात.

स्तबकैर्मञ्जरीभिश्च ताम्रैः किसलयैस्तथा। मन्दवातवशाल्लोलैर्दोलयद्भिर्युतानि च ।। ३६.

त्या झाडांवर फुलांचे घोस, मंजिरी, तांबड्या रंगाचे कोवळे पानं आणि मंद वाऱ्याने डोलणाऱ्या फांद्या शोभा वाढवतात.

नानाधातुविचित्रैश्च कान्तरूपैः शिलाशतैः। शल्लैः व्कचिद्द्विजश्रेष्ठा विन्यस्तैः शोभितानि च ।। ३६.

नानाविध धातूंच्या सुंदर आकाराच्या शेकडो दगडांनी आणि इथे-तिथे उत्तम पक्ष्यांनी बांधलेल्या घरट्यांनी ती शोभून दिसतात.

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः। सिद्धाप्सरोगणैश्चैव सेवितानि ततस्ततः ।। ३६.

देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस, सर्प, सिद्ध आणि अप्सरांचा समूह या ठिकाणी जागोजागी येत-जात असतो.

मनोहराणि चत्वारि देवाक्रीडनकान्यथ। चतुर्दिशमुदाराणि नाम्ना श्रृणुत तानि मे ।। ३६.

त्या चार दिशांना देवांचे मनोहारी, भव्य क्रीडास्थानं आहेत; त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका.

पूर्वञ्चैत्ररथं नाम दक्षिणं नन्दनं वनम्। वैभ्राजं पश्चिमं विद्यादुत्तरं सवितुर्वनम् ।। ३६.

पूर्वेकडील वनाचे नाव चित्ररथ, दक्षिणेकडील नंदनवन, पश्चिमेकडील वैभ्राज आणि उत्तरेकडील सवितृवन असे आहे.

महावनेषु चैतेषु निविष्टानि यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च ।। ३६.

या मोठ्या वने एकामागून एक मांडलेली असून, तिथे रम्य प्रदेश आहेत आणि पक्ष्यांच्या गोड गाण्यांनी ते निनादत असतात.

वनैर्विस्तीर्णतीर्थानि महापुण्यावनानि च। महानागाधिवासानि सेवितानि महात्मभिः ।। ३६.

या वनांमध्ये विस्तीर्ण तीर्थस्थळे, अत्यंत पुण्यवान वने, मोठ्या नागांचे निवासस्थान आणि महात्म्यांनी वावरलेली ठिकाणे आहेत.

सुरसामललोयानि शिवानि सुसुखानि च। सिद्धदेवासुरवरैरुपस्पृष्टजलानि च ।। ३६.

ती स्थळे पवित्र, सुखदायक आणि आनंददायी असून, सिद्ध, देव आणि श्रेष्ठ असुरांनी स्पर्श केलेल्या पाण्याने युक्त आहेत.

छत्रप्रमाणैर्विकचैर्महागन्धैर्मनोहरैः। पुण्डरीकैर्महापत्रैरुत्पलैः शोभितानि च। महासरांसि चत्वारि तानि वक्ष्यामि नामतः ।। ३६.

छत्रासारख्या मोठ्या, पूर्ण उमललेल्या, सुगंधी आणि मनमोहक कमळांनी, मोठ्या पानांनी आणि उत्पलांनी ती तलाव शोभून दिसतात; मी त्या चार मोठ्या सरोवरांची नावे सांगतो.

अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्। सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रन्तथोत्तरम् ।। ३६.

पूर्वेकडील सरोवराचे नाव अरुणोद, दक्षिणेकडील मानस, पश्चिमेकडील सितोद आणि उत्तरेकडील महाभद्र असे आहे.

अरुणोदञ्च पूर्वेण ये च शैलास्ततः स्मृताः। तान् कीर्त्यमानांस्तत्त्वेन श्रृणुध्वं विस्तरान्मम ।। ३६.

अरुणोदच्या पूर्वेला असलेल्या पर्वतांची आणि त्यानंतरच्या पर्वतांची सविस्तर माहिती मी सांगतो, ती ऐका.

शीतान्तश्च कुमुञ्जश्च सुवीरश्चाचलोत्तमः। विकङ्को मणिशीलश्च वृषभश्चाचलोत्तमः ।। ३६.

शीतांत, कुमुंज, सुवीर, उत्तम पर्वत, विकंक, मणिशीला आणि वृषभ हे श्रेष्ठ पर्वत आहेत.

महानीलोऽथ रुचकः सबिन्दुर्मन्दरस्तथा। वेणुमांश्च सुमेधश्च निषधो देवपर्वतः ।। ३६.

महानील, त्यानंतर रुचक, सबिंदु, मंदार, वेणुमान, सुमेध, निषध आणि देवपर्वत हे पर्वत आहेत.

इत्येते पर्वतवरा अन्ये च गिरयस्तथा। पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धवासा उदाहृताः ।। ३६.

हे सर्व उत्तम पर्वत आहेत आणि तसेच इतर डोंगरसुद्धा आहेत. मंदारच्या पूर्वेला हे सिद्धांचे निवासस्थान म्हणून ओळखले जातात.

सरसो मानसस्येह दक्षिणा ये महाचलाः। ये कीर्तिता मया ते वै नामतस्तान्निबोधत ।। ३६.

मानस सरोवराच्या दक्षिणेला जे मोठे पर्वत आहेत आणि जे मी सांगितले आहेत, त्यांची नावे ऐका.

शैलस्त्रिशिखरश्चापि शिशिरश्चाचलोत्तमः। कलिङ्गश्च पतङ्गश्च रुचकश्चैव सानुमान् ।। ३६.

त्रिशिखर नावाचा शैल, शिशिर हा उत्तम पर्वत, कलिंग, पतंग, रुचक आणि सानुमान हे पर्वत आहेत.

ताम्राभश्च विशाखश्च तथा श्वेतोदरो गिरिः। समूलो विषधारश्च रत्नधारश्च पर्वतः ।। ३६.

ताम्राभ, विशाख, तसेच श्वेतोदर पर्वत, समूल, विषधार आणि रत्नधार हे पर्वत आहेत.

एकश्रृङ्गो महामूलो गजशैलः पिशाचकः। पञ्चशैलोऽथ कैलासो हिमवंश्चाचलोत्तमः ।। ३६.

एकशृंग, महामूल, गजशैल, पिशाचक, पंचशैल, कैलास आणि हिमवत हे उत्तम पर्वत आहेत.

इत्येते देवचरिता ह्युत्कृष्टाः पर्वतोत्तमाः। दिग्भागो दक्षिणे प्रोक्ता मेरोरमरवर्च्चसः ।। ३६.

हे सर्व देवांनी वावरलेले आणि श्रेष्ठ पर्वत आहेत. मेरूच्या तेजाने उजळणाऱ्या दक्षिण दिशेतील हे पर्वत सांगितले आहेत.

अपरेण सितोदस्य सरसो द्विजसत्तमाः। उत्तमा ये महाशैलास्तान् प्रवक्ष्ये यथाक्रमम् ।। ३६.

सितोदा सरोवराच्या पलीकडे, हे द्विजश्रेष्ठांनो, उत्तम मोठे पर्वत मी आता क्रमाने सांगतो.

सुवक्षाः शिखिशैलश्च कालो वैढूर्यपर्वतः। कपिलः पिङ्गलो रुद्रः सुरसश्च महाचलः ।। ३६.

सुवक्ष, शिखिशैल, काळ, वैढूर्य पर्वत, कपिल, पिंगळ, रुद्र आणि सुरस हे मोठे पर्वत आहेत.

कुमुदो मधुमांश्चैव अञ्जनीमुकुटस्तथा। कृष्णश्च पाण्डरश्चैव सहस्रशिखरश्चह ।। ३६.

कुमुद, मधुमान, अंजनिमुकुट, कृष्ण, पांडर आणि सहस्रशिखर हे पर्वत आहेत.