वायुपुराणम्

क्षीरोदमथने वृत्ते दैत्यपक्षे पराजिते। महासमरसम्मर्दवृक्षक्षोभविमर्दिता ।। ३५.

दूधाचं समुद्र मंथन झालं आणि दैत्यांचा पराभव झाला, तेव्हा त्या महान युद्धात हा वृक्ष जबरदस्त हालचालींनी हादरला गेला.

सहस्राक्षेण विहिता माला तस्य सुतानिता। तस्य स्कन्धे समासक्त्या ह्यश्वत्थस्य वनस्पतेः ।। ३५.

सहस्त्रदृष्टी इंद्राने त्या वृक्षाच्या फळांपासून एक माळ तयार केली आणि ती अश्वत्थ वृक्षाच्या खोडाला बांधून त्याला अलंकृत केलं.

सा तथैव महागन्धा ह्यम्लाना सर्वकामिकी। इज्यते सुमहाभागा विविधैः सिद्धचारणैः ।। ३५.

ती माळ अत्यंत सुगंधी आहे, कधीही कोमेजत नाही आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे. ती विविध सिद्ध आणि चारणांनी पूजली जाते.

तस्य केतोः सदा माला देवदत्ता विराजते। पवनेनेरिता दिव्यं वाति गन्धं मनोरमम् ।। ३५.

त्या केतूच्या माळेला नेहमीच दैवी तेज असतं, ती देवांनी दिलेली आहे. वाऱ्याने हलली की तिचा दिव्य आणि मनोहारी सुगंध दरवळतो.

ताभ्यां नामाङ्कितो द्वीपः पश्चिमे बहुविस्तरः। केतुमाल इति ख्यातो दिवि चेह च सर्वशः ।। ३५.

त्या दोन नावांनी चिन्हांकित पश्चिमेकडील विशाल द्वीप स्वर्गात आणि पृथ्वीवर सर्वत्र केतूमाळा म्हणून प्रसिद्ध आहे.

स्वपार्श्वस्योत्तरे चापि श्रृङ्गे जातो महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धोऽनेकयोजनमण्डलः ।। ३५.

त्याच्याच बाजूच्या उत्तरेकडील शिखरावर एक भव्य वटवृक्ष उगवलेला आहे, ज्याचं खोड मोठं असून त्याचा घेर अनेक योजनांचा आहे.

माल्यदामकलापैश्च विविधैर्गन्धशालिभिः। शाकाविलम्बी शुशुभे सिद्धचारणसेवितः ।। ३५.

तो वृक्ष विविध हार, गजरे आणि सुगंधी धान्यांनी सजवलेला आहे. त्याच्या फांद्या खाली लोंबकळतात आणि सिद्ध व चारण त्याची सेवा करतात.

प्रवालकुम्भसदृशैर्मधुपूर्णैः फलैः सदा। स ह्युत्तर कुरूणान्तु केतुवृक्षः प्रकाशते ।। ३५.

त्या केतुवृक्षाला प्रवाळाच्या घड्यांसारखी, मधाने भरलेली फळं नेहमी लागलेली असतात आणि तो उत्तर कुरूंच्या प्रदेशात तेजाने चमकत असतो.

सनत्कुमारावरजा मानसा ब्रह्मणः सुताः। सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ।। ३५.

स्नतकुमारांचे लहान भाऊ, ब्रह्मदेवांच्या मनातून उत्पन्न झालेले सात अत्यंत पुण्यवान पुत्र, तेथे कुरू नावाने प्रसिद्ध आहेत.

तत्र तैरागतज्ञानैः सत्त्वस्थैः पुण्यकीर्तिभिः। अक्षयं क्षेममपरं लोकं प्राप्तं सनातनम् ।। ३५.

ते कुरू ज्ञान, सद्गुण आणि कीर्तीने युक्त असून, त्यांनी तेथे शाश्वत, अक्षय आणि सर्वोच्च सुखाचं स्थान प्राप्त केलं आहे.

तेषां नामाङ्कितो द्वीपः सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तराः कुरवः सदा ।। ३५.

त्या सात महान आत्म्यांच्या नावावरून हा द्वीप ओळखला जातो; स्वर्गात आणि पृथ्वीवर उत्तर कुरू नेहमीच प्रसिद्ध आहेत.

तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि सर्वकालर्त्तुकानि च ।। ३६.

त्या चार पर्वतराजांच्या रम्य प्रदेशांची आणि सर्व ऋतूंमध्ये देखण्या सौंदर्यांची मी तुम्हाला एकामागून एक सविस्तर माहिती सांगतो.

सारिकाभिर्मयूरैश्च चकोरैश्च मदोत्कटैः। शुकैश्च भृङ्गराजैश्च चित्रकैश्च समन्ततः ।। ३६.

त्या सर्व बाजूंनी शारिका, मोर, मदाने भरलेले चकोर, पोपट, भृंगराज आणि रंगीबेरंगी पक्ष्यांनी वेढलेल्या आहेत.

जीवञ्जीवकनादैश्च हेमकानाञ्च नादितैः। मत्तकोकिलनादैश्च वल्गूनाञ्च निनादितैः ।। ३६.

तिथे जीवंजिवक पक्ष्यांचे आवाज, हेमक पक्ष्यांचे बोल, मदमस्त कोकिळांचे गाणे आणि गोड गाणारे सुंदर पक्ष्यांचे स्वर सतत ऐकू येतात.

सुग्रीवकाञ्चनरवैः कलविङ्करुतैस्तथा। कूजितान्तरशब्दैश्च सुरम्याणि च सर्वशः ।। ३६.

सुग्रीवक पक्ष्यांचे बोल, कलविंक पक्ष्यांचे आवाज आणि इतर पक्ष्यांच्या गोड कूजनाने ते सर्वत्र अत्यंत सुंदर झाले आहेत.

मदात्कटैर्मधुरैश्च भ्रमरैश्च महालसैः। उपगीतवनान्तानि किन्नरैश्च व्कचित् व्कचित् ।। ३६.

मदाने भरलेल्या, मधुर आवाज असलेल्या मोठ्या भुंगे आणि कधीमधी किन्नर त्यांच्या गाण्यांनी त्या वनांच्या कडांमध्ये गूंज निर्माण करतात.

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्ति मन्दमारुतकम्पिताः। तरवो यत्र दृश्यन्ते चारुपल्लवशोभिताः ।। ३६.

तिथे मंद वाऱ्याने हलणारी, सुंदर पालवीने सजलेली झाडे दिसतात, जी फुलांची सर ओतत असतात.

स्तबकैर्मञ्जरीभिश्च ताम्रैः किसलयैस्तथा। मन्दवातवशाल्लोलैर्दोलयद्भिर्युतानि च ।। ३६.

त्या झाडांवर फुलांचे घोस, मंजिरी, तांबड्या रंगाचे कोवळे पानं आणि मंद वाऱ्याने डोलणाऱ्या फांद्या शोभा वाढवतात.

नानाधातुविचित्रैश्च कान्तरूपैः शिलाशतैः। शल्लैः व्कचिद्द्विजश्रेष्ठा विन्यस्तैः शोभितानि च ।। ३६.

नानाविध धातूंच्या सुंदर आकाराच्या शेकडो दगडांनी आणि इथे-तिथे उत्तम पक्ष्यांनी बांधलेल्या घरट्यांनी ती शोभून दिसतात.

देवदानवगन्धर्वैर्यक्षराक्षसपन्नगैः। सिद्धाप्सरोगणैश्चैव सेवितानि ततस्ततः ।। ३६.

देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस, सर्प, सिद्ध आणि अप्सरांचा समूह या ठिकाणी जागोजागी येत-जात असतो.

मनोहराणि चत्वारि देवाक्रीडनकान्यथ। चतुर्दिशमुदाराणि नाम्ना श्रृणुत तानि मे ।। ३६.

त्या चार दिशांना देवांचे मनोहारी, भव्य क्रीडास्थानं आहेत; त्यांची नावे मी सांगतो, ऐका.

पूर्वञ्चैत्ररथं नाम दक्षिणं नन्दनं वनम्। वैभ्राजं पश्चिमं विद्यादुत्तरं सवितुर्वनम् ।। ३६.

पूर्वेकडील वनाचे नाव चित्ररथ, दक्षिणेकडील नंदनवन, पश्चिमेकडील वैभ्राज आणि उत्तरेकडील सवितृवन असे आहे.

महावनेषु चैतेषु निविष्टानि यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि विहङ्गैः कूजितानि च ।। ३६.

या मोठ्या वने एकामागून एक मांडलेली असून, तिथे रम्य प्रदेश आहेत आणि पक्ष्यांच्या गोड गाण्यांनी ते निनादत असतात.

वनैर्विस्तीर्णतीर्थानि महापुण्यावनानि च। महानागाधिवासानि सेवितानि महात्मभिः ।। ३६.

या वनांमध्ये विस्तीर्ण तीर्थस्थळे, अत्यंत पुण्यवान वने, मोठ्या नागांचे निवासस्थान आणि महात्म्यांनी वावरलेली ठिकाणे आहेत.

सुरसामललोयानि शिवानि सुसुखानि च। सिद्धदेवासुरवरैरुपस्पृष्टजलानि च ।। ३६.

ती स्थळे पवित्र, सुखदायक आणि आनंददायी असून, सिद्ध, देव आणि श्रेष्ठ असुरांनी स्पर्श केलेल्या पाण्याने युक्त आहेत.

छत्रप्रमाणैर्विकचैर्महागन्धैर्मनोहरैः। पुण्डरीकैर्महापत्रैरुत्पलैः शोभितानि च। महासरांसि चत्वारि तानि वक्ष्यामि नामतः ।। ३६.

छत्रासारख्या मोठ्या, पूर्ण उमललेल्या, सुगंधी आणि मनमोहक कमळांनी, मोठ्या पानांनी आणि उत्पलांनी ती तलाव शोभून दिसतात; मी त्या चार मोठ्या सरोवरांची नावे सांगतो.

अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्। सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रन्तथोत्तरम् ।। ३६.

पूर्वेकडील सरोवराचे नाव अरुणोद, दक्षिणेकडील मानस, पश्चिमेकडील सितोद आणि उत्तरेकडील महाभद्र असे आहे.

अरुणोदञ्च पूर्वेण ये च शैलास्ततः स्मृताः। तान् कीर्त्यमानांस्तत्त्वेन श्रृणुध्वं विस्तरान्मम ।। ३६.

अरुणोदच्या पूर्वेला असलेल्या पर्वतांची आणि त्यानंतरच्या पर्वतांची सविस्तर माहिती मी सांगतो, ती ऐका.

शीतान्तश्च कुमुञ्जश्च सुवीरश्चाचलोत्तमः। विकङ्को मणिशीलश्च वृषभश्चाचलोत्तमः ।। ३६.

शीतांत, कुमुंज, सुवीर, उत्तम पर्वत, विकंक, मणिशीला आणि वृषभ हे श्रेष्ठ पर्वत आहेत.