वायुपुराणम्

महामूलैर्महास्कन्धैः स्निग्धवर्णैर्विभूषिता। नवैः सदा पुष्पफलैः शाखाभिश्चोपशोभिता ।। ३५.

त्याच्या मोठ्या मुळांनी, जाड खोडांनी, चमकदार रंगांनी आणि नेहमी ताज्या फुलाफळांनी व फांद्यांनी ते शोभून दिसते.

तस्या ह्यतिप्रमाणानि स्वादूनि च मृदूनि च। फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति गिरिमूर्द्धनि ।। ३५.

त्याची फळं फार मोठी, गोड, मऊ आणि अमृतासारखी लागतात, जी पर्वताच्या शिखरावर पडतात.

तस्माद्गिरिवरप्रस्थात् पुनः प्रस्यन्दवाहिनी। नदी जम्बूनदी नाम प्रवृत्ता मधुवाहिनी ।। ३५.

त्या पर्वताच्या पठारावरून पुन्हा एक वाहणारी नदी, जांभूनदी नावाने ओळखली जाते, जी मध वाहून नेते.

तत्र जाम्बूनदन्नाम सुवर्णं ज्वलनप्रभम्। देवालङ्कारमतुलं जायते पापनाशनम् ।। ३५.

तेथे जांबूनद नावाचं सोनं उत्पन्न होतं, ज्याचं तेज अग्नीप्रमाणे आहे. हे सोनं देवतांसाठी अतुल्य अलंकार आहे आणि पापांचा नाश करणारं आहे.

देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः। यत् पिबन्त्यमृतप्रख्यं मधु जाम्भूरसस्रवम् ।। ३५.

देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि सर्प हे सर्व जांभू वृक्षातून वाहणाऱ्या, अमृतासारख्या मधाचा आस्वाद घेतात.

स केतुर्दक्षिणे द्वीपे जम्भूर्लोकेषु विश्रुता। यस्या नाम्ना स विख्यातो जम्भूद्वीपः सनातनः ।। ३५.

दक्षिणेकडील द्वीपावर जो जांभू वृक्ष आहे, तो सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे. त्याच्या नावावरूनच हा सनातन जांभूद्वीप म्हणून ओळखला जातो.

विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमस्य महात्मनः। जातः श्रृङ्गेऽतिसुमहानश्वत्थ श्चैव पादपः ।। ३५.

पश्चिमेकडील विशाल आणि पुण्यवान पर्वताच्या शिखरावर एक अत्यंत मोठा अश्वत्थ वृक्ष उगवलेला आहे.

विलम्बिवरमालाद्यः सुवर्णमणिवेदिकः। महोच्चस्कन्धविटपो नैकसत्त्वगुणालयः ।। ३५.

तो वृक्ष सुंदर हारांनी सजलेला आहे, त्याची वेदी सोनं आणि मौल्यवान रत्नांनी बनलेली आहे. त्याचे खोड आणि फांद्या उंच असून, अनेक सत्पुरुषांचा निवास आहे.

कुम्भप्रमाणैः सुखदैः फलैः सर्वर्त्तुकैः शुभैः। स केतुः केतुमालानां देवगन्धर्वसेवितः ।। ३५.

तो केतू देव आणि गंधर्व यांच्या सेवेत असून, त्याला घड्याळाएवढी मोठी, सर्व ऋतूंमध्ये मिळणारी, आनंददायक आणि शुभ फळं लागतात.

केतुमालेति च यथा तस्या नाम प्रकीर्तितम्। तन्निबोधत विप्रेन्द्रा निरुक्तं नाम कर्मतः ।। ३५.

त्याचं केतूमाळा हे नाव कसं पडलं, हे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या नावाचा अर्थ आणि कारण ऐका.

क्षीरोदमथने वृत्ते दैत्यपक्षे पराजिते। महासमरसम्मर्दवृक्षक्षोभविमर्दिता ।। ३५.

दूधाचं समुद्र मंथन झालं आणि दैत्यांचा पराभव झाला, तेव्हा त्या महान युद्धात हा वृक्ष जबरदस्त हालचालींनी हादरला गेला.

सहस्राक्षेण विहिता माला तस्य सुतानिता। तस्य स्कन्धे समासक्त्या ह्यश्वत्थस्य वनस्पतेः ।। ३५.

सहस्त्रदृष्टी इंद्राने त्या वृक्षाच्या फळांपासून एक माळ तयार केली आणि ती अश्वत्थ वृक्षाच्या खोडाला बांधून त्याला अलंकृत केलं.

सा तथैव महागन्धा ह्यम्लाना सर्वकामिकी। इज्यते सुमहाभागा विविधैः सिद्धचारणैः ।। ३५.

ती माळ अत्यंत सुगंधी आहे, कधीही कोमेजत नाही आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे. ती विविध सिद्ध आणि चारणांनी पूजली जाते.

तस्य केतोः सदा माला देवदत्ता विराजते। पवनेनेरिता दिव्यं वाति गन्धं मनोरमम् ।। ३५.

त्या केतूच्या माळेला नेहमीच दैवी तेज असतं, ती देवांनी दिलेली आहे. वाऱ्याने हलली की तिचा दिव्य आणि मनोहारी सुगंध दरवळतो.

ताभ्यां नामाङ्कितो द्वीपः पश्चिमे बहुविस्तरः। केतुमाल इति ख्यातो दिवि चेह च सर्वशः ।। ३५.

त्या दोन नावांनी चिन्हांकित पश्चिमेकडील विशाल द्वीप स्वर्गात आणि पृथ्वीवर सर्वत्र केतूमाळा म्हणून प्रसिद्ध आहे.

स्वपार्श्वस्योत्तरे चापि श्रृङ्गे जातो महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धोऽनेकयोजनमण्डलः ।। ३५.

त्याच्याच बाजूच्या उत्तरेकडील शिखरावर एक भव्य वटवृक्ष उगवलेला आहे, ज्याचं खोड मोठं असून त्याचा घेर अनेक योजनांचा आहे.

माल्यदामकलापैश्च विविधैर्गन्धशालिभिः। शाकाविलम्बी शुशुभे सिद्धचारणसेवितः ।। ३५.

तो वृक्ष विविध हार, गजरे आणि सुगंधी धान्यांनी सजवलेला आहे. त्याच्या फांद्या खाली लोंबकळतात आणि सिद्ध व चारण त्याची सेवा करतात.

प्रवालकुम्भसदृशैर्मधुपूर्णैः फलैः सदा। स ह्युत्तर कुरूणान्तु केतुवृक्षः प्रकाशते ।। ३५.

त्या केतुवृक्षाला प्रवाळाच्या घड्यांसारखी, मधाने भरलेली फळं नेहमी लागलेली असतात आणि तो उत्तर कुरूंच्या प्रदेशात तेजाने चमकत असतो.

सनत्कुमारावरजा मानसा ब्रह्मणः सुताः। सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ।। ३५.

स्नतकुमारांचे लहान भाऊ, ब्रह्मदेवांच्या मनातून उत्पन्न झालेले सात अत्यंत पुण्यवान पुत्र, तेथे कुरू नावाने प्रसिद्ध आहेत.

तत्र तैरागतज्ञानैः सत्त्वस्थैः पुण्यकीर्तिभिः। अक्षयं क्षेममपरं लोकं प्राप्तं सनातनम् ।। ३५.

ते कुरू ज्ञान, सद्गुण आणि कीर्तीने युक्त असून, त्यांनी तेथे शाश्वत, अक्षय आणि सर्वोच्च सुखाचं स्थान प्राप्त केलं आहे.

तेषां नामाङ्कितो द्वीपः सप्तानां वै महात्मनाम् । दिवि चेह च विख्याता उत्तराः कुरवः सदा ।। ३५.

त्या सात महान आत्म्यांच्या नावावरून हा द्वीप ओळखला जातो; स्वर्गात आणि पृथ्वीवर उत्तर कुरू नेहमीच प्रसिद्ध आहेत.

तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्। अनुबन्धानि रम्याणि सर्वकालर्त्तुकानि च ।। ३६.

त्या चार पर्वतराजांच्या रम्य प्रदेशांची आणि सर्व ऋतूंमध्ये देखण्या सौंदर्यांची मी तुम्हाला एकामागून एक सविस्तर माहिती सांगतो.

सारिकाभिर्मयूरैश्च चकोरैश्च मदोत्कटैः। शुकैश्च भृङ्गराजैश्च चित्रकैश्च समन्ततः ।। ३६.

त्या सर्व बाजूंनी शारिका, मोर, मदाने भरलेले चकोर, पोपट, भृंगराज आणि रंगीबेरंगी पक्ष्यांनी वेढलेल्या आहेत.

जीवञ्जीवकनादैश्च हेमकानाञ्च नादितैः। मत्तकोकिलनादैश्च वल्गूनाञ्च निनादितैः ।। ३६.

तिथे जीवंजिवक पक्ष्यांचे आवाज, हेमक पक्ष्यांचे बोल, मदमस्त कोकिळांचे गाणे आणि गोड गाणारे सुंदर पक्ष्यांचे स्वर सतत ऐकू येतात.

सुग्रीवकाञ्चनरवैः कलविङ्करुतैस्तथा। कूजितान्तरशब्दैश्च सुरम्याणि च सर्वशः ।। ३६.

सुग्रीवक पक्ष्यांचे बोल, कलविंक पक्ष्यांचे आवाज आणि इतर पक्ष्यांच्या गोड कूजनाने ते सर्वत्र अत्यंत सुंदर झाले आहेत.

मदात्कटैर्मधुरैश्च भ्रमरैश्च महालसैः। उपगीतवनान्तानि किन्नरैश्च व्कचित् व्कचित् ।। ३६.

मदाने भरलेल्या, मधुर आवाज असलेल्या मोठ्या भुंगे आणि कधीमधी किन्नर त्यांच्या गाण्यांनी त्या वनांच्या कडांमध्ये गूंज निर्माण करतात.

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्ति मन्दमारुतकम्पिताः। तरवो यत्र दृश्यन्ते चारुपल्लवशोभिताः ।। ३६.

तिथे मंद वाऱ्याने हलणारी, सुंदर पालवीने सजलेली झाडे दिसतात, जी फुलांची सर ओतत असतात.

स्तबकैर्मञ्जरीभिश्च ताम्रैः किसलयैस्तथा। मन्दवातवशाल्लोलैर्दोलयद्भिर्युतानि च ।। ३६.

त्या झाडांवर फुलांचे घोस, मंजिरी, तांबड्या रंगाचे कोवळे पानं आणि मंद वाऱ्याने डोलणाऱ्या फांद्या शोभा वाढवतात.

नानाधातुविचित्रैश्च कान्तरूपैः शिलाशतैः। शल्लैः व्कचिद्द्विजश्रेष्ठा विन्यस्तैः शोभितानि च ।। ३६.

नानाविध धातूंच्या सुंदर आकाराच्या शेकडो दगडांनी आणि इथे-तिथे उत्तम पक्ष्यांनी बांधलेल्या घरट्यांनी ती शोभून दिसतात.