वायुपुराणम्

तेषां सहस्रश्रृङ्गेषु वज्रवैढूर्यवेदिकाः। शाखासहस्रकलिताः सुमूलाः सुप्रतिष्ठिताः ।। ३५.

त्यांच्या हजारो शिखरांवर वज्र आणि वैडूर्याच्या चौकटी आहेत, हजारो फांद्यांनी, मजबूत मुळांनी आणि पक्क्या उभ्या असलेल्या आहेत.

स्रिग्धैर्नीलैर्घनैः पर्णैः सञ्झन्नविविधाश्रयाः । अनेकप्रजनोत्सेधा महापुष्पफलोपगाः ।। ३५.

चकाकणाऱ्या गडद हिरव्या पानांनी, त्या अनेक जीवांना आसरा देतात; त्यांच्यावर भरपूर फुलं-फळं येतात आणि अनेक पिढ्यांनी वाढलेली आहेत.

यक्षगन्धर्वसेव्याश्च सेविताः सिद्धचारणैः। महावृक्षाः समुत्पन्नाश्चत्वारो द्वीपकेतवः ।। ३५.

या मोठ्या झाडांना यक्ष, गंधर्व, सिद्ध आणि चारण यांनी सेवा केली जाते; ही चारही द्वीपांची पताका म्हणून उभी आहेत.

मन्दरस्य गिरेःश्रृङ्गे महावृक्षः स केतुराट्। आलम्बशाखाशिखरः कन्दरश्चैव पादपः ।। ३५.

मंदार पर्वताच्या शिखरावर मोठं झाड आहे, जे मुख्य पताका आहे; त्याच्या फांद्या शिखराला टेकतात आणि खोड पायरीसारखं आहे.

महाकुम्भप्रमाणैस्तु पुष्पैर्विकचकेसरैः। महागन्धैर्मनोज्ञैश्च शोभितः सर्वकालजैः ।। ३५.

त्यावर मोठ्या कुंभाएवढी फुलं, उमललेली केसरं आणि सर्व ऋतूंमध्ये फुलणाऱ्या सुगंधानं ते नेहमीच शोभून दिसतं.

सहस्रमधिकं सोऽथ गन्धेनापूरयद्दिशः। योजनानां समन्ताद्वै मन्दमारुतवीजितः ।। ३५.

मग त्या झाडाचा सुगंध मंद वाऱ्याने वाहून, हजार योजनांपेक्षा जास्त अंतरावर सर्व दिशांना पसरतो.

वरकेतुरेव प्रथितो भद्राश्वो नाम यो द्विजाः। यत्र साक्षात् हृषीकेशः सिद्धसङ्घैर्महीयते ।। ३५.

ती मुख्य पताका भद्राश्व नावाने प्रसिद्ध आहे, जिथे हृषीकेश स्वतः सिद्धांच्या समूहांनी पूजिला जातो.

तस्य रुद्रकदम्बस्य तदा श्वेतहरो हरिः । प्राप्तवानपरश्रेष्ठः स तत्र सहितः पुरा ।। ३५.

तेथे, त्या रुद्रकदंबाच्या झाडाजवळ, पांढऱ्या गळ्याचा हरि पूर्वी इतरांसह आला होता.

तेन चालोकितं सर्वं द्वीपं द्विपदनायकाः। यस्य नाम्ना समाख्यातो भद्राश्वो नाम नामतः ।। ३५.

त्यांनी संपूर्ण द्वीप पाहिला आणि त्यांच्या नावावरूनच त्याला भद्राश्व असे नाव मिळाले.

दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता। जम्बूः सदा पुष्पफला सदा माल्योपशोभिता ।। ३५.

दक्षिणेकडील पर्वताच्या शिखरावर, देवांनी पूजलेली जांभूची झाडे नेहमी फुलांनी-फळांनी आणि माळांनी सजलेली असतात.

महामूलैर्महास्कन्धैः स्निग्धवर्णैर्विभूषिता। नवैः सदा पुष्पफलैः शाखाभिश्चोपशोभिता ।। ३५.

त्याच्या मोठ्या मुळांनी, जाड खोडांनी, चमकदार रंगांनी आणि नेहमी ताज्या फुलाफळांनी व फांद्यांनी ते शोभून दिसते.

तस्या ह्यतिप्रमाणानि स्वादूनि च मृदूनि च। फलान्यमृतकल्पानि पतन्ति गिरिमूर्द्धनि ।। ३५.

त्याची फळं फार मोठी, गोड, मऊ आणि अमृतासारखी लागतात, जी पर्वताच्या शिखरावर पडतात.

तस्माद्गिरिवरप्रस्थात् पुनः प्रस्यन्दवाहिनी। नदी जम्बूनदी नाम प्रवृत्ता मधुवाहिनी ।। ३५.

त्या पर्वताच्या पठारावरून पुन्हा एक वाहणारी नदी, जांभूनदी नावाने ओळखली जाते, जी मध वाहून नेते.

तत्र जाम्बूनदन्नाम सुवर्णं ज्वलनप्रभम्। देवालङ्कारमतुलं जायते पापनाशनम् ।। ३५.

तेथे जांबूनद नावाचं सोनं उत्पन्न होतं, ज्याचं तेज अग्नीप्रमाणे आहे. हे सोनं देवतांसाठी अतुल्य अलंकार आहे आणि पापांचा नाश करणारं आहे.

देवदानवगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः। यत् पिबन्त्यमृतप्रख्यं मधु जाम्भूरसस्रवम् ।। ३५.

देव, दानव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि सर्प हे सर्व जांभू वृक्षातून वाहणाऱ्या, अमृतासारख्या मधाचा आस्वाद घेतात.

स केतुर्दक्षिणे द्वीपे जम्भूर्लोकेषु विश्रुता। यस्या नाम्ना स विख्यातो जम्भूद्वीपः सनातनः ।। ३५.

दक्षिणेकडील द्वीपावर जो जांभू वृक्ष आहे, तो सर्व लोकांत प्रसिद्ध आहे. त्याच्या नावावरूनच हा सनातन जांभूद्वीप म्हणून ओळखला जातो.

विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमस्य महात्मनः। जातः श्रृङ्गेऽतिसुमहानश्वत्थ श्चैव पादपः ।। ३५.

पश्चिमेकडील विशाल आणि पुण्यवान पर्वताच्या शिखरावर एक अत्यंत मोठा अश्वत्थ वृक्ष उगवलेला आहे.

विलम्बिवरमालाद्यः सुवर्णमणिवेदिकः। महोच्चस्कन्धविटपो नैकसत्त्वगुणालयः ।। ३५.

तो वृक्ष सुंदर हारांनी सजलेला आहे, त्याची वेदी सोनं आणि मौल्यवान रत्नांनी बनलेली आहे. त्याचे खोड आणि फांद्या उंच असून, अनेक सत्पुरुषांचा निवास आहे.

कुम्भप्रमाणैः सुखदैः फलैः सर्वर्त्तुकैः शुभैः। स केतुः केतुमालानां देवगन्धर्वसेवितः ।। ३५.

तो केतू देव आणि गंधर्व यांच्या सेवेत असून, त्याला घड्याळाएवढी मोठी, सर्व ऋतूंमध्ये मिळणारी, आनंददायक आणि शुभ फळं लागतात.

केतुमालेति च यथा तस्या नाम प्रकीर्तितम्। तन्निबोधत विप्रेन्द्रा निरुक्तं नाम कर्मतः ।। ३५.

त्याचं केतूमाळा हे नाव कसं पडलं, हे मी सांगतो, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, त्या नावाचा अर्थ आणि कारण ऐका.

क्षीरोदमथने वृत्ते दैत्यपक्षे पराजिते। महासमरसम्मर्दवृक्षक्षोभविमर्दिता ।। ३५.

दूधाचं समुद्र मंथन झालं आणि दैत्यांचा पराभव झाला, तेव्हा त्या महान युद्धात हा वृक्ष जबरदस्त हालचालींनी हादरला गेला.

सहस्राक्षेण विहिता माला तस्य सुतानिता। तस्य स्कन्धे समासक्त्या ह्यश्वत्थस्य वनस्पतेः ।। ३५.

सहस्त्रदृष्टी इंद्राने त्या वृक्षाच्या फळांपासून एक माळ तयार केली आणि ती अश्वत्थ वृक्षाच्या खोडाला बांधून त्याला अलंकृत केलं.

सा तथैव महागन्धा ह्यम्लाना सर्वकामिकी। इज्यते सुमहाभागा विविधैः सिद्धचारणैः ।। ३५.

ती माळ अत्यंत सुगंधी आहे, कधीही कोमेजत नाही आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारी आहे. ती विविध सिद्ध आणि चारणांनी पूजली जाते.

तस्य केतोः सदा माला देवदत्ता विराजते। पवनेनेरिता दिव्यं वाति गन्धं मनोरमम् ।। ३५.

त्या केतूच्या माळेला नेहमीच दैवी तेज असतं, ती देवांनी दिलेली आहे. वाऱ्याने हलली की तिचा दिव्य आणि मनोहारी सुगंध दरवळतो.

ताभ्यां नामाङ्कितो द्वीपः पश्चिमे बहुविस्तरः। केतुमाल इति ख्यातो दिवि चेह च सर्वशः ।। ३५.

त्या दोन नावांनी चिन्हांकित पश्चिमेकडील विशाल द्वीप स्वर्गात आणि पृथ्वीवर सर्वत्र केतूमाळा म्हणून प्रसिद्ध आहे.

स्वपार्श्वस्योत्तरे चापि श्रृङ्गे जातो महाद्रुमः । न्यग्रोधो विपुलस्कन्धोऽनेकयोजनमण्डलः ।। ३५.

त्याच्याच बाजूच्या उत्तरेकडील शिखरावर एक भव्य वटवृक्ष उगवलेला आहे, ज्याचं खोड मोठं असून त्याचा घेर अनेक योजनांचा आहे.

माल्यदामकलापैश्च विविधैर्गन्धशालिभिः। शाकाविलम्बी शुशुभे सिद्धचारणसेवितः ।। ३५.

तो वृक्ष विविध हार, गजरे आणि सुगंधी धान्यांनी सजवलेला आहे. त्याच्या फांद्या खाली लोंबकळतात आणि सिद्ध व चारण त्याची सेवा करतात.

प्रवालकुम्भसदृशैर्मधुपूर्णैः फलैः सदा। स ह्युत्तर कुरूणान्तु केतुवृक्षः प्रकाशते ।। ३५.

त्या केतुवृक्षाला प्रवाळाच्या घड्यांसारखी, मधाने भरलेली फळं नेहमी लागलेली असतात आणि तो उत्तर कुरूंच्या प्रदेशात तेजाने चमकत असतो.

सनत्कुमारावरजा मानसा ब्रह्मणः सुताः। सप्त तत्र महाभागाः कुरवो नाम विश्रुताः ।। ३५.

स्नतकुमारांचे लहान भाऊ, ब्रह्मदेवांच्या मनातून उत्पन्न झालेले सात अत्यंत पुण्यवान पुत्र, तेथे कुरू नावाने प्रसिद्ध आहेत.