वायुपुराणम्

यशोराज्यसुखैश्वर्यवित्तायुर्धनकाङ्क्षिभिः। स्तोतव्यो भक्तिमास्थाय विद्याकामैश्च यत्नतः ।। ३०.

ज्यांना कीर्ती, राज्य, सुख, ऐश्वर्य, संपत्ती, दीर्घायुष्य किंवा धन हवे आहे, तसेच ज्यांना विद्या हवी आहे, त्यांनी भक्तीने आणि प्रयत्नपूर्वक हे स्तोत्र म्हणावे.

व्याधितो दुःखितो दीनश्चौरत्रस्तो भयार्दितः। राजकार्यनियुक्तो वा मुच्यते महतो भयात् ।। ३०.

जो आजारी आहे, दुःखी आहे, गरीब आहे, चोरांची भीती वाटते, भीतीने त्रस्त आहे किंवा राजकार्यात गुंतलेला आहे, तो या स्तोत्रामुळे मोठ्या भीतीतून मुक्त होतो.

अनेन चैव देहेन गणानां स गणाधिपः। इह लोके सुखं प्राप्य गण एवोपपद्यते ।। ३०.

या देहानेच तो गणांचा प्रमुख होतो, या जगात सुख मिळवतो आणि पुढे गणांमध्ये जन्म घेतो.

न च यक्षाः पिशाचा वा न नागा न विनायकाः। कुर्युर्विघ्नं गृहे तस्य यत्र संस्तूयते भवः ।। ३०.

ज्या घरात भवाचे स्तवन केले जाते, तिथे यक्ष, पिशाच, नाग किंवा विनायक कोणतेही विघ्न आणू शकत नाहीत.

श्रृणुयाद्वा इदं नारी सुभक्त्या ब्रह्मचारिणी। पितृभिर्भर्तृपक्षाभ्यां पूज्या भवति देववत् ।। ३०.

जर एखादी स्त्री भक्तीने आणि ब्रह्मचर्य पाळून हे ऐकते, तर ती आपल्या पितरांकडून आणि पतीच्या व आपल्या कुटुंबाकडून देवीसारखी पूजनीय होते.

श्रृणुयाद्वा इदं सर्व कीर्त्तयेद्वाप्यभीक्ष्णशः। तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं गच्छन्त्यविघ्नतः ।। ३०.

जो कोणी हे पूर्ण स्तोत्र ऐकतो किंवा वारंवार म्हणतो, त्याची सर्व कामे विघ्नरहितपणे पूर्ण होतात.

मनसा चिन्तितं यच्च यच्च वाचाप्युदाहृतम्। सर्वं सम्पद्यते तस्य स्तवनस्यानुकीर्त्तनात् ।। ३०.

मनात जे काही इच्छितले किंवा वाणीने उच्चारले, ते सर्व या स्तोत्राच्या पुनःपुन्हा म्हणण्याने पूर्ण होते.

देवस्य सगुहस्याथ देव्या नन्दीश्वरस्य तु। बलिं विभवतः कृत्वा दमेन नियमेन च ।। ३०.

स्वतःच्या सामर्थ्यानुसार, संयम आणि नियम पाळून, देव, सगुह्य, देवी आणि नंदीश्वर यांची पूजा करावी.

ततः स युक्तो गृह्णीयान्नामान्याशु यथाक्रमम्। ईप्सितान् लभतेऽत्यर्थं कामान् भोगांश्च मानवः। मृतश्च स्वर्गमाप्नोति स्त्रीसहस्रपरिवृतः ।। ३०.

मग अशा प्रकारे तयार होऊन, तो मनुष्य क्रमाने ती नावे घेतो; त्याला हवे ते सर्व सुख आणि भोग विपुल प्रमाणात मिळतात, आणि मृत्यूनंतर तो हजार स्त्रियांमध्ये वेढलेला स्वर्गात पोहोचतो.

सर्व कर्मसु युक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः। पठन् दक्षकृतं स्तोत्रं सर्वपापैः प्रमुच्यते। मृतश्च गणसालोक्यं पूज्यमानः सुरासुरैः ।। ३०.

सर्व कर्मात गुंतलेला असो किंवा सर्व पापांनी ग्रस्त असो, जो दक्षाने केलेले हे स्तोत्र म्हणतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो आणि मृत्यूनंतर देव-दानवांकडून पूजला जाऊन गणलोकात पोहोचतो.

वृषेव विधियुक्तेन विमानेन विराजते। आभूतसंप्लवस्थायी रुद्रस्यानुचरो भवेत् ।। ३०.

तो विधिपूर्वक तयार केलेल्या रथातील वृषासारखा तेजस्वी दिसतो आणि सृष्टीच्या समाप्तीपर्यंत रुद्राचा सेवक राहतो.

इत्याह भगवान् व्यासः पराशरसुतः प्रभुः । नैतद्वेदयते कश्चिन्नेदं श्राव्यन्तु कस्यचित् ।। ३०.

भगवान व्यास, पराशरांचे पुत्र, असे म्हणाले की, हे कोणालाही सांगू नये किंवा कोणालाही ऐकवू नये.

श्रुत्वैतत्परमं गुह्यं येऽपि स्युः पापकारिणः। वैश्याः स्त्रियश्च शूद्राश्च रुद्रलोकमवाप्नुयुः ।। ३०.

हे परमगुप्त ऐकल्यावर, पाप करणारे, वैश्य, स्त्रिया आणि शूद्र सुद्धा रुद्रलोक प्राप्त करतात.

श्रावयेद्यस्तु विप्रेभ्यः सदा पर्वसु पर्वसु। रुद्रलोकमवाप्नोति द्विजो वै नात्र संशयः ।। ३०.

जो ब्राह्मणांना नेहमी, प्रत्येक सणासुदीला हे ऐकवतो, तो द्विज नक्कीच रुद्रलोक मिळवतो; यात शंका नाही.

इत्येषा समनुज्ञाता कथा पापप्रणाशिनी। या दक्षमधिकृत्येह कथा शर्वादुपागता ।। ३१.

ही दक्षाशी संबंधित, शर्वाकडून आलेली आणि पापांचा नाश करणारी कथा आता सांगण्यास परवानगी देण्यात आली आहे.

पितृवंशप्रसङ्गेन कथा ह्येषा प्रकीर्तिता। पितॄणामानुपूर्व्येण देवान् वक्ष्याम्यतः परम् ।। ३१.

ही कथा पितृवंशाच्या संदर्भाने सांगितली आहे; आता मी पितरांच्या क्रमाने देवांची कथा सांगणार आहे.

त्रेतायुगमुखे पूर्वमासन् स्वायम्भुवेऽन्तरे । देवा यामा इति ख्याताः पूर्वं ये यज्ञसूनवः ।। ३१.

त्रेतायुगाच्या सुरुवातीला, पूर्वीच्या स्वयंभुव मन्वंतरात, यज्ञाचे पुत्र म्हणून प्रसिद्ध असलेले यम नावाचे देव अस्तित्वात होते.

अजिता ब्रह्मणः पुत्रा जिता जिदजिताश्च ये। पुत्राः स्वायम्भुवस्यैते शुक्रनाम्ना मानसाः ।। ३१.

अजित, जित आणि जिदजित हे ब्रह्मदेवांचे मानसपुत्र आहेत. हे सर्व शुक्रम्हणून ओळखले जाणारे, स्वयंभुव मनूचे पुत्र आहेत.

तृप्तिमन्तो गणा ह्येते देवानान्तु त्रयः स्मृताः । छन्दोगास्तु त्रयस्त्रिंशत्सर्वे स्वायम्भुवस्य ह ।। ३१.

हे त्रृप्तिमंत नावाचे गण देवतांचे तीन वर्ग मानले जातात. चांदोग नावाचे त्र्यत्रिंशत, म्हणजे तैंतीस, हे सर्व स्वयंभुव मनूचेच आहेत.

यदुर्ययातिर्द्वौ देवौ दीधयः स्रवसो मतिः। विभासश्च क्रतुश्चैव प्रजातिर्विशतो द्युतिः ।। ३१.

यदु आणि ययाति हे दोन देव, दिधय, श्रवस, मती, विभास, क्रतु, प्रजति, विशत आणि द्युति हे आहेत.

वायसो मङ्गलश्चैव यामा द्वादश कीर्तिताः। अभिमन्युरुग्रदृष्टिः समयोऽथ शुचिश्रवाः। केवलो विश्वरूपश्च सुपक्षो मधुपस्तथा ।। ३१.

वायस आणि मंगळ, तसेच बाराही यम हे प्रसिद्ध आहेत. अभिमन्यू, उग्रदृष्टि, समय, शुचिश्रवा, केवल, विश्वरूप, सुपक्ष आणि मधुप या नावांनीही ते ओळखले जातात.

तुरीयो निर्हपुश्चैव युक्तो ग्रावाजिनस्तु ते। यमिनो विश्वदेवाद्यं यविष्ठोऽमृतवानपि ।। ३१.

तुरीय, निर्हपु, युक्त आणि ग्रावाजिन हे यमिन गण, विश्वदेवांमध्ये श्रेष्ठ मानले जातात. यविष्ठ आणि अमृतवान हेही त्यात आहेत.

अजिरो विभुर्विभावश्च मृलिकोऽथ दिदेहकः। श्रुतिश्रृणो बृहच्छुक्रो देवा द्वादश कीर्तिताः ।। ३१.

अजिर, विभु, विभाव, मृलिक, दिदेहक, श्रुति, श्रिण, बृहच्छुक्र—हे बारा देव प्रसिद्ध आहेत.

आसन् स्वायम्भुवस्यैते अन्तरे सोमपायिनः। त्विषिमन्तो गणा ह्येते वीर्यवन्तो महाबलाः ।। ३१.

हे सर्व स्वयंभुव मनूच्या वंशातील सोमपायी देव होते. हे त्रृप्तिमंत गण तेजस्वी, पराक्रमी आणि बलाढ्य होते.

तेषामिन्द्रः सदा ह्यासीद्विश्वभुक् प्रथमो विभुः। असुरा येतदा तेषामासन् दायादबान्धवाः ।। ३१.

त्यांच्यात नेहमीच इंद्रच प्रमुख, सर्वव्यापी आणि पहिला होता. त्या काळी असुर हे त्यांचे नातेवाईक आणि वारसदार होते.

सुपर्णयक्षगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः। अष्टौ ते पितृभिः सार्द्धं नासत्या देवयोनयः ।। ३१.

सुपर्ण, यक्ष, गंधर्व, पिशाच, नाग, राक्षस—हे आठ, पितरांसह, नासत्य नावाच्या दैवी वंशात गणले जातात.

स्वायम्भुवेऽन्तरेऽतीताः प्रजास्त्वासां सहस्रशः। प्रभावरूपसम्पन्ना आयुषा च बलेन च ।। ३१.

स्वयंभुव मनूच्या काळात असंख्य प्रजांचा जन्म झाला, जे तेज, रूप, दीर्घायुष्य आणि बळ यांनी संपन्न होते.

विस्तरादिह नोच्यन्ते मा प्रसङ्गो भवत्विह। स्वायम्भुवो निसर्गश्च विज्ञेयः साम्प्रतं मनुः ।। ३१.

त्यांचा विस्तार येथे सांगितलेला नाही, कारण तो फार मोठा झाला असता. सध्या स्वयंभुव मनू आणि त्यांची सृष्टी यांचेच वर्णन चालू आहे, हे जाणावे.

अतीते वर्त्तमानेन दृष्टो वैवस्वतेन सः। प्रजाभिर्देवताभिश्च ऋषिभिः पितृभिः सह ।। ३१.

ती गेली काळाची गोष्ट सध्याच्या वैवस्वत मनूने, प्रजा, देव, ऋषी आणि पितरांसह पाहिली आहे.