वायुपुराणम्

परितुष्टोऽस्मि ते दक्ष स्तवेनानेन सुव्रत। बहुनात्र किमुक्तेन मत्समीपं गमिष्यसि ।। ३०.

हे दक्ष, तुझ्या या सुंदर स्तोत्रामुळे मी तुझ्यावर फार प्रसन्न आहे; यापेक्षा आणखी काय सांगावं? तू माझ्या सान्निध्यात येशील.

अथैनमब्रवीद्वाक्यं त्रैलोक्याधिपतिर्भवः। कृत्वाश्वासकरं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यमाहतम् ।। ३०.

मग तीनही लोकांचे अधिपती असलेल्या भवाने त्याला दिलासा देणारे शब्द सांगितले. उत्तम बोलणारा तो, मोठ्या गाभ्याने हे बोलला.

दक्ष दक्ष न कर्त्तव्यो मन्युर्विघ्नमिमं प्रति। अहं यज्ञहा न त्वन्यो दृश्यते तत्पुरा त्वया ।। ३०.

दक्ष, दक्ष, या अडथळ्याबद्दल राग धरू नकोस. यज्ञाचा नाश करणारा मीच आहे, दुसरा कोणी नाही, हे तुला पूर्वी दिसलेच आहे.

भूयश्च तं वरमिमं मत्तो गृह्णीष्व सुव्रत। प्रसन्नवदनो भूत्वा त्वमेकाग्रमनाः श्रृणु ।। ३०.

सुव्रत, पुन्हा एकदा माझ्याकडून हा वर घे. प्रसन्न चेहऱ्याने, एकाग्र मनाने ऐक.

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च। प्रजापते मत्प्रसादात् फलभागी भविष्यसि ।। ३०.

माझ्या कृपेने, तुला हजार अश्वमेध आणि शंभर वाजपेय यज्ञांचे फळ मिळेल, हे प्रजापती.

वेदान् षडङ्गानुद्धृत्य साङ्ख्यान्योगांश्च कृत्स्नशः। तपश्च विपुलं तप्त्वा दुश्चरं देवदानवैः ।। ३०.

वेद आणि त्यांचे सहा अंग, संख्याशास्त्र, योगशास्त्र यांचा अभ्यास करून, देव-दानवांनाही कठीण वाटणारे मोठे तप करून,

अर्थैर्द्दशार्द्धसंयुक्तैर्गूढमप्राज्ञनिर्म्मितम्। वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैंर्विपरीतं क्वचित्समम् ।। ३०.

दशांश आणि अर्धांश अशा अर्थांनी जोडलेले, अज्ञ लोकांनी गुप्त केलेले, वर्णाश्रमधर्मांनी घडवलेले, कधी विरुद्ध, कधी समान असे,

श्रुत्यर्थैरध्यवसितं पशुपाशविमोक्षणम्। सर्वेषामाश्रमाणान्तु मया पाशुपतं व्रतम्। उत्पादितं शुभं दक्ष सर्वपापविमोक्षणम् ।। ३०.

श्रुतीच्या अर्थांनी ठरवलेले, जीवांच्या बंधनातून मुक्त करणारे, सर्व आश्रमांसाठी मी पाशुपत व्रत निर्माण केले आहे, हे शुभ आणि सर्व पापातून सोडवणारे आहे, हे दक्ष.

अस्य चीर्णस्य यत्सम्यक् फलं भवति पुष्कलम्। तदस्तु ते महाभाग मानसस्त्यज्यतां ज्वरः ।। ३०.

या व्रताचे योग्य रीतीने पालन केल्याने जे भरपूर फळ मिळते, ते तुझ्या वाट्याला येवो. मनातील ताप सोडून दे.

एवमुक्त्वा महादेवः सपत्नीकः सहानुगः। अदर्शनमनुप्राप्तो दक्षस्यामितविक्रमः ।। ३०.

असे म्हणून, महादेव आपल्या पत्नी आणि सेवकांसह, अपरिमित सामर्थ्य असलेला तो, दक्षाच्या नजरेतून अदृश्य झाला.

अवाप्य च तदा भागं यथोक्तं ब्रह्मणा भवः। ज्वरञ्च सर्वधर्मज्ञो बहुधा व्यभजत्तदा। शान्त्यर्थं सर्वभूतानां श्रृणुध्वं तत्र वै द्विजाः ।। ३०.

त्यावेळी भवाने, ब्रह्मदेवाने सांगितल्याप्रमाणे आपला भाग मिळवून, सर्व धर्म जाणणारा तो, सर्व प्राण्यांच्या शांततेसाठी ताप वेगवेगळ्या प्रकारे विभागला. हे ऐका, द्विजांनो.

शीर्षाभितापो नागानां पर्वतानां शिलारुजः। अपान्तु नालिकां विद्यान्निर्मोकम्भुजगेष्वपि ।। ३०.

सर्पांमध्ये डोक्याचा ताप, पर्वतांमध्ये दगडांची वेदना, पाण्यात आणि सर्पांमध्ये 'नाळिका' नावाचा विकार, हे जाणावे.

शौरकः सौरभेयाणामूषरः पृथिवीतले । इभा नामपि धर्मज्ञ दृष्टिप्रत्यवरोधनम् ।। ३०.

सौरभेय जनावरांमध्ये 'शौरक', पृथ्वीवर 'ऊषर', हत्तीमध्ये, हे धर्मज्ञ, दृष्टीचा अडथळा.

रन्ध्रोद्भूतं तथाश्वानां शिखोद्भेदश्च बर्हिणाम्। नेत्ररोगः कोकिलानां ज्वरः प्रोक्तो महात्मभिः ।। ३०.

घोड्यांमध्ये पोकळी निर्माण होणे, मोरांच्या शिखाचा तडा, कोकिळांमध्ये डोळ्यांचा आजार, हे सर्व थोर ज्ञानी लोकांनी ताप असे सांगितले आहे.

अजानां पित्तभेदश्च सर्वेषामिति नः श्रुतम्। शुकानामपि सर्वेषां हिमिका प्रोच्यते ज्वरः। शार्दूलेष्वपि वै विप्राः श्रमो ज्वर इहोच्यते ।। ३०.

आम्ही ऐकले आहे की, मेंढ्यांमध्ये पित्ताचा भंग हा ताप आहे; सर्व पोपटांमध्ये थंडी लागणे ताप समजले जाते; वाघांमध्ये, हे विप्रांनो, श्रम म्हणजेच ताप म्हणतात.

मानुषेषु तु सर्वज्ञ ज्वरो नामैष कीर्तितः। मरणे जन्मनि तथा मध्ये च विशते सदा ।। ३०.

माणसांमध्ये, हे सर्वज्ञ, हा ताप असेच नावाने ओळखला जातो; तो जन्म, मृत्यू आणि मध्येही नेहमी प्रवेश करतो.

एतन्माहेश्वरं तेजौ ज्वरो नाम सुदारुणः। नमस्यश्चैव मान्यश्च सर्वप्राणिभिरीश्वरः ।। ३०.

हा महेश्वराचा भीषण ताप सर्व प्राण्यांनी वंदनीय आणि मान्य करावा, कारण तोच ईश्वर आहे.

इमां ज्वरोत्पत्तिमदीनमानसः पठेत्सदा यः सुसमाहितो नरः । विमुक्तरोगः स नरो मुदा युतो लभेत कामान् स यथामनीषितान् ।। ३०.

जो मनुष्य नम्र मनाने आणि एकाग्रतेने हा तापाचा उत्पत्तीचा इतिहास नेहमी वाचतो, तो रोगमुक्त होतो आणि आनंदाने इच्छित सर्व काही प्राप्त करतो.

दक्षप्रोक्तं स्तवञ्चापि कीर्त्तयेद्यः श्रृणोति वा। नाशुभं प्राप्नुयात् किञ्चिद्दीर्घञ्चायुरवाप्नुयात् ।। ३०.

जो दक्षाने सांगितलेला स्तोत्र पाठ करतो किंवा ऐकतो, त्याला कधीही अशुभ काही घडत नाही आणि तो दीर्घायुष्य लाभतो.

यथा सर्वेषु देवेषु वरिष्ठो योगवान् हरः। तथा स्तवो वरिष्ठोऽयं स्तवानां ब्रह्मनिर्मितः ।। ३०.

जसा सर्व देवांमध्ये योगसंपन्न हर श्रेष्ठ आहे, तसाच ब्रह्मदेवाने रचलेला हा स्तोत्रही सर्व स्तोत्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे.

यशोराज्यसुखैश्वर्यवित्तायुर्धनकाङ्क्षिभिः। स्तोतव्यो भक्तिमास्थाय विद्याकामैश्च यत्नतः ।। ३०.

ज्यांना कीर्ती, राज्य, सुख, ऐश्वर्य, संपत्ती, दीर्घायुष्य किंवा धन हवे आहे, तसेच ज्यांना विद्या हवी आहे, त्यांनी भक्तीने आणि प्रयत्नपूर्वक हे स्तोत्र म्हणावे.

व्याधितो दुःखितो दीनश्चौरत्रस्तो भयार्दितः। राजकार्यनियुक्तो वा मुच्यते महतो भयात् ।। ३०.

जो आजारी आहे, दुःखी आहे, गरीब आहे, चोरांची भीती वाटते, भीतीने त्रस्त आहे किंवा राजकार्यात गुंतलेला आहे, तो या स्तोत्रामुळे मोठ्या भीतीतून मुक्त होतो.

अनेन चैव देहेन गणानां स गणाधिपः। इह लोके सुखं प्राप्य गण एवोपपद्यते ।। ३०.

या देहानेच तो गणांचा प्रमुख होतो, या जगात सुख मिळवतो आणि पुढे गणांमध्ये जन्म घेतो.

न च यक्षाः पिशाचा वा न नागा न विनायकाः। कुर्युर्विघ्नं गृहे तस्य यत्र संस्तूयते भवः ।। ३०.

ज्या घरात भवाचे स्तवन केले जाते, तिथे यक्ष, पिशाच, नाग किंवा विनायक कोणतेही विघ्न आणू शकत नाहीत.

श्रृणुयाद्वा इदं नारी सुभक्त्या ब्रह्मचारिणी। पितृभिर्भर्तृपक्षाभ्यां पूज्या भवति देववत् ।। ३०.

जर एखादी स्त्री भक्तीने आणि ब्रह्मचर्य पाळून हे ऐकते, तर ती आपल्या पितरांकडून आणि पतीच्या व आपल्या कुटुंबाकडून देवीसारखी पूजनीय होते.

श्रृणुयाद्वा इदं सर्व कीर्त्तयेद्वाप्यभीक्ष्णशः। तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धिं गच्छन्त्यविघ्नतः ।। ३०.

जो कोणी हे पूर्ण स्तोत्र ऐकतो किंवा वारंवार म्हणतो, त्याची सर्व कामे विघ्नरहितपणे पूर्ण होतात.

मनसा चिन्तितं यच्च यच्च वाचाप्युदाहृतम्। सर्वं सम्पद्यते तस्य स्तवनस्यानुकीर्त्तनात् ।। ३०.

मनात जे काही इच्छितले किंवा वाणीने उच्चारले, ते सर्व या स्तोत्राच्या पुनःपुन्हा म्हणण्याने पूर्ण होते.

देवस्य सगुहस्याथ देव्या नन्दीश्वरस्य तु। बलिं विभवतः कृत्वा दमेन नियमेन च ।। ३०.

स्वतःच्या सामर्थ्यानुसार, संयम आणि नियम पाळून, देव, सगुह्य, देवी आणि नंदीश्वर यांची पूजा करावी.

ततः स युक्तो गृह्णीयान्नामान्याशु यथाक्रमम्। ईप्सितान् लभतेऽत्यर्थं कामान् भोगांश्च मानवः। मृतश्च स्वर्गमाप्नोति स्त्रीसहस्रपरिवृतः ।। ३०.

मग अशा प्रकारे तयार होऊन, तो मनुष्य क्रमाने ती नावे घेतो; त्याला हवे ते सर्व सुख आणि भोग विपुल प्रमाणात मिळतात, आणि मृत्यूनंतर तो हजार स्त्रियांमध्ये वेढलेला स्वर्गात पोहोचतो.