वायुपुराणम्

मधुपश्चाज्यपश्चैव सर्वपश्च महाबलः। वृषाश्ववाह्यो वृषभस्तथा वृषभलोचनः ।। ३०.

ती मध पिणारी, तूप पिणारी आणि सर्व काही पिणारी आहे; महाबळवान, वृषभ आणि घोड्यावर स्वार, वृषभ आणि वृषभासारखी डोळे असलेली आहे.

वृषभश्चैव विख्यातो लोकानां लोकसत्कृतः। चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयञ्च पितामहः। अग्निरापस्तथा देवो धर्मकर्मप्रसाधितः ।। ३०.

ती प्रसिद्ध वृषभ आहे, सर्व लोकांनी सन्मानित; चंद्र आणि सूर्य तिची डोळे आहेत, हृदय हा पितामह आहे; अग्नी, पाणी आणि धर्मकर्माने प्रतिष्ठित देव आहे.

न ब्रह्मा न च गोविन्दः पुराणऋषयो न च। माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव ।। ३०.

ब्रह्मा, गोविंद किंवा प्राचीन ऋषीही, हे शिवा, तुझे खरे स्वरूप आणि महात्म्य जाणू शकत नाहीत.

या मूर्त्तयः सुसूक्ष्मास्ते न मह्यं यान्ति दर्शनम्। ताभिर्णां सततं रक्ष पिता पुत्रमिवौरसम् ।। ३०.

ज्या रूपं फार सूक्ष्म आहेत आणि मला दिसत नाहीत, त्या रूपांनी नेहमी माझं रक्षण कर, जसं वडील आपल्या स्वतःच्या मुलाचं जपतात.

रक्ष मां रक्षणीयोऽहं तवानघ नमोऽस्तु ते ३०.

माझं रक्षण कर, कारण मी तुझ्याकडून रक्षण मिळायला पात्र आहे, हे निष्पापा, तुला नमस्कार असो.

यः सहस्राण्यनेकानि पुंसामाहृत्य दुर्द्दशः। तिष्ठत्येकः समुद्रान्ते स मे गोप्तास्तु नित्यशः ।। ३०.

जो हजारो माणसं पकडून, समुद्राच्या काठी एकटा उभा राहतो, तोच नेहमी माझा रक्षक असो.

यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः। ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः ।। ३०.

जे झोपत नाहीत, श्वासावर विजय मिळवतात, मनाने स्थिर राहतात आणि सर्वांना सारखं पाहतात—योग करताना जे त्या तेजाचं दर्शन घेतात, त्या योगस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.

सम्भक्ष्य सर्व भूतानि युगान्ते समुपस्थिते। यः शेते जलमध्यस्थस्तं प्रपद्येऽप्सुशायिनम् ।। ३०.

जो युगाच्या शेवटी सर्व प्राणी गिळून पाण्यात मध्यभागी शांतपणे झोपतो, त्या पाण्यात विसावणाऱ्याला मी शरण जातो.

प्रविश्य वदने राहोर्यः सोमं ग्रसते निशि । ग्रसत्यर्कञ्च स्वर्भानुर्भुत्वा सोमाग्निरेव च ।। ३०.

जो राहूच्या तोंडातून रात्री सोमाला गिळतो, आणि स्वर्भानू सोम व अग्नी होऊन सूर्यालाही गिळतो.

येऽङ्गुष्ठमात्राः पुरुषा देहस्थाः सर्वदेहिनाम्। रक्षन्तु ते हि मां नित्यं नित्यमाप्याययन्तु माम् ।। ३०.

जे अंगठ्याएवढ्या आकाराचे पुरुष सर्व देहधारकांच्या शरीरात राहतात, त्यांनी नेहमी माझं रक्षण करावं आणि मला नेहमी पोषण मिळावं.

ये चाप्युत्पतिता गर्भादधोभागगताश्च ये। तेषां स्वाहाः स्वधाश्चैव आप्नुवन्तु स्वदन्तु च ।। ३०.

जे गर्भातून जन्मलेले आहेत आणि जे खाली गेले आहेत, त्यांना स्वाहा आणि स्वधा मिळो, आणि ते तृप्त होवोत.

ये न रोदन्ति देहस्थाः प्राणिनो रोदयन्ति च। हर्षयन्ति च हृष्यन्ति नमस्तेभ्योऽस्तु नित्यशः ।। ३०.

जे शरीरात असून स्वतः रडत नाहीत पण दुसऱ्यांना रडवतात, जे आनंद देतात आणि स्वतःही आनंदित होतात—त्यांना नेहमी नमस्कार असो.

ये समुद्रे नदीदुर्गे पर्वतेषु गुहासु च। वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारगहनेषु न ।। ३०.

जे समुद्रात, नदीच्या किल्ल्यांत, पर्वतांवर, गुहांमध्ये, झाडांच्या मुळाशी, गोठ्यात आणि घनदाट जंगलात आहेत—

चतुष्पथेषु रथ्यासु चत्वरेषु सभासु च। चन्द्रार्कयोर्मध्यगता ये च चन्द्रार्करश्मिषु ।। ३०.

चौकात, रस्त्यावर, वेशीत, सभागृहात, जे चंद्रसूर्याच्या मध्ये आहेत आणि जे चंद्रसूर्याच्या किरणांत आहेत—

रसातलगता ये च ये च तस्मात्परङ्गताः। नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्यश्च नित्यशः। सूक्ष्माः स्थूलाः कृशा ह्रस्वा नमस्तेभ्यस्तु नित्यशः ।। ३०.

जे पाताळात आहेत आणि जे त्याहूनही पुढे गेले आहेत, त्यांना पुन्हा पुन्हा, नेहमी नमस्कार असो; सूक्ष्म, स्थूल, बारीक, लहान—सर्वांना नेहमी नमस्कार असो.

सर्वस्त्वं सर्वगो देव सर्वभूतपतिर्भवान्। सर्वभूतान्तरात्मा च तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

तू सर्व आहेस, सर्वत्र आहेस, हे देव, सर्व प्राण्यांचा स्वामी आहेस, सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यामी आहेस, म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

त्वमेव चेज्यसे यस्माद्यज्ञैर्विविधदक्षिणैः। त्वमेव कर्त्ता सर्वस्य तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

तुलाच विविध यज्ञांनी आणि दक्षिणांनी पूजलं जातं; सर्व काही करणारा तूच आहेस, म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

अथ वा मायया देव मोहितः सूक्ष्मया त्वया। एतस्मात् कारणाद्वापि तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

किंवा, हे देव, तुझ्या सूक्ष्म मायेमुळे मी भ्रमित झालो असेन; किंवा या कारणासाठी—म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

प्रसीद मम देवेश त्वमेव शरणं मम। त्वं गतिस्त्वं प्रतिष्ठा च न चान्यास्ति न मे गतिः ।। ३०.

माझ्यावर कृपा कर, हे देवाधिदेव, तूच माझं शरण आहेस; तूच माझं ध्येय, तूच माझा आधार; दुसरं काही नाही, माझ्या साठी दुसरी वाट नाही.

स्तुत्वैवं स महादेवं विरराम प्रजापातिः। भगवानपि सुप्रीतः पुनर्दक्षमभाषत ।। ३०.

अशा प्रकारे महादेवाचं स्तवन करून प्रजापती थांबला; आणि भगवंत प्रसन्न होऊन पुन्हा दक्षाशी बोलला.

परितुष्टोऽस्मि ते दक्ष स्तवेनानेन सुव्रत। बहुनात्र किमुक्तेन मत्समीपं गमिष्यसि ।। ३०.

हे दक्ष, तुझ्या या सुंदर स्तोत्रामुळे मी तुझ्यावर फार प्रसन्न आहे; यापेक्षा आणखी काय सांगावं? तू माझ्या सान्निध्यात येशील.

अथैनमब्रवीद्वाक्यं त्रैलोक्याधिपतिर्भवः। कृत्वाश्वासकरं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यमाहतम् ।। ३०.

मग तीनही लोकांचे अधिपती असलेल्या भवाने त्याला दिलासा देणारे शब्द सांगितले. उत्तम बोलणारा तो, मोठ्या गाभ्याने हे बोलला.

दक्ष दक्ष न कर्त्तव्यो मन्युर्विघ्नमिमं प्रति। अहं यज्ञहा न त्वन्यो दृश्यते तत्पुरा त्वया ।। ३०.

दक्ष, दक्ष, या अडथळ्याबद्दल राग धरू नकोस. यज्ञाचा नाश करणारा मीच आहे, दुसरा कोणी नाही, हे तुला पूर्वी दिसलेच आहे.

भूयश्च तं वरमिमं मत्तो गृह्णीष्व सुव्रत। प्रसन्नवदनो भूत्वा त्वमेकाग्रमनाः श्रृणु ।। ३०.

सुव्रत, पुन्हा एकदा माझ्याकडून हा वर घे. प्रसन्न चेहऱ्याने, एकाग्र मनाने ऐक.

अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च। प्रजापते मत्प्रसादात् फलभागी भविष्यसि ।। ३०.

माझ्या कृपेने, तुला हजार अश्वमेध आणि शंभर वाजपेय यज्ञांचे फळ मिळेल, हे प्रजापती.

वेदान् षडङ्गानुद्धृत्य साङ्ख्यान्योगांश्च कृत्स्नशः। तपश्च विपुलं तप्त्वा दुश्चरं देवदानवैः ।। ३०.

वेद आणि त्यांचे सहा अंग, संख्याशास्त्र, योगशास्त्र यांचा अभ्यास करून, देव-दानवांनाही कठीण वाटणारे मोठे तप करून,

अर्थैर्द्दशार्द्धसंयुक्तैर्गूढमप्राज्ञनिर्म्मितम्। वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैंर्विपरीतं क्वचित्समम् ।। ३०.

दशांश आणि अर्धांश अशा अर्थांनी जोडलेले, अज्ञ लोकांनी गुप्त केलेले, वर्णाश्रमधर्मांनी घडवलेले, कधी विरुद्ध, कधी समान असे,

श्रुत्यर्थैरध्यवसितं पशुपाशविमोक्षणम्। सर्वेषामाश्रमाणान्तु मया पाशुपतं व्रतम्। उत्पादितं शुभं दक्ष सर्वपापविमोक्षणम् ।। ३०.

श्रुतीच्या अर्थांनी ठरवलेले, जीवांच्या बंधनातून मुक्त करणारे, सर्व आश्रमांसाठी मी पाशुपत व्रत निर्माण केले आहे, हे शुभ आणि सर्व पापातून सोडवणारे आहे, हे दक्ष.

अस्य चीर्णस्य यत्सम्यक् फलं भवति पुष्कलम्। तदस्तु ते महाभाग मानसस्त्यज्यतां ज्वरः ।। ३०.

या व्रताचे योग्य रीतीने पालन केल्याने जे भरपूर फळ मिळते, ते तुझ्या वाट्याला येवो. मनातील ताप सोडून दे.