वायुपुराणम्

भूर्भुवःस्वरितश्चैव तथोत्पत्तिर्महेश्वरः। ईशानो वीक्षणः शान्तो दुर्दान्तो दन्तनाशनः ।। ३०.

ती भू, भुवः आणि स्वः आहे, तसेच त्यांची उत्पत्ती, महेश्वर आहे; ईशान, सर्वांना पाहणारी, शांत, आवरता न येणारी आणि दातांचा नाश करणारी आहे.

ब्रह्मावर्त्त सुरावर्त्त कामावर्त्त नमोऽस्तु ते। कामबिम्बनिहर्त्ता च कर्णिकाररजःप्रियः ।। ३०.

ती ब्रह्माचा प्रवाह, देवांचा प्रवाह, कामाचा प्रवाह आहे—तुला नमस्कार; कामाच्या प्रतिबिंबाचा नाश करणारी आणि कर्णिकार फुलांच्या परागाला प्रिय आहे.

मुखचन्द्रो भीममुखः सुमुखो दुर्मुखो मुखः। चतुर्मुखो बहुमुखो रणे ह्यभिमुखः सदा ।। ३०.

ती चंद्रासारखा चेहरा असलेली, भयंकर मुख असलेली, सुंदर मुख असलेली, कुरूप मुख असलेली आणि फक्त मुख आहे; चार तोंडी, अनेक तोंडी, युद्धात नेहमी शत्रूच्या समोर उभी राहणारी आहे.

हिरण्यगर्भः शकुनिर्महोदधिः परो विराट् । अधर्महा महादण्डो दण्डधारो रणप्रियः ।। ३०.

ती हिरण्यगर्भ, पक्षी, महान समुद्र, श्रेष्ठ, विराट रूप आहे; अधर्माचा नाश करणारी, मोठा दंड, दंड धारण करणारी आणि युद्धाला प्रिय आहे.

गोतमोगोप्रतारश्च गोवृषेश्चरवाहनः। धर्मकृद्धर्मस्रष्टा च धर्मो धर्मविदुत्तमः ।। ३०.

ती गौतम, गायींची रक्षण करणारी, वृषभाची स्वामिनी आणि गायींबरोबर फिरणारी आहे; धर्माची निर्माती, धर्माची सृष्टी करणारी, धर्मच आणि धर्माची सर्वश्रेष्ठ जाणणारी आहे.

त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो मानदो मान एव च। तिष्ठन् स्थिरश्च स्थाणुश्च निष्कम्पः कम्प एव च ।। ३०.

ती त्रैलोक्याची रक्षण करणारी, गोविंद, मान देणारी आणि स्वतः मान आहे; उभी राहणारी, स्थिर, अचल आणि तरीही कंप करणारी आहे.

दुर्वारणो दुर्विषदो दुःसहो दुरतिक्रमः। दुर्द्धरो दुष्प्रकम्पश्च दुर्विदो दुर्ज्जयो जयः ।। ३०.

ती आवरता न येणारी, विष देणे कठीण, सहन करणे कठीण, ओलांडता न येणारी; पेलणे कठीण, हलवता न येणारी, समजणे कठीण, जिंकता न येणारी आणि विजयी आहे.

शशः शशाङ्कः शमनः शीतोष्णं दुर्जराऽथ तृट्। आधयो व्याधयश्चैव व्याधिहा व्याधिगश्च ह ।। ३०.

ती शशक, शशांक, शांत करणारी, थंडी-उष्णता, पचवायला कठीण आणि तहान आहे; दुःख आणि आजार, आजारांचा नाश करणारी आणि आजारातही वास करणारी आहे.

सह्यो यज्ञो मृगा व्याधा व्याधीनामाकरोऽकरः । शिखण्डी पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकावलोकनः ।। ३०.

ती सहन करणारी, यज्ञ, हरिण, शिकारी, आजारांची उत्पत्ती आणि न होणारी आहे; शिखर असलेली, कमळासारखी डोळे असलेली आणि कमळाकडे पाहणारी आहे.

दण्डधरः सदण्डश्च दण्डमुण्डविभूषितः। विषपोऽमृतपश्चैव सुरापः क्षीरसोमपः ।। ३०.

ती दंड धारण करणारी, नेहमी दंडासह असलेली, दंड आणि मुंडाने अलंकृत आहे; विष पिणारी, अमृत पिणारी, मद्य पिणारी आणि दूध-सोम पिणारी आहे.

मधुपश्चाज्यपश्चैव सर्वपश्च महाबलः। वृषाश्ववाह्यो वृषभस्तथा वृषभलोचनः ।। ३०.

ती मध पिणारी, तूप पिणारी आणि सर्व काही पिणारी आहे; महाबळवान, वृषभ आणि घोड्यावर स्वार, वृषभ आणि वृषभासारखी डोळे असलेली आहे.

वृषभश्चैव विख्यातो लोकानां लोकसत्कृतः। चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयञ्च पितामहः। अग्निरापस्तथा देवो धर्मकर्मप्रसाधितः ।। ३०.

ती प्रसिद्ध वृषभ आहे, सर्व लोकांनी सन्मानित; चंद्र आणि सूर्य तिची डोळे आहेत, हृदय हा पितामह आहे; अग्नी, पाणी आणि धर्मकर्माने प्रतिष्ठित देव आहे.

न ब्रह्मा न च गोविन्दः पुराणऋषयो न च। माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव ।। ३०.

ब्रह्मा, गोविंद किंवा प्राचीन ऋषीही, हे शिवा, तुझे खरे स्वरूप आणि महात्म्य जाणू शकत नाहीत.

या मूर्त्तयः सुसूक्ष्मास्ते न मह्यं यान्ति दर्शनम्। ताभिर्णां सततं रक्ष पिता पुत्रमिवौरसम् ।। ३०.

ज्या रूपं फार सूक्ष्म आहेत आणि मला दिसत नाहीत, त्या रूपांनी नेहमी माझं रक्षण कर, जसं वडील आपल्या स्वतःच्या मुलाचं जपतात.

रक्ष मां रक्षणीयोऽहं तवानघ नमोऽस्तु ते ३०.

माझं रक्षण कर, कारण मी तुझ्याकडून रक्षण मिळायला पात्र आहे, हे निष्पापा, तुला नमस्कार असो.

यः सहस्राण्यनेकानि पुंसामाहृत्य दुर्द्दशः। तिष्ठत्येकः समुद्रान्ते स मे गोप्तास्तु नित्यशः ।। ३०.

जो हजारो माणसं पकडून, समुद्राच्या काठी एकटा उभा राहतो, तोच नेहमी माझा रक्षक असो.

यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः। ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः ।। ३०.

जे झोपत नाहीत, श्वासावर विजय मिळवतात, मनाने स्थिर राहतात आणि सर्वांना सारखं पाहतात—योग करताना जे त्या तेजाचं दर्शन घेतात, त्या योगस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.

सम्भक्ष्य सर्व भूतानि युगान्ते समुपस्थिते। यः शेते जलमध्यस्थस्तं प्रपद्येऽप्सुशायिनम् ।। ३०.

जो युगाच्या शेवटी सर्व प्राणी गिळून पाण्यात मध्यभागी शांतपणे झोपतो, त्या पाण्यात विसावणाऱ्याला मी शरण जातो.

प्रविश्य वदने राहोर्यः सोमं ग्रसते निशि । ग्रसत्यर्कञ्च स्वर्भानुर्भुत्वा सोमाग्निरेव च ।। ३०.

जो राहूच्या तोंडातून रात्री सोमाला गिळतो, आणि स्वर्भानू सोम व अग्नी होऊन सूर्यालाही गिळतो.

येऽङ्गुष्ठमात्राः पुरुषा देहस्थाः सर्वदेहिनाम्। रक्षन्तु ते हि मां नित्यं नित्यमाप्याययन्तु माम् ।। ३०.

जे अंगठ्याएवढ्या आकाराचे पुरुष सर्व देहधारकांच्या शरीरात राहतात, त्यांनी नेहमी माझं रक्षण करावं आणि मला नेहमी पोषण मिळावं.

ये चाप्युत्पतिता गर्भादधोभागगताश्च ये। तेषां स्वाहाः स्वधाश्चैव आप्नुवन्तु स्वदन्तु च ।। ३०.

जे गर्भातून जन्मलेले आहेत आणि जे खाली गेले आहेत, त्यांना स्वाहा आणि स्वधा मिळो, आणि ते तृप्त होवोत.

ये न रोदन्ति देहस्थाः प्राणिनो रोदयन्ति च। हर्षयन्ति च हृष्यन्ति नमस्तेभ्योऽस्तु नित्यशः ।। ३०.

जे शरीरात असून स्वतः रडत नाहीत पण दुसऱ्यांना रडवतात, जे आनंद देतात आणि स्वतःही आनंदित होतात—त्यांना नेहमी नमस्कार असो.

ये समुद्रे नदीदुर्गे पर्वतेषु गुहासु च। वृक्षमूलेषु गोष्ठेषु कान्तारगहनेषु न ।। ३०.

जे समुद्रात, नदीच्या किल्ल्यांत, पर्वतांवर, गुहांमध्ये, झाडांच्या मुळाशी, गोठ्यात आणि घनदाट जंगलात आहेत—

चतुष्पथेषु रथ्यासु चत्वरेषु सभासु च। चन्द्रार्कयोर्मध्यगता ये च चन्द्रार्करश्मिषु ।। ३०.

चौकात, रस्त्यावर, वेशीत, सभागृहात, जे चंद्रसूर्याच्या मध्ये आहेत आणि जे चंद्रसूर्याच्या किरणांत आहेत—

रसातलगता ये च ये च तस्मात्परङ्गताः। नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्यो नमस्तेभ्यश्च नित्यशः। सूक्ष्माः स्थूलाः कृशा ह्रस्वा नमस्तेभ्यस्तु नित्यशः ।। ३०.

जे पाताळात आहेत आणि जे त्याहूनही पुढे गेले आहेत, त्यांना पुन्हा पुन्हा, नेहमी नमस्कार असो; सूक्ष्म, स्थूल, बारीक, लहान—सर्वांना नेहमी नमस्कार असो.

सर्वस्त्वं सर्वगो देव सर्वभूतपतिर्भवान्। सर्वभूतान्तरात्मा च तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

तू सर्व आहेस, सर्वत्र आहेस, हे देव, सर्व प्राण्यांचा स्वामी आहेस, सर्व प्राण्यांच्या अंतर्यामी आहेस, म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

त्वमेव चेज्यसे यस्माद्यज्ञैर्विविधदक्षिणैः। त्वमेव कर्त्ता सर्वस्य तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

तुलाच विविध यज्ञांनी आणि दक्षिणांनी पूजलं जातं; सर्व काही करणारा तूच आहेस, म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

अथ वा मायया देव मोहितः सूक्ष्मया त्वया। एतस्मात् कारणाद्वापि तेन त्वं न निमन्त्रितः ।। ३०.

किंवा, हे देव, तुझ्या सूक्ष्म मायेमुळे मी भ्रमित झालो असेन; किंवा या कारणासाठी—म्हणून तुला निमंत्रण देण्याची गरज नाही.

प्रसीद मम देवेश त्वमेव शरणं मम। त्वं गतिस्त्वं प्रतिष्ठा च न चान्यास्ति न मे गतिः ।। ३०.

माझ्यावर कृपा कर, हे देवाधिदेव, तूच माझं शरण आहेस; तूच माझं ध्येय, तूच माझा आधार; दुसरं काही नाही, माझ्या साठी दुसरी वाट नाही.