वायुपुराणम्

लोहिताङ्गो गदी दंष्ट्री महावक्त्रो महोदरः। सुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुरूर्द्ध्वकेशस्त्रिलोचनः ।। ३०.

रक्तवर्णी, गदाधारी, दात असलेला, मोठ्या तोंडाचा, मोठ्या पोटाचा; सुंदर केस, हिरवी दाढी, उभे केस आणि तीन डोळे — हे सर्व तूच आहेस.

गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः। मत्स्यो जली जलो जल्य जवः कालः कली कलः ।। ३०.

गाणे, वादन, नृत्य यांचे अवयव; गाणे आणि वादन प्रिय; मासा, जलचर, पाणी, ओलसर, वेगवान, काळ, कलियुग आणि कला — हे सर्व तूच आहेस.

विकालश्च सुकालश्च दुष्कालः कलनाशनः। मृत्युश्चैव क्षयोऽन्तश्च क्षमापायकरो हरः ।। ३०.

वाईट काळ, चांगला काळ, कठीण काळ, काळाचा नाश करणारा; मृत्यू, क्षय, शेवट आणि पृथ्वीवरील दुःख दूर करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

संवर्त्तकोऽन्तकश्चैव संवर्त्तकबलाहकौ। घटो घटीको घण्टीको चूडालोलबलो बलम् ।। ३०.

संवर्तक, अंत करणारा, संवर्तक मेघ; मडके, छोटं मडके, घंटा, शिरोमणी, खेळकर आणि बळ — हे सर्व तूच आहेस.

ब्रह्मकालोऽग्निवक्त्रश्च दण्डी मुण्डी च दण्डधृक्। चतुर्युगश्चतुर्वेदश्चतुर्होत्रश्चतुष्पथः ।। ३०.

ब्रह्माचा काळ, अग्नीमुख, काठीधारी, मुंडित, काठी पकडणारा; चार युगे, चार वेद, चार ऋत्विज आणि चार मार्ग — हे सर्व तूच आहेस.

चतुरा श्रमवेत्ता च चातुर्वर्ण्यकरश्च ह। क्षराक्षरप्रियो धूर्त्तोऽगण्योऽगण्यगणाधिपः ।। ३०.

ती चार प्रकारच्या प्रयत्नात कुशल आहे, चार वर्णांची निर्माती आहे, नाशवान आणि नाशरहित गोष्टींना आवडणारी, चतुर, मोजता न येणारी आणि मोजता न येणाऱ्यांची प्रमुख आहे.

रुद्राक्षमाल्याम्बरधरो गिरिको गिरिकप्रियः। शिल्पीशः शिल्पिनां श्रेष्ठः सर्वशिल्पप्रवर्त्तकः ।। ३०.

ती रुद्राक्षांची माळ आणि वस्त्र घालते, डोंगरावर जन्मलेली आणि डोंगराला प्रिय आहे; कारागिरांची अधीश्वरी, सर्व कारागिरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व कलांचा आरंभ करणारी आहे.

भगनेत्रान्तकश्चन्द्रः पूष्णो दन्तविनाशनः। गूढावर्त्तश्च गूढश्च गूढप्रतिनिषेविता ।। ३०.

भगाचा डोळा नष्ट करणारी, चंद्र, पूषणाचे दात तोडणारी; गूढपणे फिरणारी, लपलेली आणि लपून राहणाऱ्यांनी सेविली जाणारी आहे.

तरणस्ता रकश्चैव सर्वभूतसुतारणः। धाता विधाता सत्वानां निधाता धारणो धरः ।। ३०.

ती सूर्य आहे, तारक आहे, सर्व जीवांना तारणारी आहे; आधार देणारी, सर्व जीवांची सृष्टी करणारी, स्थापन करणारी, धारण करणारी आणि धरून ठेवणारी आहे.

तपो ब्रह्म च सत्यञ्च ब्रह्मचर्यमथार्जवम् । भूतात्मा भूतकृद्भूतो भूतभव्यभवोद्भवः ।। ३०.

ती तप, ब्रह्म, सत्य, ब्रह्मचर्य आणि सरळपणा आहे; सर्व जीवांची आत्मा, जीवांची सृष्टी करणारी, स्वतःच जीव, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा उगम आहे.

भूर्भुवःस्वरितश्चैव तथोत्पत्तिर्महेश्वरः। ईशानो वीक्षणः शान्तो दुर्दान्तो दन्तनाशनः ।। ३०.

ती भू, भुवः आणि स्वः आहे, तसेच त्यांची उत्पत्ती, महेश्वर आहे; ईशान, सर्वांना पाहणारी, शांत, आवरता न येणारी आणि दातांचा नाश करणारी आहे.

ब्रह्मावर्त्त सुरावर्त्त कामावर्त्त नमोऽस्तु ते। कामबिम्बनिहर्त्ता च कर्णिकाररजःप्रियः ।। ३०.

ती ब्रह्माचा प्रवाह, देवांचा प्रवाह, कामाचा प्रवाह आहे—तुला नमस्कार; कामाच्या प्रतिबिंबाचा नाश करणारी आणि कर्णिकार फुलांच्या परागाला प्रिय आहे.

मुखचन्द्रो भीममुखः सुमुखो दुर्मुखो मुखः। चतुर्मुखो बहुमुखो रणे ह्यभिमुखः सदा ।। ३०.

ती चंद्रासारखा चेहरा असलेली, भयंकर मुख असलेली, सुंदर मुख असलेली, कुरूप मुख असलेली आणि फक्त मुख आहे; चार तोंडी, अनेक तोंडी, युद्धात नेहमी शत्रूच्या समोर उभी राहणारी आहे.

हिरण्यगर्भः शकुनिर्महोदधिः परो विराट् । अधर्महा महादण्डो दण्डधारो रणप्रियः ।। ३०.

ती हिरण्यगर्भ, पक्षी, महान समुद्र, श्रेष्ठ, विराट रूप आहे; अधर्माचा नाश करणारी, मोठा दंड, दंड धारण करणारी आणि युद्धाला प्रिय आहे.

गोतमोगोप्रतारश्च गोवृषेश्चरवाहनः। धर्मकृद्धर्मस्रष्टा च धर्मो धर्मविदुत्तमः ।। ३०.

ती गौतम, गायींची रक्षण करणारी, वृषभाची स्वामिनी आणि गायींबरोबर फिरणारी आहे; धर्माची निर्माती, धर्माची सृष्टी करणारी, धर्मच आणि धर्माची सर्वश्रेष्ठ जाणणारी आहे.

त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो मानदो मान एव च। तिष्ठन् स्थिरश्च स्थाणुश्च निष्कम्पः कम्प एव च ।। ३०.

ती त्रैलोक्याची रक्षण करणारी, गोविंद, मान देणारी आणि स्वतः मान आहे; उभी राहणारी, स्थिर, अचल आणि तरीही कंप करणारी आहे.

दुर्वारणो दुर्विषदो दुःसहो दुरतिक्रमः। दुर्द्धरो दुष्प्रकम्पश्च दुर्विदो दुर्ज्जयो जयः ।। ३०.

ती आवरता न येणारी, विष देणे कठीण, सहन करणे कठीण, ओलांडता न येणारी; पेलणे कठीण, हलवता न येणारी, समजणे कठीण, जिंकता न येणारी आणि विजयी आहे.

शशः शशाङ्कः शमनः शीतोष्णं दुर्जराऽथ तृट्। आधयो व्याधयश्चैव व्याधिहा व्याधिगश्च ह ।। ३०.

ती शशक, शशांक, शांत करणारी, थंडी-उष्णता, पचवायला कठीण आणि तहान आहे; दुःख आणि आजार, आजारांचा नाश करणारी आणि आजारातही वास करणारी आहे.

सह्यो यज्ञो मृगा व्याधा व्याधीनामाकरोऽकरः । शिखण्डी पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकावलोकनः ।। ३०.

ती सहन करणारी, यज्ञ, हरिण, शिकारी, आजारांची उत्पत्ती आणि न होणारी आहे; शिखर असलेली, कमळासारखी डोळे असलेली आणि कमळाकडे पाहणारी आहे.

दण्डधरः सदण्डश्च दण्डमुण्डविभूषितः। विषपोऽमृतपश्चैव सुरापः क्षीरसोमपः ।। ३०.

ती दंड धारण करणारी, नेहमी दंडासह असलेली, दंड आणि मुंडाने अलंकृत आहे; विष पिणारी, अमृत पिणारी, मद्य पिणारी आणि दूध-सोम पिणारी आहे.

मधुपश्चाज्यपश्चैव सर्वपश्च महाबलः। वृषाश्ववाह्यो वृषभस्तथा वृषभलोचनः ।। ३०.

ती मध पिणारी, तूप पिणारी आणि सर्व काही पिणारी आहे; महाबळवान, वृषभ आणि घोड्यावर स्वार, वृषभ आणि वृषभासारखी डोळे असलेली आहे.

वृषभश्चैव विख्यातो लोकानां लोकसत्कृतः। चन्द्रादित्यौ चक्षुषी ते हृदयञ्च पितामहः। अग्निरापस्तथा देवो धर्मकर्मप्रसाधितः ।। ३०.

ती प्रसिद्ध वृषभ आहे, सर्व लोकांनी सन्मानित; चंद्र आणि सूर्य तिची डोळे आहेत, हृदय हा पितामह आहे; अग्नी, पाणी आणि धर्मकर्माने प्रतिष्ठित देव आहे.

न ब्रह्मा न च गोविन्दः पुराणऋषयो न च। माहात्म्यं वेदितुं शक्ता याथातथ्येन ते शिव ।। ३०.

ब्रह्मा, गोविंद किंवा प्राचीन ऋषीही, हे शिवा, तुझे खरे स्वरूप आणि महात्म्य जाणू शकत नाहीत.

या मूर्त्तयः सुसूक्ष्मास्ते न मह्यं यान्ति दर्शनम्। ताभिर्णां सततं रक्ष पिता पुत्रमिवौरसम् ।। ३०.

ज्या रूपं फार सूक्ष्म आहेत आणि मला दिसत नाहीत, त्या रूपांनी नेहमी माझं रक्षण कर, जसं वडील आपल्या स्वतःच्या मुलाचं जपतात.

रक्ष मां रक्षणीयोऽहं तवानघ नमोऽस्तु ते ३०.

माझं रक्षण कर, कारण मी तुझ्याकडून रक्षण मिळायला पात्र आहे, हे निष्पापा, तुला नमस्कार असो.

यः सहस्राण्यनेकानि पुंसामाहृत्य दुर्द्दशः। तिष्ठत्येकः समुद्रान्ते स मे गोप्तास्तु नित्यशः ।। ३०.

जो हजारो माणसं पकडून, समुद्राच्या काठी एकटा उभा राहतो, तोच नेहमी माझा रक्षक असो.

यं विनिद्रा जितश्वासाः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः। ज्योतिः पश्यन्ति युञ्जानास्तस्मै योगात्मने नमः ।। ३०.

जे झोपत नाहीत, श्वासावर विजय मिळवतात, मनाने स्थिर राहतात आणि सर्वांना सारखं पाहतात—योग करताना जे त्या तेजाचं दर्शन घेतात, त्या योगस्वरूपाला मी नमस्कार करतो.

सम्भक्ष्य सर्व भूतानि युगान्ते समुपस्थिते। यः शेते जलमध्यस्थस्तं प्रपद्येऽप्सुशायिनम् ।। ३०.

जो युगाच्या शेवटी सर्व प्राणी गिळून पाण्यात मध्यभागी शांतपणे झोपतो, त्या पाण्यात विसावणाऱ्याला मी शरण जातो.

प्रविश्य वदने राहोर्यः सोमं ग्रसते निशि । ग्रसत्यर्कञ्च स्वर्भानुर्भुत्वा सोमाग्निरेव च ।। ३०.

जो राहूच्या तोंडातून रात्री सोमाला गिळतो, आणि स्वर्भानू सोम व अग्नी होऊन सूर्यालाही गिळतो.