वायुपुराणम्

त्वं गदी त्वं शरी चापि खट्वाङ्गी झर्झरी तथा । छेत्ता भेत्ता प्रहर्त्ता च त्वं नेताप्यन्तको मतः ।। ३०.

गदा, बाण, खड्ग, ढोल, कापणारा, फोडणारा, मारणारा, तसेच नेता आणि अंत करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

दशलक्षणसंयुक्तो धर्मोऽर्थः काम एव । इन्द्रः समुद्राः सरितः पल्वलानि सरांसि च ।। ३०.

दहा गुणांनी युक्त धर्म, अर्थ, काम; इंद्र, समुद्र, नद्या, तळी आणि सरोवरे — हे सर्व तूच आहेस.

लतावल्ली तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः। द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः ।। ३०.

वेल, लता, गवत, औषधी, जनावरे, वन्य प्राणी, पक्षी; पदार्थ, कर्म, गुण, काळ, फुले आणि फळे यांचा उगम — हे सर्व तूच आहेस.

आदिश्वान्तश्च मध्यश्च गायत्र्योङ्कार एव च। हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस्तथारुणः ।। ३०.

सुरुवात, शेवट आणि मधला भाग; गायत्री, ओंकार; हिरवा, लाल, काळा, निळा, पिवळा आणि अरुण — हे सर्व तूच आहेस.

कद्रुश्च कपिलश्चैव कपोतो मेचकस्तथा। सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्ण श्चाप्यतो मतः ।। ३०.

कद्रू, कपिल, कपोत, मेचक, प्रसिद्ध सुवर्णरेता आणि सुवर्ण — हे सर्व तूच आहेस.

सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च। त्वमिन्द्रोऽथ यमश्चैव वरुणो धनदोऽनलः ।। ३०.

सुवर्णनामा आणि सुवर्णप्रिय; तूच इंद्र, यम, वरुण, कुबेर आणि अग्नी आहेस.

उत्फुल्लश्चित्रभानुश्च स्वर्भानुर्भानुरेव च। होत्रं होता च होमस्त्वं हुतञ्च प्रहुतं प्रभुः ।। ३०.

फुललेला, रंगीबेरंगी, तेजस्वी; स्वरभानू आणि भानू; होम, पुरोहित, यज्ञ, आहुती, श्रेष्ठ आहुती आणि प्रभु — हे सर्व तूच आहेस.

सुपर्णञ्च तथा ब्रह्म यजुषां शतरुद्रियम्। पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानाञ्च मङ्गलम् ।। ३०.

गरुड, ब्रह्मा, यजुर्वेद, शंभर रुद्र; शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल — हे सर्व तूच आहेस.

गिरिः स्तोकस्तथा वृक्षो जीवः पुद्गल एव च। सत्त्वं त्वञ्च रजस्त्वञ्च तमश्च प्रजनं तथा ।। ३०.

पर्वत, डोंगर, झाड, जीव, व्यक्ती; सत्त्व, रज, तम आणि उत्पत्ती — हे सर्व तूच आहेस.

प्राणोऽपानः सामानश्च उदानो व्यान एव च। उन्मेषश्चैव मेषश्च तथा जृम्भितमेव च ।। ३०.

प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान; डोळे उघडणे, मेंढा आणि जांभई — हे सर्व तूच आहेस.

लोहिताङ्गो गदी दंष्ट्री महावक्त्रो महोदरः। सुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुरूर्द्ध्वकेशस्त्रिलोचनः ।। ३०.

रक्तवर्णी, गदाधारी, दात असलेला, मोठ्या तोंडाचा, मोठ्या पोटाचा; सुंदर केस, हिरवी दाढी, उभे केस आणि तीन डोळे — हे सर्व तूच आहेस.

गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः। मत्स्यो जली जलो जल्य जवः कालः कली कलः ।। ३०.

गाणे, वादन, नृत्य यांचे अवयव; गाणे आणि वादन प्रिय; मासा, जलचर, पाणी, ओलसर, वेगवान, काळ, कलियुग आणि कला — हे सर्व तूच आहेस.

विकालश्च सुकालश्च दुष्कालः कलनाशनः। मृत्युश्चैव क्षयोऽन्तश्च क्षमापायकरो हरः ।। ३०.

वाईट काळ, चांगला काळ, कठीण काळ, काळाचा नाश करणारा; मृत्यू, क्षय, शेवट आणि पृथ्वीवरील दुःख दूर करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

संवर्त्तकोऽन्तकश्चैव संवर्त्तकबलाहकौ। घटो घटीको घण्टीको चूडालोलबलो बलम् ।। ३०.

संवर्तक, अंत करणारा, संवर्तक मेघ; मडके, छोटं मडके, घंटा, शिरोमणी, खेळकर आणि बळ — हे सर्व तूच आहेस.

ब्रह्मकालोऽग्निवक्त्रश्च दण्डी मुण्डी च दण्डधृक्। चतुर्युगश्चतुर्वेदश्चतुर्होत्रश्चतुष्पथः ।। ३०.

ब्रह्माचा काळ, अग्नीमुख, काठीधारी, मुंडित, काठी पकडणारा; चार युगे, चार वेद, चार ऋत्विज आणि चार मार्ग — हे सर्व तूच आहेस.

चतुरा श्रमवेत्ता च चातुर्वर्ण्यकरश्च ह। क्षराक्षरप्रियो धूर्त्तोऽगण्योऽगण्यगणाधिपः ।। ३०.

ती चार प्रकारच्या प्रयत्नात कुशल आहे, चार वर्णांची निर्माती आहे, नाशवान आणि नाशरहित गोष्टींना आवडणारी, चतुर, मोजता न येणारी आणि मोजता न येणाऱ्यांची प्रमुख आहे.

रुद्राक्षमाल्याम्बरधरो गिरिको गिरिकप्रियः। शिल्पीशः शिल्पिनां श्रेष्ठः सर्वशिल्पप्रवर्त्तकः ।। ३०.

ती रुद्राक्षांची माळ आणि वस्त्र घालते, डोंगरावर जन्मलेली आणि डोंगराला प्रिय आहे; कारागिरांची अधीश्वरी, सर्व कारागिरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व कलांचा आरंभ करणारी आहे.

भगनेत्रान्तकश्चन्द्रः पूष्णो दन्तविनाशनः। गूढावर्त्तश्च गूढश्च गूढप्रतिनिषेविता ।। ३०.

भगाचा डोळा नष्ट करणारी, चंद्र, पूषणाचे दात तोडणारी; गूढपणे फिरणारी, लपलेली आणि लपून राहणाऱ्यांनी सेविली जाणारी आहे.

तरणस्ता रकश्चैव सर्वभूतसुतारणः। धाता विधाता सत्वानां निधाता धारणो धरः ।। ३०.

ती सूर्य आहे, तारक आहे, सर्व जीवांना तारणारी आहे; आधार देणारी, सर्व जीवांची सृष्टी करणारी, स्थापन करणारी, धारण करणारी आणि धरून ठेवणारी आहे.

तपो ब्रह्म च सत्यञ्च ब्रह्मचर्यमथार्जवम् । भूतात्मा भूतकृद्भूतो भूतभव्यभवोद्भवः ।। ३०.

ती तप, ब्रह्म, सत्य, ब्रह्मचर्य आणि सरळपणा आहे; सर्व जीवांची आत्मा, जीवांची सृष्टी करणारी, स्वतःच जीव, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा उगम आहे.

भूर्भुवःस्वरितश्चैव तथोत्पत्तिर्महेश्वरः। ईशानो वीक्षणः शान्तो दुर्दान्तो दन्तनाशनः ।। ३०.

ती भू, भुवः आणि स्वः आहे, तसेच त्यांची उत्पत्ती, महेश्वर आहे; ईशान, सर्वांना पाहणारी, शांत, आवरता न येणारी आणि दातांचा नाश करणारी आहे.

ब्रह्मावर्त्त सुरावर्त्त कामावर्त्त नमोऽस्तु ते। कामबिम्बनिहर्त्ता च कर्णिकाररजःप्रियः ।। ३०.

ती ब्रह्माचा प्रवाह, देवांचा प्रवाह, कामाचा प्रवाह आहे—तुला नमस्कार; कामाच्या प्रतिबिंबाचा नाश करणारी आणि कर्णिकार फुलांच्या परागाला प्रिय आहे.

मुखचन्द्रो भीममुखः सुमुखो दुर्मुखो मुखः। चतुर्मुखो बहुमुखो रणे ह्यभिमुखः सदा ।। ३०.

ती चंद्रासारखा चेहरा असलेली, भयंकर मुख असलेली, सुंदर मुख असलेली, कुरूप मुख असलेली आणि फक्त मुख आहे; चार तोंडी, अनेक तोंडी, युद्धात नेहमी शत्रूच्या समोर उभी राहणारी आहे.

हिरण्यगर्भः शकुनिर्महोदधिः परो विराट् । अधर्महा महादण्डो दण्डधारो रणप्रियः ।। ३०.

ती हिरण्यगर्भ, पक्षी, महान समुद्र, श्रेष्ठ, विराट रूप आहे; अधर्माचा नाश करणारी, मोठा दंड, दंड धारण करणारी आणि युद्धाला प्रिय आहे.

गोतमोगोप्रतारश्च गोवृषेश्चरवाहनः। धर्मकृद्धर्मस्रष्टा च धर्मो धर्मविदुत्तमः ।। ३०.

ती गौतम, गायींची रक्षण करणारी, वृषभाची स्वामिनी आणि गायींबरोबर फिरणारी आहे; धर्माची निर्माती, धर्माची सृष्टी करणारी, धर्मच आणि धर्माची सर्वश्रेष्ठ जाणणारी आहे.

त्रैलोक्यगोप्ता गोविन्दो मानदो मान एव च। तिष्ठन् स्थिरश्च स्थाणुश्च निष्कम्पः कम्प एव च ।। ३०.

ती त्रैलोक्याची रक्षण करणारी, गोविंद, मान देणारी आणि स्वतः मान आहे; उभी राहणारी, स्थिर, अचल आणि तरीही कंप करणारी आहे.

दुर्वारणो दुर्विषदो दुःसहो दुरतिक्रमः। दुर्द्धरो दुष्प्रकम्पश्च दुर्विदो दुर्ज्जयो जयः ।। ३०.

ती आवरता न येणारी, विष देणे कठीण, सहन करणे कठीण, ओलांडता न येणारी; पेलणे कठीण, हलवता न येणारी, समजणे कठीण, जिंकता न येणारी आणि विजयी आहे.

शशः शशाङ्कः शमनः शीतोष्णं दुर्जराऽथ तृट्। आधयो व्याधयश्चैव व्याधिहा व्याधिगश्च ह ।। ३०.

ती शशक, शशांक, शांत करणारी, थंडी-उष्णता, पचवायला कठीण आणि तहान आहे; दुःख आणि आजार, आजारांचा नाश करणारी आणि आजारातही वास करणारी आहे.

सह्यो यज्ञो मृगा व्याधा व्याधीनामाकरोऽकरः । शिखण्डी पुण्डरीकाक्षः पुण्डरीकावलोकनः ।। ३०.

ती सहन करणारी, यज्ञ, हरिण, शिकारी, आजारांची उत्पत्ती आणि न होणारी आहे; शिखर असलेली, कमळासारखी डोळे असलेली आणि कमळाकडे पाहणारी आहे.