वायुपुराणम्

त्वमन्नमन्नकर्त्ता च अन्नदश्च त्वमेव हि। अन्नस्रष्टा च पक्ता च पक्वभुक्तपचे नमः ।। ३०.

तूच अन्न आहेस, अन्न करणारा आहेस, अन्न देणारा आहेस. अन्न निर्माण करणारा, शिजवणारा, शिजवलेलं खातो आणि पचवतोस, तुला नमस्कार.

जरायुजोऽण्डजश्चैव स्वेदजोद्भिज्ज एव च। त्वमेव देवदेवशो भूतग्रामश्चतुर्विधः ।। ३०.२२६ . चराचरस्य ब्रह्मा त्वं प्रतिहर्त्ता त्वमेव च। त्वमेव ब्रह्मविदुषामपि ब्रह्मविदां वरः ।। ३०.

गर्भातून, अंड्यातून, घामातून आणि अंकुरातून जन्म घेणाऱ्या सर्व जीवांचा तूच देवांचा देव आहेस. चल-अचल सृष्टीचा तूच निर्माण करणारा आणि नष्ट करणारा आहेस. ब्रह्म जाणणाऱ्यांमध्येही तूच श्रेष्ठ आहेस.

सत्त्वस्य परमा योनिरब्वायुज्योतिषां निधिः। ऋक्सामनि तथोङ्कारमाहुस्त्वां ब्रह्मवादिनः ।। ३०.

सत्त्वाचा श्रेष्ठ उगम, वायुरहित तेजाचा खजिना, ऋग्वेद, सामवेद आणि ओंकार असं ब्रह्मज्ञ लोक तुला म्हणतात.

हविर्हावी हवो हावी हुवां वाचाहुतिः सदा। गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठ सामगा ब्रह्मवादिनः ।। ३०.

तूच हवि आहेस, हवि देणारा आहेस, हवि घेणारा आहेस, आणि नेहमी वाणीच्या आहुतीसारखा आहेस. देवांमध्ये श्रेष्ठ, सामगायक आणि ब्रह्मवेत्ता तुला गातात.

यजुर्मयो ऋङ्मयस्व सामाथर्वमयस्तथा। पठ्यसे ब्रह्मविद्भिस्त्वं कल्पोपनिषदां गणैः ।। ३०.

तू यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद, अथर्ववेद यांचा स्वरूप आहेस. तुला ब्रह्मवेत्ता, कल्प आणि उपनिषदांच्या समूहांनी पठण केलं जातं.

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णावराश्च ये। त्वामेव मेघसङ्घाश्च विश्वस्त नितगर्ज्जितम् ।। ३०.

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि इतर नीच जातीचे लोक, तूच मेघांचा समूह आणि विश्वाचा गडगडाट आहेस.

संवत्सरस्त्वमृतवो मासा मासार्द्धमेव च। कला काष्ठा निमेषाश्च नक्षत्राणि युगा ग्रहाः ।। ३०.

तूच वर्ष, ऋतू, महिने, अर्धे महिने, कला, क्षण, निमिष, नक्षत्र, युग आणि ग्रह आहेस.

वृषाणां ककुदं त्वं हिगिरीणां शिखराणि च। सिंहो मृगाणां पततां तार्क्ष्योऽनन्तश्च भोगिनाम् ।। ३०.

बैलांमध्ये गिबा, पर्वतांमध्ये शिखर, जनावरांमध्ये सिंह, उडणाऱ्यांमध्ये गरुड, आणि सर्पांमध्ये अनंत — हे सर्व तूच आहेस.

क्षीरोदो ह्युदधीनाञ्च यन्त्राणां धनुरेव च। वज्रम्प्रहरणानाञ्च व्रतानां सत्यमेव च ।। ३०.

सर्व समुद्रांमध्ये क्षीरसागर, साधनांमध्ये धनुष्य, शस्त्रांमध्ये वज्र, आणि व्रतांमध्ये सत्य — हे सर्व तूच आहेस.

इच्छा द्वेषश्च रागश्च मोहः क्षामो दमः शमः। व्यवसायो धृतिर्लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ ।। ३०.

इच्छा, द्वेष, आसक्ती, मोह, थकवा, संयम, शांतता, निर्धार, चिकाटी, लोभ, काम, राग, विजय आणि पराभव — हे सर्व तूच आहेस.

त्वं गदी त्वं शरी चापि खट्वाङ्गी झर्झरी तथा । छेत्ता भेत्ता प्रहर्त्ता च त्वं नेताप्यन्तको मतः ।। ३०.

गदा, बाण, खड्ग, ढोल, कापणारा, फोडणारा, मारणारा, तसेच नेता आणि अंत करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

दशलक्षणसंयुक्तो धर्मोऽर्थः काम एव । इन्द्रः समुद्राः सरितः पल्वलानि सरांसि च ।। ३०.

दहा गुणांनी युक्त धर्म, अर्थ, काम; इंद्र, समुद्र, नद्या, तळी आणि सरोवरे — हे सर्व तूच आहेस.

लतावल्ली तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः। द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः ।। ३०.

वेल, लता, गवत, औषधी, जनावरे, वन्य प्राणी, पक्षी; पदार्थ, कर्म, गुण, काळ, फुले आणि फळे यांचा उगम — हे सर्व तूच आहेस.

आदिश्वान्तश्च मध्यश्च गायत्र्योङ्कार एव च। हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस्तथारुणः ।। ३०.

सुरुवात, शेवट आणि मधला भाग; गायत्री, ओंकार; हिरवा, लाल, काळा, निळा, पिवळा आणि अरुण — हे सर्व तूच आहेस.

कद्रुश्च कपिलश्चैव कपोतो मेचकस्तथा। सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्ण श्चाप्यतो मतः ।। ३०.

कद्रू, कपिल, कपोत, मेचक, प्रसिद्ध सुवर्णरेता आणि सुवर्ण — हे सर्व तूच आहेस.

सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च। त्वमिन्द्रोऽथ यमश्चैव वरुणो धनदोऽनलः ।। ३०.

सुवर्णनामा आणि सुवर्णप्रिय; तूच इंद्र, यम, वरुण, कुबेर आणि अग्नी आहेस.

उत्फुल्लश्चित्रभानुश्च स्वर्भानुर्भानुरेव च। होत्रं होता च होमस्त्वं हुतञ्च प्रहुतं प्रभुः ।। ३०.

फुललेला, रंगीबेरंगी, तेजस्वी; स्वरभानू आणि भानू; होम, पुरोहित, यज्ञ, आहुती, श्रेष्ठ आहुती आणि प्रभु — हे सर्व तूच आहेस.

सुपर्णञ्च तथा ब्रह्म यजुषां शतरुद्रियम्। पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानाञ्च मङ्गलम् ।। ३०.

गरुड, ब्रह्मा, यजुर्वेद, शंभर रुद्र; शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल — हे सर्व तूच आहेस.

गिरिः स्तोकस्तथा वृक्षो जीवः पुद्गल एव च। सत्त्वं त्वञ्च रजस्त्वञ्च तमश्च प्रजनं तथा ।। ३०.

पर्वत, डोंगर, झाड, जीव, व्यक्ती; सत्त्व, रज, तम आणि उत्पत्ती — हे सर्व तूच आहेस.

प्राणोऽपानः सामानश्च उदानो व्यान एव च। उन्मेषश्चैव मेषश्च तथा जृम्भितमेव च ।। ३०.

प्राण, अपान, समान, उदान, व्यान; डोळे उघडणे, मेंढा आणि जांभई — हे सर्व तूच आहेस.

लोहिताङ्गो गदी दंष्ट्री महावक्त्रो महोदरः। सुचिरोमा हरिच्छ्मश्रुरूर्द्ध्वकेशस्त्रिलोचनः ।। ३०.

रक्तवर्णी, गदाधारी, दात असलेला, मोठ्या तोंडाचा, मोठ्या पोटाचा; सुंदर केस, हिरवी दाढी, उभे केस आणि तीन डोळे — हे सर्व तूच आहेस.

गीतवादित्रनृत्याङ्गो गीतवादनकप्रियः। मत्स्यो जली जलो जल्य जवः कालः कली कलः ।। ३०.

गाणे, वादन, नृत्य यांचे अवयव; गाणे आणि वादन प्रिय; मासा, जलचर, पाणी, ओलसर, वेगवान, काळ, कलियुग आणि कला — हे सर्व तूच आहेस.

विकालश्च सुकालश्च दुष्कालः कलनाशनः। मृत्युश्चैव क्षयोऽन्तश्च क्षमापायकरो हरः ।। ३०.

वाईट काळ, चांगला काळ, कठीण काळ, काळाचा नाश करणारा; मृत्यू, क्षय, शेवट आणि पृथ्वीवरील दुःख दूर करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

संवर्त्तकोऽन्तकश्चैव संवर्त्तकबलाहकौ। घटो घटीको घण्टीको चूडालोलबलो बलम् ।। ३०.

संवर्तक, अंत करणारा, संवर्तक मेघ; मडके, छोटं मडके, घंटा, शिरोमणी, खेळकर आणि बळ — हे सर्व तूच आहेस.

ब्रह्मकालोऽग्निवक्त्रश्च दण्डी मुण्डी च दण्डधृक्। चतुर्युगश्चतुर्वेदश्चतुर्होत्रश्चतुष्पथः ।। ३०.

ब्रह्माचा काळ, अग्नीमुख, काठीधारी, मुंडित, काठी पकडणारा; चार युगे, चार वेद, चार ऋत्विज आणि चार मार्ग — हे सर्व तूच आहेस.

चतुरा श्रमवेत्ता च चातुर्वर्ण्यकरश्च ह। क्षराक्षरप्रियो धूर्त्तोऽगण्योऽगण्यगणाधिपः ।। ३०.

ती चार प्रकारच्या प्रयत्नात कुशल आहे, चार वर्णांची निर्माती आहे, नाशवान आणि नाशरहित गोष्टींना आवडणारी, चतुर, मोजता न येणारी आणि मोजता न येणाऱ्यांची प्रमुख आहे.

रुद्राक्षमाल्याम्बरधरो गिरिको गिरिकप्रियः। शिल्पीशः शिल्पिनां श्रेष्ठः सर्वशिल्पप्रवर्त्तकः ।। ३०.

ती रुद्राक्षांची माळ आणि वस्त्र घालते, डोंगरावर जन्मलेली आणि डोंगराला प्रिय आहे; कारागिरांची अधीश्वरी, सर्व कारागिरांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व कलांचा आरंभ करणारी आहे.

भगनेत्रान्तकश्चन्द्रः पूष्णो दन्तविनाशनः। गूढावर्त्तश्च गूढश्च गूढप्रतिनिषेविता ।। ३०.

भगाचा डोळा नष्ट करणारी, चंद्र, पूषणाचे दात तोडणारी; गूढपणे फिरणारी, लपलेली आणि लपून राहणाऱ्यांनी सेविली जाणारी आहे.

तरणस्ता रकश्चैव सर्वभूतसुतारणः। धाता विधाता सत्वानां निधाता धारणो धरः ।। ३०.

ती सूर्य आहे, तारक आहे, सर्व जीवांना तारणारी आहे; आधार देणारी, सर्व जीवांची सृष्टी करणारी, स्थापन करणारी, धारण करणारी आणि धरून ठेवणारी आहे.