वायुपुराणम्

बालानाञ्चैव गोप्त्रे च बालक्रीडनकाय च। नमः शुद्धाय बुद्धाय क्षोभणायाक्षताय च ।। ३०.

जो मुलांचं रक्षण करतो, मुलांच्या खेळात रमतो, तो शुद्ध, बुद्धिमान, हलवणारा आणि न दुखावलेला तुला नमस्कार.

तरङ्गाङ्कितकेशाय मुक्तकेशाय वै नमः। नमः षट्कर्मनिष्ठाय त्रिकर्मनिरताय च ।। ३०.

लाटांसारखे केस असणाऱ्या, मोकळे केस असणाऱ्या तुला नमस्कार. सहा कर्मांत निष्ठा असणाऱ्या आणि तीन कर्मांत मग्न असणाऱ्या तुला नमस्कार.

वर्णाश्रमाणां विधिवत् पृथक्कर्मप्रवर्तिने। मनो घोषाय घोष्याय नमः कलकलाय च ।। ३०.

वर्ण आणि आश्रम यांच्या योग्य कर्तव्यांची व्यवस्था करणाऱ्या, ज्याचं मन ध्वनीसारखं आहे, ज्या जाहीर केला जातो आणि गोंगाट करणाऱ्या तुला नमस्कार.

श्वेतपिङ्गलनेत्राय कृष्णरक्तक्षणाय च । धर्मार्थ काममोक्षाय क्रथाय कथनाय च ।। ३०.

पांढऱ्या आणि पिंगट डोळ्यांच्या, काळ्या आणि लाल क्षण असणाऱ्या तुला नमस्कार. धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष, आणि हाका व कथन असणाऱ्या तुला नमस्कार.

साङ्ख्याय साङ्ख्यमुख्याय योगाधिपतये नमः। नमोरथ्यविरथ्याय चतुष्पथरताय च ।। ३०.

सांख्य आणि सांख्यात श्रेष्ठ असणाऱ्या, योगाचा अधिपती असणाऱ्या तुला नमस्कार. रथावर असणाऱ्या आणि न रथावर असणाऱ्या, चौकात रमणाऱ्या तुला नमस्कार.

कृष्णा जिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने। ईशानवज्रसंहाय हरिकेश नमोऽस्तु ते। अविवेकैकनाथाय व्यक्ताव्यक्त नमोऽस्तु ते ।। ३०.

काळ्या कृष्णमृगचर्म घालणाऱ्या, सर्प यज्ञोपवीत असणाऱ्या तुला नमस्कार. वज्रधारी, हरिकेश तुला नमस्कार. विवेक नसणाऱ्यांचा एकमेव आधार, प्रकट आणि अप्रकट तुला नमस्कार.

काम कामद कामध्न धृष्टोदृप्तनिषूदन। सर्व सर्वद सर्वज्ञ सन्ध्याराग नमोऽस्तु ते ।। ३०.

काम, इच्छा देणारा, इच्छा नष्ट करणारा, धाडसी आणि गर्विष्टांना जिंकणारा तुला नमस्कार. सर्व, सर्व काही देणारा, सर्वज्ञ, संध्याकाळच्या रंगाला नमस्कार.

महाबाल महाबाहो महासत्त्व महाद्युते। महामेघवरप्रेक्ष महाकाल नमोऽस्तु ते ।। ३०.

महाबळ, बलवान बाहू, महान स्थैर्य, तेजस्वी, मेघासारखी दृष्टी असणारा, महाकाळ तुला नमस्कार.

स्थूलजीर्णणाङ्गजटिने वल्कलाजिनधारिणे। दीप्तशूर्याग्निजटिने वल्कलाजिनवाससे। सहस्रसूर्यप्रतिम तपोनित्य नमोऽस्तु ते ।। ३०.

जाड, वृद्ध अंग आणि जटा असणारा, वाळी आणि मृगचर्म घालणारा, सूर्य आणि अग्नीसारख्या तेजस्वी जटा असणारा, वाळी-मृगचर्म परिधान करणारा, हजार सूर्यांसारखा, नेहमी तपश्चर्येत मग्न असणारा तुला नमस्कार.

उन्मादनशतावर्त्त गङ्गातोयार्द्धमूर्द्धज। चन्द्रावर्त्त युगावर्त्त मेघावर्त्त नमोऽस्तु ते ।। ३०.

शंभर वेडेपणाचं चक्र फिरवणारा, गंगाजलाने अर्ध्या डोक्यावर स्नान करणारा, चंद्र, युग आणि मेघ यांचं चक्र फिरवणारा तुला नमस्कार.

त्वमन्नमन्नकर्त्ता च अन्नदश्च त्वमेव हि। अन्नस्रष्टा च पक्ता च पक्वभुक्तपचे नमः ।। ३०.

तूच अन्न आहेस, अन्न करणारा आहेस, अन्न देणारा आहेस. अन्न निर्माण करणारा, शिजवणारा, शिजवलेलं खातो आणि पचवतोस, तुला नमस्कार.

जरायुजोऽण्डजश्चैव स्वेदजोद्भिज्ज एव च। त्वमेव देवदेवशो भूतग्रामश्चतुर्विधः ।। ३०.२२६ . चराचरस्य ब्रह्मा त्वं प्रतिहर्त्ता त्वमेव च। त्वमेव ब्रह्मविदुषामपि ब्रह्मविदां वरः ।। ३०.

गर्भातून, अंड्यातून, घामातून आणि अंकुरातून जन्म घेणाऱ्या सर्व जीवांचा तूच देवांचा देव आहेस. चल-अचल सृष्टीचा तूच निर्माण करणारा आणि नष्ट करणारा आहेस. ब्रह्म जाणणाऱ्यांमध्येही तूच श्रेष्ठ आहेस.

सत्त्वस्य परमा योनिरब्वायुज्योतिषां निधिः। ऋक्सामनि तथोङ्कारमाहुस्त्वां ब्रह्मवादिनः ।। ३०.

सत्त्वाचा श्रेष्ठ उगम, वायुरहित तेजाचा खजिना, ऋग्वेद, सामवेद आणि ओंकार असं ब्रह्मज्ञ लोक तुला म्हणतात.

हविर्हावी हवो हावी हुवां वाचाहुतिः सदा। गायन्ति त्वां सुरश्रेष्ठ सामगा ब्रह्मवादिनः ।। ३०.

तूच हवि आहेस, हवि देणारा आहेस, हवि घेणारा आहेस, आणि नेहमी वाणीच्या आहुतीसारखा आहेस. देवांमध्ये श्रेष्ठ, सामगायक आणि ब्रह्मवेत्ता तुला गातात.

यजुर्मयो ऋङ्मयस्व सामाथर्वमयस्तथा। पठ्यसे ब्रह्मविद्भिस्त्वं कल्पोपनिषदां गणैः ।। ३०.

तू यजुर्वेद, ऋग्वेद, सामवेद, अथर्ववेद यांचा स्वरूप आहेस. तुला ब्रह्मवेत्ता, कल्प आणि उपनिषदांच्या समूहांनी पठण केलं जातं.

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वर्णावराश्च ये। त्वामेव मेघसङ्घाश्च विश्वस्त नितगर्ज्जितम् ।। ३०.

ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र आणि इतर नीच जातीचे लोक, तूच मेघांचा समूह आणि विश्वाचा गडगडाट आहेस.

संवत्सरस्त्वमृतवो मासा मासार्द्धमेव च। कला काष्ठा निमेषाश्च नक्षत्राणि युगा ग्रहाः ।। ३०.

तूच वर्ष, ऋतू, महिने, अर्धे महिने, कला, क्षण, निमिष, नक्षत्र, युग आणि ग्रह आहेस.

वृषाणां ककुदं त्वं हिगिरीणां शिखराणि च। सिंहो मृगाणां पततां तार्क्ष्योऽनन्तश्च भोगिनाम् ।। ३०.

बैलांमध्ये गिबा, पर्वतांमध्ये शिखर, जनावरांमध्ये सिंह, उडणाऱ्यांमध्ये गरुड, आणि सर्पांमध्ये अनंत — हे सर्व तूच आहेस.

क्षीरोदो ह्युदधीनाञ्च यन्त्राणां धनुरेव च। वज्रम्प्रहरणानाञ्च व्रतानां सत्यमेव च ।। ३०.

सर्व समुद्रांमध्ये क्षीरसागर, साधनांमध्ये धनुष्य, शस्त्रांमध्ये वज्र, आणि व्रतांमध्ये सत्य — हे सर्व तूच आहेस.

इच्छा द्वेषश्च रागश्च मोहः क्षामो दमः शमः। व्यवसायो धृतिर्लोभः कामक्रोधौ जयाजयौ ।। ३०.

इच्छा, द्वेष, आसक्ती, मोह, थकवा, संयम, शांतता, निर्धार, चिकाटी, लोभ, काम, राग, विजय आणि पराभव — हे सर्व तूच आहेस.

त्वं गदी त्वं शरी चापि खट्वाङ्गी झर्झरी तथा । छेत्ता भेत्ता प्रहर्त्ता च त्वं नेताप्यन्तको मतः ।। ३०.

गदा, बाण, खड्ग, ढोल, कापणारा, फोडणारा, मारणारा, तसेच नेता आणि अंत करणारा — हे सर्व तूच आहेस.

दशलक्षणसंयुक्तो धर्मोऽर्थः काम एव । इन्द्रः समुद्राः सरितः पल्वलानि सरांसि च ।। ३०.

दहा गुणांनी युक्त धर्म, अर्थ, काम; इंद्र, समुद्र, नद्या, तळी आणि सरोवरे — हे सर्व तूच आहेस.

लतावल्ली तृणौषध्यः पशवो मृगपक्षिणः। द्रव्यकर्मगुणारम्भः कालपुष्पफलप्रदः ।। ३०.

वेल, लता, गवत, औषधी, जनावरे, वन्य प्राणी, पक्षी; पदार्थ, कर्म, गुण, काळ, फुले आणि फळे यांचा उगम — हे सर्व तूच आहेस.

आदिश्वान्तश्च मध्यश्च गायत्र्योङ्कार एव च। हरितो लोहितः कृष्णो नीलः पीतस्तथारुणः ।। ३०.

सुरुवात, शेवट आणि मधला भाग; गायत्री, ओंकार; हिरवा, लाल, काळा, निळा, पिवळा आणि अरुण — हे सर्व तूच आहेस.

कद्रुश्च कपिलश्चैव कपोतो मेचकस्तथा। सुवर्णरेता विख्यातः सुवर्ण श्चाप्यतो मतः ।। ३०.

कद्रू, कपिल, कपोत, मेचक, प्रसिद्ध सुवर्णरेता आणि सुवर्ण — हे सर्व तूच आहेस.

सुवर्णनामा च तथा सुवर्णप्रिय एव च। त्वमिन्द्रोऽथ यमश्चैव वरुणो धनदोऽनलः ।। ३०.

सुवर्णनामा आणि सुवर्णप्रिय; तूच इंद्र, यम, वरुण, कुबेर आणि अग्नी आहेस.

उत्फुल्लश्चित्रभानुश्च स्वर्भानुर्भानुरेव च। होत्रं होता च होमस्त्वं हुतञ्च प्रहुतं प्रभुः ।। ३०.

फुललेला, रंगीबेरंगी, तेजस्वी; स्वरभानू आणि भानू; होम, पुरोहित, यज्ञ, आहुती, श्रेष्ठ आहुती आणि प्रभु — हे सर्व तूच आहेस.

सुपर्णञ्च तथा ब्रह्म यजुषां शतरुद्रियम्। पवित्राणां पवित्रं च मङ्गलानाञ्च मङ्गलम् ।। ३०.

गरुड, ब्रह्मा, यजुर्वेद, शंभर रुद्र; शुद्धांमध्ये शुद्ध, मंगलांमध्ये मंगल — हे सर्व तूच आहेस.

गिरिः स्तोकस्तथा वृक्षो जीवः पुद्गल एव च। सत्त्वं त्वञ्च रजस्त्वञ्च तमश्च प्रजनं तथा ।। ३०.

पर्वत, डोंगर, झाड, जीव, व्यक्ती; सत्त्व, रज, तम आणि उत्पत्ती — हे सर्व तूच आहेस.