वायुपुराणम्

तेषामुदीर्ण वीर्याणां गन्धर्वाणां महात्मनाम्। नामानि कीर्त्त्यमानानि श्रृणुध्वं मे विवक्षतः ॥ ८.

त्या महान आत्म्याच्या आणि प्रकट सामर्थ्याच्या गंधर्वांची नावे मी सांगणार आहे, ती नीट ऐका.

हिरण्यरोमा कपिलः सुलोमा मागधस्तथा। चन्द्रकेतुश्च वै गाङ्गो गोदश्चैव महाबलः ॥ ८.

हिरण्यरोम, कपिल, सुलोम, मागध, चंद्रकेतु गंगातीरी, आणि महाबलवान गोद—ही त्यांची नावे.

महाविद्यावदातानां विक्रान्तानां तपस्विनाम्। इत्येवमादिर्हि गणो द्वे चान्ये च सुलोचने ॥ ८.

अशा प्रकारे विद्वान, पराक्रमी आणि तपस्वी किन्नरांचा गट सुरू होतो; आणि अजून दोन गट आहेत, हे सुंदर डोळ्याच्या स्त्री.

शिवा च सुमनाश्चैव ताभ्यामपि महात्मना। उत्पादिता विश्रवसा विद्याचरणगोचराः ॥ ८.

शिवा आणि सुमना—या दोघींनीही, महान आत्मा विश्व्रवा यांनी विद्या आणि शिस्त यांच्यात रमणारे जीव निर्माण केले.

शैवेयाश्चैव विक्रान्तास्तथा सौमनसो गणाः। एतैर्व्याप्तमिदं लोकं विद्याधरगणैस्त्रिभिः ॥ ८.

शैव्य, पराक्रमी, आणि सौमनस गट—या तीन विद्या धारण करणाऱ्या गटांनी हे जग भरले आहे.

एभ्योऽनेकानि जातानि अम्बरान्तरचारिणाम्। लोके गणशतान्येव विद्याघरविचेष्टितात् ॥ ८.

यांच्यापासून आकाशात संचार करणारे असंख्य जीव जन्मले; विद्या धारण करणाऱ्यांच्या कृतीने जगात शेकडो गट निर्माण झाले.

अश्वमुखाश्च तेनैव विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता ह्यश्वमुखाः किन्नरांस्तान्निबोधत ॥ ८.

त्याच पराक्रमी आणि महान आत्म्याने घोड्याच्या तोंडाचे किन्नर निर्माण केले—आता त्या अश्वमुख किन्नरांची माहिती ऐका.

समुद्रः सेनः कालिन्दो महानेत्रो महाबलः। सुवर्णघोषः सुग्रीवो महाघोषश्च वीर्यवान् ॥ ८.

समुद्र, सेना, कालिंद, महानेत्र—हे सर्व मोठ्या बळाचे; सुवर्णघोष, सुग्रीव आणि महाघोष हेही सामर्थ्यवान.

इत्येवमादिर्हि गणः किन्नराणां महात्मनाम्। हयाननानां विद्वद्भिर्विस्तीर्णः परिकीर्त्त्यते ॥ ८.

अशा प्रकारे महान आत्म्याच्या, घोड्याच्या तोंडाच्या किन्नरांचा गट सुरू होतो, ज्यांची विद्वानांनी विस्ताराने कीर्ती केली आहे.

तथासमुत्थितेनैव विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता नरमुखाः किन्नराः शांशपायनाः ॥ ८.

त्याच पराक्रमी आणि महान आत्म्याने मानवी मुख असलेले किन्नर, म्हणजे शांशपायन, निर्माण केले.

हरिषेणः सुषेणश्च वारिषेणश्च वीर्यवान्। रुद्रदत्तेन्द्रदत्तौ च चन्द्रद्रुम महाद्रुमौ ॥ ८.

हरिषेण, सुशेण आणि सामर्थ्यवान वारिषेण; रुद्रदत्त, इंद्रदत्त, चंद्रद्रुम आणि महाद्रुम—ही त्यांची नावे आहेत.

बिन्दुश्च बिन्दुसारश्च चन्द्रवंशाश्च किन्नराः। इत्येते किन्नराः श्रेष्ठा लोके ख्याताः सुशोभनाः ॥ ८.

बिंदू, बिंदूसार, चंद्रवंश आणि किन्नर — हे किन्नर लोकांत सर्वश्रेष्ठ, प्रसिद्ध आणि अत्यंत सुंदर आहेत.

नृत्यगीतप्रगल्भानामेतेषां द्विजसत्तमाः। लोके गणशतान्येव किन्नराणां महात्मनाम् ॥ ८.

हे द्विजश्रेष्ठ, या महान आत्म्यांच्या किन्नरांमध्ये, नृत्य आणि गाण्यात कुशल असे शेकडो समूह या जगात आहेत.

यक्षा यक्षोपशान्तश्च लौहेया रूपशालिनी। दुहीता सुरविन्देति प्रकाशा सिद्धसम्मता ॥ ८.

यक्ष, यक्षोपशांत, सुंदर लौहेया आणि तेजस्वी सुरविंदा ही सिद्धांनी मान्य केलेली कन्या आहेत.

उपायाकेतनस्याहि स्वयमुत्पादितो गणः । करालकेन भूतानां तेषां नामानि मे श्रृणु ॥ ८.

उपायकेताच्या स्वतःपासून एक समूह उत्पन्न झाला; त्या भूतांच्या, कराळकाने दिलेल्या, नावे आता माझ्याकडून ऐक.

भूता भूतगणैर्ज्ञेया आवेशकनिवेशकाः। इत्येवमादिर्हि गणो भूमिगोचरकः स्मृतः ॥ ८.

भूते आणि त्यांच्या समूहांना, आवेशक आणि निवेशक असे ओळखले जाते; असे हे भूतांचे, पृथ्वीवर वावरणारे, समूहाचे प्रारंभ मानले गेले आहेत.

विज्ञेय इह लोकेऽस्मिन् भूतानां भूतनायकः। ये उत्कृष्टा भवन्त्येषामम्बरान्तरचारिणाम्। वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरन्ति न संशयः ॥ ८.

या जगात भूतांचा प्रमुख ओळखावा; आकाशात वावरणाऱ्यांमध्ये जे श्रेष्ठ आहेत, ते झाडाच्या उंचीएवढ्या आकाशात फिरतात — यात शंका नाही.

तत्रेमे देवगन्धर्वाः प्रायेण कथिता मया। देवोपस्थाननिरता विज्ञेयास्ते यशस्विनः ॥ ८.

माझ्याकडून येथे देव आणि गंधर्व यांचे बहुतांश वर्णन झाले; हे सर्व देवांची सेवा करणारे, कीर्तीमान समजावेत.

नारायणं सुरगुरुं विरजं पुष्करेक्षणम्। हिरण्यगर्भञ्च तथा चतुर्वक्त्रं स्वयम्भुवम् ॥ ८.

नारायण, देवांचे गुरु, विरज, कमळासारखी डोळ्यांचा, हिरण्यगर्भ आणि तसेच चतुर्वक्त्र स्वयंभू —

शङ्करञ्च महादेवमीशानञ्च जगत्प्रभुम्। इन्द्रपूर्वांस्तथा दित्यान् रुद्रांश्च वसुभिः सह ॥ ८.

शंकर, महादेव, ईशान, जगाचा प्रभू, इंद्रसहित आदित्य, तसेच रुद्र आणि वसु —

उपतस्थुः सगन्धर्वा नृत्त्यगीतविशारदाः। त्रिदशाः सर्वलोकस्था निपुणा गीतवादिनः ॥ ८.

गंधर्व, जे नृत्यगानात कुशल आहेत, आणि सर्व लोकांत राहणारे त्रिदश, हे सर्व गाणे वादनात निपुण, त्यांनी वंदना केली.

हंसो ज्येष्ठः कनिष्ठोऽन्यो मध्यमौ च हहा हुहूः। चतुर्थो धिषणश्चैव ततो वासिरुचिस्तथा ॥ ८.

हंस हा ज्येष्ठ, एक कनिष्ठ, मधले दोन म्हणजे हहा आणि हुहू; चौथा धिषण, त्यानंतर वासिरुचि.

षष्ठस्तु तुम्बुरुस्तेषां ततो विश्वावसुः स्मृतः। इमाश्चाप्सरसो दिव्या विहिताः पुण्यलक्षणाः ॥ ८.

त्यांच्यात सहावा तुंबुरू, मग विश्वावसु म्हणून ओळखला जातो; आणि या दिव्य, पुण्यलक्षणी अप्सरा आहेत.

सुषुवेऽष्टौ महाभागा वरिष्ठा देवपूजिताः। अनवद्यामनवशामन्वतां मदनप्रियाम्। अरूषां सुभगां भासी मरिष्टाऽष्टौ व्यजायत ॥ ८.

आठ महान, श्रेष्ठ, देवांनी पूजिल्या जाणाऱ्या, अशा अनवद्य, अनवशा, अन्वती, मदनप्रिया, अरुषा, सुभगा, भासी आणि मरीष्टा — या आठ अप्सरा जन्माला आल्या.

मनोवती सुकेशा च तुम्बुरोस्तु सुते उभे। पञ्चचूडास्त्विमा दिव्या दैविक्योऽप्सरसो दश ॥ ८.

मनवती आणि सुकिशा या दोघी तुंबुरूच्या कन्या, आणि या पाच मुकुटधारी दिव्य अप्सरा — अशा दहा, दैवी उत्पत्तीच्या आहेत.

मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला। घृतस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचीत्यपि। प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचन्ती तथैव च ॥ ८.

मेना, सहजंया, पर्णिनी, पुंजिकस्थला, घृतस्थला, घृताची, विश्वाची, पूर्वाची, प्रम्लोचा आणि अनुम्लोचंती — या प्रसिद्ध अप्सरा आहेत.

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या। ऊरोः सर्वानवद्याङ्गी उर्वश्येकादशी स्मृता ॥ ८.

अनादि-निधन नारायणाच्या मांडीपासून, सर्वांग सुंदर अशी उर्वशी, अकरावी, जन्मली.

मेनस्य मेनका कन्या ब्रह्मणो हृष्टचेतसः । सर्वाश्च ब्रह्म वादिन्यो महायोगाश्च ताः स्मृताः ॥ ८.

मेना ही मेनकाची आई, जिने ब्रह्माचा मन आनंदित केला; या सर्व ब्रह्मवेदिनी आणि महान योगिनी म्हणून ओळखल्या जातात.

गणा अप्सरसाङ्ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्द्दश। आहूताः शोभयन्तश्च गणा ह्येते चतुर्द्दश ॥ ८.

अप्सरांचा समूह, चौदा संख्येने, पुण्यवान आहेत; हे चौदा समूह बोलावले की शोभा वाढवतात.