वायुपुराणम्

शारणं गच्छ राजेन्द्र देवं ते त्वमुमापतिम्। वरं क्रोधोऽपि रुद्रस्य वरदानं न देवतः ।। ३०.

राजाधिराज, तू उमा-पती देवाच्या आश्रयाला जा; कारण रुद्राचा राग सुद्धा देवांना शिक्षा देत नाही, तर वरच देतो.

वीरभद्रवचः श्रुत्वा दक्षो धर्म्मभृतां वरः। तोषयामास देवेशं शूलपाणिं महेश्वरम् ।। ३०.

वीरभद्राचे शब्द ऐकून, धर्मप्रियांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या दक्षाने, त्रिशूळधारी महादेवाला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.

प्रदुष्टे यज्ञवादे तु विद्रुतेषु द्विजातिषु। तारामृगमये दीप्ते रौद्रे भीममहानले ।। ३०.

यज्ञाची क्रिया बिघडली, ब्राह्मण पळाले, तारा व मृगांनी बनलेल्या प्रज्वलित, भयंकर, मोठ्या अग्नीत,

शूलनिर्भिन्नवदनैः कूजद्भिः परिचारकैः। निखातोत्पाटितैर्यूपैरपविद्धै र्य्यतस्ततः ।। ३०.

त्रिशूळाने भेदलेले, किंकाळ्या मारणारे सेवक, उपटून फेकलेली मृतदेहांची राशी इकडे तिकडे पडली होती,

उत्पत्द्भिः पतद्भिश्च गृध्रैरामिषगृध्रुभिः। पक्षपातविनिर्धूतैः शिवाशतनिनादितैः ।। ३०.

मांसासाठी लालायित गिधाडे वर-खाली उडत होती, पंखांच्या फडफडीने सर्वत्र फेकली जात होती, आणि शेकडो कोल्ह्यांच्या डरकाळ्यांनी परिसर दुमदुमला होता,

प्राणापानौ सन्निरुध्य ततः स्थानेन यत्नतः। विचार्य सर्वतो दृष्टिं बहुदृष्टिरमित्रजित् ।। ३०.

श्वास आत-बाहेर रोखून, मग खूप प्रयत्नाने सर्व बाजूंनी नजर फिरवून, शत्रूंना जिंकणाऱ्याने खोल विचार केला.

सहसा देवदेवेशः अग्निकुण्डादुपागतः। चन्द्रसूर्य्यसहस्रस्य तेजः संवर्त्तकोपमम् ।। ३०.

अचानक देवांचा देव अग्निकुंडातून प्रकट झाला, त्याचे तेज हजारो चंद्र-सूर्यांच्या प्रकाशासारखे होते.

प्रहस्य चैनं भगवानिदं वचनमब्रवीत्। नष्टस्ते ज्ञानतो दक्ष प्रीतिस्ते मयि सांप्रतम् ।। ३०.

हसत-हसत भगवंत म्हणाले, 'दक्ष, तुझे ज्ञान हरवले, पण आता तुझे माझ्यावरचे प्रेम परत आले आहे.'

स्मितं कृत्वाब्रवीद्वाक्यं ब्रूहि किं करवाणि ते। श्रावितञ्च समाख्याय देवानां गुरुभिः सह ।। ३०.

हसून तो म्हणाला, 'सांग, मी तुझ्यासाठी काय करू? देव आणि त्यांच्या गुरुंसमोर सांग.'

तमुवाचाञ्जलिं कृत्वा दक्षो देवं प्रजापतिः। भीतशङ्कितवित्रस्तः सबाष्पवदनेक्षणः ।। ३०.

दक्ष प्रजापतीने हात जोडून, घाबरलेल्या, शंकित आणि अश्रू भरलेल्या डोळ्यांनी त्या देवाला म्हणाले,

यदि प्रसन्नो भगवान् यदि वाहं तव प्रियः। यदि वाहमनुग्राह्यो यदि देयो वरो मम ।। ३०.

जर भगवंत प्रसन्न असतील, मी तुला प्रिय असेन, माझ्यावर कृपा करायची असेल, किंवा मला वर द्यायचा असेल,

यज्जग्धं भक्षितं पीतमशितं यच्च नाशितम्। चूर्णीकृतञ्जापविद्धं यज्ञसम्भारमीदृशम् ।। ३०.

जे काही प्यायलं, खाल्लं, संपवलं, नष्ट केलं, जे पूड केलं किंवा फेकलं—असे सर्व यज्ञसामग्री,

दीर्घकालेन महता प्रयत्नेन च सञ्चितम्। तन्न मिथ्या भवेन्मह्यं वरमेतं वृणोम्यहम् ।। ३०.

जी दीर्घ काळ आणि मोठ्या प्रयत्नाने जमवली होती, ती माझ्यासाठी वाया जाऊ नये—हा वर मी मागतो.

तथास्त्वित्याह भगवान् भगनेत्रहयो हरः। धर्माध्यक्षं महादेवं त्र्यक्षन्तं वै प्रजापतिः ।। ३०.

तसेच होवो, असे भगवंत, भाग्यदृष्टी असलेले हर यांनी म्हटले. प्रजापतींनी धर्माचे रक्षण करणाऱ्या, तीन डोळ्यांच्या महादेवाला संबोधले.

जानुभ्यामवनिं गत्वा दक्षो लब्ध्वा भवाद्वरम्। नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुतवान् वृषभध्वजम् ।। ३०.

दक्षाने भवानकडून वर मिळवून, गुडघ्यांवर पृथ्वीला स्पर्श केला आणि वृषध्वजाला आठ हजार नावांनी स्तुती केली.

नमस्ते देवदेवेश देवारिबलसूदन। देवेन्द्र ह्यमरश्रेष्ठ देवदानवपूजित ।। ३०.

देवतांचा देव, देवशत्रूंच्या बळाचा नाश करणारा, देवेंद्र, अमरांमध्ये श्रेष्ठ, देव आणि दानवांनी पूजिला गेलेला, तुला नमस्कार.

सहस्राक्ष विरूपाक्ष त्र्यक्ष यक्षाधिपप्रिय। सर्वतः पाणिपादस्त्वं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखः। सर्वतः श्रुतिमान् लोके सर्वानावृत्य तिष्ठसि ।। ३०.

हजार डोळ्यांचा, विचित्र डोळ्यांचा, तीन डोळ्यांचा, यक्षाधिपतीला प्रिय असलेला, तुझ्या हातपाय सर्वत्र आहेत, डोळे, डोकी, तोंडे सर्वत्र आहेत, जगात तुझे कान सर्वत्र आहेत, तू सर्वांना व्यापून उभा आहेस.

शङ्कुकर्ण महाकर्ण कुम्भकर्णार्णवालय। गजेन्द्रकर्ण गोकर्ण पाणिकर्ण नमोऽस्तु ते ।। ३०.

शंखासारखे कान असलेला, मोठे कान असलेला, कुम्भकर्णासारखा महासागर व्यापणारा, हत्तीचे कान, गाईचे कान, हातासारखे कान असलेला, तुला नमस्कार.

शतोदर शतावर्त्त शतजिह्व शतानन। गायन्ति त्वां गायत्रिणो ह्यर्च्चयन्ति तथार्च्चिनः ।। ३०.

शंभर पोट असलेला, शंभर वळणांचा, शंभर जिभांचा, शंभर मुखांचा, गायत्रीचे गायक तुला गातात आणि पूजक तुला पूजतात.

देवदानवगोप्ता च ब्रह्मा च त्वं शतक्रतुः। मूर्त्तीशस्त्वं महामूर्ते समुद्राम्बु धराय च ।। ३०.

देव आणि दानवांचे रक्षण करणारा, तूच ब्रह्मा आणि शतक्रतु, तूच सर्व रूपांचा आणि महाकाय, समुद्राचे पाणी आणि पृथ्वीही तूच आहेस.

सर्वा ह्यस्मिन् देवतास्ते गावो गोष्ठ इवासते। शरीरन्ते प्रपश्यामि सोममग्निं जलेश्वरम् ।। ३०.

सर्व देवता तुझ्यातच, जसे गायी गोठ्यात राहतात तसे, वास करतात. शरीराच्या शेवटी मी सोम, अग्नी आणि जलाचा स्वामी तुला पाहतो.

आदित्यमथ विष्णुञ्च ब्रह्माणं सबृहस्पतिम्। क्रिया कार्य्यं कारणञ्च कर्त्ता करणमेव च ।। ३०.

तूच आदित्य, विष्णू, ब्रह्मा आणि बृहस्पती; तूच क्रिया, कार्य, कारण, करणारा आणि साधनसुद्धा.

असच्च सदसच्चैव तथैव प्रभवाव्ययम्। नमो भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च ।। ३०.

तूच असलेले आणि नसलेले, तसेच उत्पत्ती आणि अविनाशी; भव, शर्व, रुद्र आणि वर देणारा, तुला नमस्कार.

पशूनां पतये चैव नमस्त्वन्धकघातिने। त्रिजटाय त्रिशीर्षाय त्रिशूलवरधारिणे ।। ३०.

पशूंचा स्वामी आणि अंधकाचा वध करणारा, त्रिजटा, त्रिशिरा आणि उत्तम त्रिशूळ धारण करणारा, तुला नमस्कार.

त्र्यम्बकाय त्रिनेत्राय त्रिपुरघ्नाय वै नमः। नमश्चण्डाय मुण्डाय प्रचण्डाय धराय च ।। ३०.

त्र्यंबक, त्रिनेत्र, त्रिपुरांचा संहार करणारा, तुला नमस्कार. चंड, मुंड, प्रचंड आणि पृथ्वी, तुला नमस्कार.

दण्डि(?) मासक्तकर्णाय दण्डिमुण्डाय वै नमः। नमोऽर्द्धदण्डकेशाय निष्काय विकृताय च ।। ३०.

दंडधारी, महिन्यांशी कान जोडलेला, दंडाने मुंडित, अर्धदंड केस असलेला, अलंकारधारी आणि विकृत, तुला नमस्कार.

विलोहिताय धूम्राय नालग्रीवाय ते नमः। नमस्त्वप्रतिरूपाय शिवाय च नमोऽस्तु ते ।। ३०.

गडद लाल, धुरकट, नळासारखी मान असलेला, तुला नमस्कार. तुला उपमा नाही, शिव आणि तुला नमस्कार.

सूर्य्याय सूर्य्यपतये सूर्य्यध्वजपताकिने। नमः प्रमथनाथाय वृषस्कन्धाय धन्विने ।। ३०.

सूर्य, सूर्याचा स्वामी, सूर्यध्वज धारण करणारा, प्रमथांचा नाथ, वृषस्कंध, धनुर्धारी, तुला नमस्कार.

नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यकवचाय च। हिरण्यकृतचूडाय हिरण्यपतये नमः ।। ३०.

हिरण्यगर्भ, सुवर्णकवच, सुवर्णमुकुटधारी, सुवर्णाचा स्वामी, तुला नमस्कार.