वायुपुराणम्

घोर रूपेण दीप्यन्तं चन्द्रार्धकृतभूषणम्। वसानं चर्म वैयाघ्रं महारुधिरनिःस्रवम् ।। ३०.

तो भीषण रूपाने चमकत होता, डोक्यावर अर्धचंद्राची शोभा होती, वाघाचं कातडं अंगावर घातलं होतं आणि त्याच्या शरीरातून प्रचंड रक्त वाहत होतं.

दंष्ट्राकरालं विभ्रान्तं महावक्त्रं महोदरम्। विद्युज्जिह्वं प्रलम्बोष्ठं लम्बकर्णं दुरासदम् ।। ३०.

त्याचे दात मोठे आणि टोकदार, तोंड विशाल आणि पोट मोठं, जिभेवर विजेसारखी चमक, ओठ लोंबते, कान मोठे आणि त्याच्याजवळ जाणं अशक्य होतं.

कुलिशोद्योतितकरम्भाभिर्ज्वलितमूर्द्धजम्। ज्वालामालापरिक्षिप्तं मुक्तादामविभूषितम् ।। ३०.

त्याचे केस वीज पडल्यासारखे जळजळीत होते, आजूबाजूला ज्वाळांची माळ होती आणि मोत्यांच्या हारांनी तो सजलेला होता.

तेजसा चैव दीप्यन्तं युगान्तमिव पावकम्। आकर्णदारितास्यान्तञ्चतुर्दिक्षु भयानकम् ।। ३०.

तो स्वतःच्या तेजाने झळकत होता, जणू युगाच्या शेवटीचा अग्नीच, त्याचं तोंड कानापर्यंत उघडं आणि सर्व दिशांना भीतीदायक होतं.

महाबलं महातेजं महापुरुषमीश्वरम्। विश्वहर्तृमहा कायं महान्यग्रोधमण्डलम्। युगपच्चन्द्रशतवद्दीप्यन्तं मन्मथाग्निवत् ।। ३०.

तो प्रचंड शक्तिमान, तेजस्वी, महान पुरुष आणि सर्वांचा स्वामी होता; विश्वाचा संहार करणारा, मोठ्या शरीराचा, मोठ्या वडाच्या झाडासारखा; एकाच वेळी शंभर चंद्रांसारखा चमकत आणि कामाग्नीप्रमाणे धगधगत होता.

चतुर्महास्यं सिततीक्ष्णदंष्ट्रं महोग्रतेजोबलकौतुकाढयम्। युगान्तसूर्य्याग्निसहस्रभासं सहस्रचन्द्रामलकान्तिकान्तम्। प्रदीप्तसर्वौषधिमन्दराभं सुमेरुकैलासहिमाद्रितुल्यम् ।। ३०.

त्याला चार मोठी तोंडं, पांढरे टोकदार दात, प्रचंड तेज, बल आणि आश्चर्य यांचा संग होता; युगाच्या शेवटी हजार सूर्य आणि अग्नीप्रमाणे तो झळकत होता, हजार चंद्रांसारखा तेजस्वी; सर्व औषधींप्रमाणे आणि मंदार वृक्षासारखा उजळ, सुमेरू, कैलास आणि हिमालयासारखा भासणारा.

युगार्काभं महावीर्य्यं चारुनासं महाननम्। प्रचण्डगण्डं दीप्ताक्षमग्निज्वालाविलाननम् ।। ३०.

तो युगाच्या शेवटीच्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी, महान पराक्रमी, सुंदर नाकाचा आणि मोठ्या चेहऱ्याचा होता; त्याचे गाल तिखट, डोळे जळजळीत आणि तोंडात अग्नीच्या ज्वाळा होत्या.

मृगेन्द्रकृत्तिवसनं महाभुजगवेष्टितम्। उष्णीषिणं चन्द्रधरं व्कचिदुग्रं व्कचित्समम् ।। ३०.

त्याने सिंहाचं कातडं अंगावर घातलं होतं, मोठ्या नागांनी वेढलेला होता, डोक्यावर मुकुट आणि चंद्र होता, कधी रौद्र तर कधी शांत दिसत होता.

नानाकुसुममूर्द्धानं नानागन्दानुलेपनम् । नानारत्नविचित्राङ्गं नानाभरणभूषितम् ।। ३०.

त्याच्या केसांत विविध फुलांची सजावट होती, अंगाला वेगवेगळ्या सुवासिक उटण्यांचा लेप लावला होता; त्याचे हात-पाय अनेक रत्नांनी आणि दागिन्यांनी सजलेले होते.

कर्णिकारस्रजं दीप्तं क्रोधादुद्भ्रान्तलोचनम्। व्कचिन्नृत्यति चित्राङ्गं व्कचिद्वदति सुस्वरम् ।। ३०.

त्याने कर्णिकार फुलांची तेजस्वी माळ घातली होती, रागाने त्याचे डोळे लाल झाले होते; कधी तो सजलेल्या देहाने नाचत असे, तर कधी गोड आवाजात बोलत असे.

व्कचिद्ध्यायति युक्तात्मा व्कचित्स्तूलं प्रमार्जति। व्कचिद्गायति विश्वात्मा व्कचिद्रौति मुहुर्मुहुः ।। ३०.

कधी तो एकाग्र मनाने ध्यान करतो, कधी यज्ञमंडप झाडतो, कधी विश्वाचा आत्मा म्हणून गातो, तर कधी पुन्हा पुन्हा मोठ्याने गर्जना करतो.

ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्य्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः। प्रभुत्वमात्मसंबोधो ह्यधिष्ठानगुणैर्युतः ।। ३०.

त्याच्यात ज्ञान, वैराग्य, प्रभुत्व, तप, सत्य, क्षमा, स्थैर्य, सामर्थ्य, आत्मज्ञान आणि अधिष्ठानाचे गुण आहेत.

जानुभ्यामवनिं गत्वा प्रणतः प्राञ्जलिः स्थितः। आज्ञापय त्वं देवेश किं कार्य्यं करवाणि ते ।। ३०.

तो गुडघ्यांवर बसून, हात जोडून वाकला आणि म्हणाला: 'देवतांचे स्वामी, मला आज्ञा द्या, मी तुमच्यासाठी कोणते कार्य करू?''

तमुवाचाक्षिप मखं दक्षस्येह महेश्वरः। देवस्यानुमतिं श्रुत्वा वीरभद्रो महाबलः। प्रणम्य शिरसा पादौ देवेशस्य उमापतेः ।। ३०.

त्याला महादेव म्हणाले, 'इथे दक्षाचा यज्ञ नष्ट कर.' देवीची संमती ऐकून, बलवान वीरभद्राने उमापती देवाच्या पायांना डोकं टेकवलं.

ततो बन्धात् प्रमुक्तेन सिंहेनेवेह लीलया। देव्या मन्युकृतं मत्वा हतो दक्षस्य स क्रतुः ।। ३०.

मग बंधनातून मुक्त झाल्यावर, सिंह जसा खेळतो तसा, देवीच्या रागाचा विचार करून, त्याने दक्षाचा यज्ञ नष्ट केला.

मन्युना च महाभीमा भद्रकाली महेश्वरी। आत्मनः सर्वसाक्षित्वे तेन सार्द्ध सहानुगा ।। ३०.

मग महाभयंकर क्रोधाने भरलेली भद्रकाळी महेश्वरी, सर्व साक्षीदार म्हणून, आपल्या सेविकांसह त्याच्यासोबत गेली.

स एष भगवान् क्रुद्धः प्रेतावासकृतालयः। वीरभद्र इति ख्यातो देव्या मन्युप्रमार्जकः ।। ३०.

हा भगवंत क्रुद्ध होऊन, प्रेतांच्या वासात राहतो; वीरभद्र म्हणून प्रसिद्ध आहे, आणि देवीच्या रागाचा नाश करणारा आहे.

सोऽसृजद्रोमकूपेभ्यो रौद्रान्नाम गणेश्वरान्। रुद्रानुगा महावीर्य्या रुद्रवीर्यपराक्रमाः ।। ३०.

त्याच्या त्वचेच्या रोमकूपांतून त्याने रौद्र, महाबळवान, रुद्राच्या वीर्याने पराक्रमी, रुद्राचे अनुयायी असे गणेश्वर निर्माण केले.

रुद्रस्यानुचराः सर्वे सर्वे रुद्रसमप्रभाः। ते निपेतुस्ततस्तूर्णं शतशोऽथ सहस्रशः ।। ३०.

ते सर्वजण रुद्राचे सेवक होते आणि रुद्रासारखेच तेजस्वी होते; मग ते शेकड्यांनी, हजारोंनी वेगाने खाली उतरले.

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव। तेन शब्देन महता त्रस्ताः सर्वे दिवौकसः।। ३०.

मग एक गडगडाटी आवाज आकाश भरून गेला; त्या मोठ्या आवाजाने सर्व देव लोक घाबरून गेले.

पर्वताश्च व्यशीर्यन्त कम्पते च वसुन्धरा। मेरुश्च घूर्णते विप्राः क्षुभ्यन्ते वरुणालयाः ।। ३०.

पर्वत तुटू लागले, पृथ्वी हलू लागली, मेरू डोलू लागला, आणि वरुणाचे निवासस्थान अस्वस्थ झाले.

अग्नयो नैव दीप्यन्ते न च दीप्यन्ति भास्कराः। ग्रहा नैव प्रकाशन्ते नक्षत्राणि न तारकाः ।। ३०.

आग पेटली नाही, सूर्य चमकला नाही; ग्रह, नक्षत्रे आणि तारेही प्रकाश देईनात.

ऋषयो नाभ्यभाषन्त न देवा न च दानवाः। एवं हि तिमिरीभूतं निर्द्दहन्ति विमानिताः ।। ३०.

ऋषी, देव किंवा दानव कुणीही बोलले नाही; सर्वत्र अंधार पसरला आणि अपमानित झालेल्यांनी सर्व जण जळून निघाले.

सिंहनादं प्रमुञ्चन्ते घोररूपा महाबलाः। प्रभञ्जन्ते परे घोरा यूपानुत्पाटयन्ति च ।। ३०.

भयंकर रूपाचे आणि महाबळवान ते सिंहासारखा गजर करू लागले; काहींनी यज्ञाचे खांब उखडून टाकले आणि फोडले.

प्रमर्द्दन्ति तथा चान्ये विनृत्यन्ति तताऽपरे। आधावन्ति प्रधावन्ति वायुवेगा मनोजवाः ।। ३०.

काहींनी चिरडले, काही नाचू लागले, तर काही वाऱ्याच्या आणि मनाच्या वेगाने धावू लागले.

चूर्णन्ते यज्ञपात्राणि यागस्यायतनानि च। शीर्यमाणानि दृश्यन्ते तारा इव नभस्तलात् ।। ३०.

त्यांनी यज्ञाची पात्रे आणि पूजा करण्याची ठिकाणे फोडून टाकली; ती तुटताना जणू आकाशातून तारे पडावेत तसे दिसत होते.

दिव्यान्नपानभक्षाणां राशयः पर्वतोपमाः। क्षीर नद्यस्तथा चान्या घृतपायसकर्दमाः. मधुमण्डोदका दिव्याः खण्डशर्करवालुकाः ।। ३०.

दिव्य अन्नपानाचे डोंगराएवढे राशी दिसत होते; दूधाच्या आणि इतर नद्यांमध्ये तुपाचा, पायसाचा गाळ होता, मधाचे आणि पाण्याचे दिव्य प्रवाह साखरेच्या रेतीसारखे वाहत होते.

षड्रसान्निवहन्त्यन्या गुडकुल्या मनोरमाः। उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि विविधानि च ।। ३०.

इतर गोड गुळाच्या नाल्यांमध्ये सहा रस वाहत होते; विविध प्रकारचे मांस, मोठे-लहान आणि अनेक प्रकारचे खाण्याचे पदार्थ होते.

यानि कानि च दिव्यानि लेह्यञ्चोष्यं तथापरे। भुञ्जते विविधैर्वक्त्रैर्विलुण्ठन्ति च सर्वसः। क्रीडन्ति विविधाकाराश्चिक्षिपुः सुरयोषितः ।। ३०.

जे काही दिव्य चाटायचे, शोषायचे पदार्थ होते, ते त्यांनी वेगवेगळ्या तोंडांनी खाल्ले, सर्वत्र लुटालूट केली; विविध रूपांत खेळू लागले आणि देवांगनांना फेकू लागले.