वायुपुराणम्

ताभ्योऽपरे यक्षगणाश्चत्वारः परिकीर्त्तिताः। उत्पादिता विशालेन विक्रान्तेन महात्मना ॥ ८.

त्यांच्यापासून आणखी चार यक्षगट सांगितले आहेत, जे विशालाने, त्या पराक्रमीने उत्पन्न केले.

लोहेयो भरतेयश्च कृशाङ्गेयश्च विश्रुतः । विशालेश्च यक्षाणां पुराणे प्रथिता गणाः ॥ ८.

लोहेय, भरतेय, कृशांगेय आणि विशालेय — हे प्रसिद्ध आहेत. हेच यक्षांचे प्राचीन गट मानले जातात.

इत्येतैरसुरैर्घोरैर्महाबलपराक्रमैः। लोकैर्यक्षगणैर्व्याप्ता लोकालोक विदांवराः ॥ ८.

या भयंकर आणि बलाढ्य असुरांमुळे, सर्व लोक यक्षगटांनी भरलेले आहेत, दिसणारे आणि न दिसणारे असे.

गन्धर्वाश्चाथ वालेया विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता महावीर्या महागन्धर्वनायकाः ॥ ८.

त्यावेळी वाळीच्या पुत्रांपैकी, मोठ्या सामर्थ्याचे आणि महान आत्म्याचे गंधर्व जन्माला आले. हे सर्व गंधर्वांचे प्रमुख आणि पराक्रमी वीर होते.

विक्रमौदार्यसम्पन्ना महाबलपराक्रमाः। तेषां नामानि वक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ ८.

हे सर्व शूर आणि उदार, मोठ्या बळाचे आणि पराक्रमाचे होते. आता मी त्यांची नावे योग्य क्रमाने सांगतो.

चित्राङ्गदो महावीर्यश्चित्रवर्मा तथैव च। चित्रकेतुर्महाभागः सोमदत्तोऽथ वीर्यवान्। तिस्रो दुहितरश्चैव तासां नामानि वक्ष्यते ॥ ८.

चित्रांगद हा मोठ्या सामर्थ्याचा होता; त्याचप्रमाणे चित्रवर्मा, आणि फार भाग्यवान चित्रकेतु, तसेच सामर्थ्यवान सोमदत्त. यांच्याबरोबरच तीन कन्या होत्या, त्यांची नावेही सांगतो.

प्रथमा त्वग्निका नाम कम्बला तदनन्तरम्। तथा वसुमती नाम रूपेणाप्रतिमौजसः ॥ ८.

पहिली कन्या अग्निका नावाची होती; नंतर कंबला, आणि मग वसुमती, जिला सौंदर्य आणि तेज यांचा तोड नव्हता.

ताभ्यः परे कुमारेण गणा उत्पादितास्त्विमे। त्रयो गन्धर्वमुख्यानां विक्रान्ता युद्धदुर्मदाः ॥ ८.

या तिघींपासून आणखी एका पुत्राने हे गट निर्माण केले—तीन गंधर्वांचे प्रमुख, जे युद्धात अतिशय शूर आणि पराक्रमी होते.

आग्नेयाः काम्बलेयाश्च तथा वसुमतीसुताः। तैर्गणैर्विविधैर्व्याप्तमिदं लोकचराचरम् ॥ ८.

आग्नेय, कंबलेय आणि वसुमतीचे पुत्र—या विविध गटांनी हे चराचर जग व्यापले आहे.

विद्यावन्तश्च तेनैव विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता महाभागा रूपविद्याधनेश्वराः ॥ ८.

त्याच महान आणि पराक्रमी पुरुषाने विद्वान, भाग्यवान, सौंदर्य, विद्या आणि संपत्तीचे स्वामी असे जीव निर्माण केले.

तेषामुदीर्ण वीर्याणां गन्धर्वाणां महात्मनाम्। नामानि कीर्त्त्यमानानि श्रृणुध्वं मे विवक्षतः ॥ ८.

त्या महान आत्म्याच्या आणि प्रकट सामर्थ्याच्या गंधर्वांची नावे मी सांगणार आहे, ती नीट ऐका.

हिरण्यरोमा कपिलः सुलोमा मागधस्तथा। चन्द्रकेतुश्च वै गाङ्गो गोदश्चैव महाबलः ॥ ८.

हिरण्यरोम, कपिल, सुलोम, मागध, चंद्रकेतु गंगातीरी, आणि महाबलवान गोद—ही त्यांची नावे.

महाविद्यावदातानां विक्रान्तानां तपस्विनाम्। इत्येवमादिर्हि गणो द्वे चान्ये च सुलोचने ॥ ८.

अशा प्रकारे विद्वान, पराक्रमी आणि तपस्वी किन्नरांचा गट सुरू होतो; आणि अजून दोन गट आहेत, हे सुंदर डोळ्याच्या स्त्री.

शिवा च सुमनाश्चैव ताभ्यामपि महात्मना। उत्पादिता विश्रवसा विद्याचरणगोचराः ॥ ८.

शिवा आणि सुमना—या दोघींनीही, महान आत्मा विश्व्रवा यांनी विद्या आणि शिस्त यांच्यात रमणारे जीव निर्माण केले.

शैवेयाश्चैव विक्रान्तास्तथा सौमनसो गणाः। एतैर्व्याप्तमिदं लोकं विद्याधरगणैस्त्रिभिः ॥ ८.

शैव्य, पराक्रमी, आणि सौमनस गट—या तीन विद्या धारण करणाऱ्या गटांनी हे जग भरले आहे.

एभ्योऽनेकानि जातानि अम्बरान्तरचारिणाम्। लोके गणशतान्येव विद्याघरविचेष्टितात् ॥ ८.

यांच्यापासून आकाशात संचार करणारे असंख्य जीव जन्मले; विद्या धारण करणाऱ्यांच्या कृतीने जगात शेकडो गट निर्माण झाले.

अश्वमुखाश्च तेनैव विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता ह्यश्वमुखाः किन्नरांस्तान्निबोधत ॥ ८.

त्याच पराक्रमी आणि महान आत्म्याने घोड्याच्या तोंडाचे किन्नर निर्माण केले—आता त्या अश्वमुख किन्नरांची माहिती ऐका.

समुद्रः सेनः कालिन्दो महानेत्रो महाबलः। सुवर्णघोषः सुग्रीवो महाघोषश्च वीर्यवान् ॥ ८.

समुद्र, सेना, कालिंद, महानेत्र—हे सर्व मोठ्या बळाचे; सुवर्णघोष, सुग्रीव आणि महाघोष हेही सामर्थ्यवान.

इत्येवमादिर्हि गणः किन्नराणां महात्मनाम्। हयाननानां विद्वद्भिर्विस्तीर्णः परिकीर्त्त्यते ॥ ८.

अशा प्रकारे महान आत्म्याच्या, घोड्याच्या तोंडाच्या किन्नरांचा गट सुरू होतो, ज्यांची विद्वानांनी विस्ताराने कीर्ती केली आहे.

तथासमुत्थितेनैव विक्रान्तेन महात्मना। उत्पादिता नरमुखाः किन्नराः शांशपायनाः ॥ ८.

त्याच पराक्रमी आणि महान आत्म्याने मानवी मुख असलेले किन्नर, म्हणजे शांशपायन, निर्माण केले.

हरिषेणः सुषेणश्च वारिषेणश्च वीर्यवान्। रुद्रदत्तेन्द्रदत्तौ च चन्द्रद्रुम महाद्रुमौ ॥ ८.

हरिषेण, सुशेण आणि सामर्थ्यवान वारिषेण; रुद्रदत्त, इंद्रदत्त, चंद्रद्रुम आणि महाद्रुम—ही त्यांची नावे आहेत.

बिन्दुश्च बिन्दुसारश्च चन्द्रवंशाश्च किन्नराः। इत्येते किन्नराः श्रेष्ठा लोके ख्याताः सुशोभनाः ॥ ८.

बिंदू, बिंदूसार, चंद्रवंश आणि किन्नर — हे किन्नर लोकांत सर्वश्रेष्ठ, प्रसिद्ध आणि अत्यंत सुंदर आहेत.

नृत्यगीतप्रगल्भानामेतेषां द्विजसत्तमाः। लोके गणशतान्येव किन्नराणां महात्मनाम् ॥ ८.

हे द्विजश्रेष्ठ, या महान आत्म्यांच्या किन्नरांमध्ये, नृत्य आणि गाण्यात कुशल असे शेकडो समूह या जगात आहेत.

यक्षा यक्षोपशान्तश्च लौहेया रूपशालिनी। दुहीता सुरविन्देति प्रकाशा सिद्धसम्मता ॥ ८.

यक्ष, यक्षोपशांत, सुंदर लौहेया आणि तेजस्वी सुरविंदा ही सिद्धांनी मान्य केलेली कन्या आहेत.

उपायाकेतनस्याहि स्वयमुत्पादितो गणः । करालकेन भूतानां तेषां नामानि मे श्रृणु ॥ ८.

उपायकेताच्या स्वतःपासून एक समूह उत्पन्न झाला; त्या भूतांच्या, कराळकाने दिलेल्या, नावे आता माझ्याकडून ऐक.

भूता भूतगणैर्ज्ञेया आवेशकनिवेशकाः। इत्येवमादिर्हि गणो भूमिगोचरकः स्मृतः ॥ ८.

भूते आणि त्यांच्या समूहांना, आवेशक आणि निवेशक असे ओळखले जाते; असे हे भूतांचे, पृथ्वीवर वावरणारे, समूहाचे प्रारंभ मानले गेले आहेत.

विज्ञेय इह लोकेऽस्मिन् भूतानां भूतनायकः। ये उत्कृष्टा भवन्त्येषामम्बरान्तरचारिणाम्। वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरन्ति न संशयः ॥ ८.

या जगात भूतांचा प्रमुख ओळखावा; आकाशात वावरणाऱ्यांमध्ये जे श्रेष्ठ आहेत, ते झाडाच्या उंचीएवढ्या आकाशात फिरतात — यात शंका नाही.

तत्रेमे देवगन्धर्वाः प्रायेण कथिता मया। देवोपस्थाननिरता विज्ञेयास्ते यशस्विनः ॥ ८.

माझ्याकडून येथे देव आणि गंधर्व यांचे बहुतांश वर्णन झाले; हे सर्व देवांची सेवा करणारे, कीर्तीमान समजावेत.

नारायणं सुरगुरुं विरजं पुष्करेक्षणम्। हिरण्यगर्भञ्च तथा चतुर्वक्त्रं स्वयम्भुवम् ॥ ८.

नारायण, देवांचे गुरु, विरज, कमळासारखी डोळ्यांचा, हिरण्यगर्भ आणि तसेच चतुर्वक्त्र स्वयंभू —