वायुपुराणम्

एवं कल्पे तु वैकल्पे संज्ञा नस्यति तेऽनघ। कल्पशेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च ।। २४.

अशा रीतीने कल्पाच्या शेवटी, प्रलयात, तुझी ओळख नाहीशी होते; उरलेली सूक्ष्म आणि भौतिक जीवसृष्टी टिकून राहते.

सा चैषा ह्यैश्वरी माया जगतः समुदाहृता। स एष पर्वतो मेरु र्देवलोक उदाहृतः ।। २४.

हीच ती दैवी माया आहे, जिला जगाचा उगम मानला जातो; हा पर्वत म्हणजे मेरू, जो देवांचा लोक म्हणून ओळखला जातो.

तवैवेदं हि माहात्म्यं दृष्ट्वा चात्मानमात्मना । ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामम्बुजेक्षणम् ।। २४.

हेच तुझं मोठेपण आहे; स्वतःच्या आत्म्याने स्वतःला पाहून, प्रभूचं अस्तित्व जाणून, आणि मला, कमळासारख्या डोळ्यांच्या मला, ओळख.

महादेवं महायोगं भूतानां वरदं प्रभुम्। प्रणवात्मानमासाद्य नमस्कृत्या जगद्गुरुम्। त्वाञ्च माञ्चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्द्दहेदयम् ।। २४.

महादेव, महान योगी, सर्व जीवांना वर देणारा, प्रणवस्वरूप, जगाचा गुरु यांना नमस्कार करून, जर ते रागावले, तर त्यांच्या श्वासाने तुला आणि मलाही ते सहज जाळून टाकू शकतात.

एवं ज्ञात्वा महायोगं अभ्युत्तिष्ठन् महाबलः। अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्येऽहमनलप्रभम् ।। २४.

अशा या महान योग्याचे खरे स्वरूप ओळखून, तो बलवान उठला आणि तुला माझ्या पुढे ठेवून, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या त्या प्रभूचे मी स्तुती करीन.

ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा ततः स गरुडध्वजः। अतीतैश्च भविष्यैश्च वर्त्तमानैस्तथैव च। नामभिश्छान्दसैश्चैव इदं स्तोत्रमुदीरयत् ।। २४.

ब्रह्मदेवाला पुढे ठेवून, गरुडध्वज असलेल्या त्या व्यक्तीने, भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळातील नावांनी, तसेच वेदांच्या छंदांनी, हे स्तोत्र म्हटले.

नमस्तुभ्यं भगवते सुव्रतेऽनन्ततेजसे। नमः क्षेत्राधिपतये बीजिने शूलिने नमः ।। २४.

शुभ व्रत असलेल्या, अनंत तेज असलेल्या, क्षेत्राचे अधिपती, बीजधारी, शूलधारी भगवंत, तुम्हाला नमस्कार.

अमेढ्रायोर्द्ध्वमेढ्राय नमो वैकुण्ठरेतसे । नमो ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय अपूर्वप्रथमाय च ।। २४.

ज्यांना जननेंद्रिय नाही, ज्यांचे जननेंद्रिय उर्ध्व आहे, वैकुंठाच्या बीजस्वरूपाला, ज्येष्ठ आणि श्रेष्ठ, अद्वितीय व पहिल्या असलेल्या तुम्हाला नमस्कार.

नमो हव्याय पूज्याय सद्यो जाताय वै नमः । गह्वराय धनेशाय हैमचीराम्बराय च ।। २४.

होमाला पात्र, पूज्य, त्वरित जन्म घेणाऱ्या, गुहेत वास करणाऱ्या, धनाच्या अधिपती, सोन्याचे वस्त्र परिधान करणाऱ्या तुम्हाला नमस्कार.

नमस्ते ह्यस्मदादीनां भूतानां प्रभवाय च। वेदकर्म्मावदानानां द्रव्याणां प्रभवे नमः ।। २४.

आम्हा सर्वांचा आणि सर्व जीवांचा मूळ असलेल्या, वेदकर्म, दान आणि द्रव्यांचे अधिपती असलेल्या तुम्हाला नमस्कार.

नमो योग्स्य प्रभवे सांख्यस्य प्रभवे नमः । नमो ध्रुवनिशीथानामृषीणां पतये नमः ।। २४.

योगाचे अधिपती, सांख्याचे अधिपती, स्थिर, रात्र आणि ऋषींचे स्वामी असलेल्या तुम्हाला नमस्कार.

विद्युदशनिमेघानां गर्ज्जितप्रभवे नमः। उदधीनाञ्च प्रभवे द्वीपानां प्रभवे नमः ।। २४.

विजेचे, मेघांचे आणि गडगडाटाचे अधिपती, समुद्रांचे आणि बेटांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

अद्रीणां प्रभवे चैव वर्षाणां प्रभवे नमः। नमो नदानां प्रभवे नदीनां प्रभवे नमः ।। २४.

पर्वतांचे आणि पावसांचे अधिपती, नद्यांचे आणि प्रवाहांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

नमश्चौषधिप्रभवे वृक्षाणां प्रभवे नमः। धर्म्माध्यक्षाय धर्म्माय स्थितीनां प्रभवे नमः ।। २४.

औषधी आणि वृक्षांचे अधिपती, धर्माचे रक्षण करणारे, धर्मस्वरूप आणि स्थितीचे अधिपती तुम्हाला नमस्कार.

नमो रसानां प्रभवे रत्नानां प्रभवे नमः । नमः क्षणानां प्रभवे कलानां प्रभवे नमः ।। २४.

रसांचे आणि रत्नांचे अधिपती, क्षणांचे आणि कलांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

निमेषप्रभवे चैव काष्ठानां प्रभवे नमः । अहोरात्रार्द्धमासानां मासानां प्रभवे नमः ।। २४.

डोळ्यांच्या पापण्यांच्या हलण्याच्या वेळेचे आणि काळाच्या एककांचे अधिपती, दिवस-रात्र, पंधरवडा आणि महिन्यांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

नम ऋतुनां प्रभवे संख्यायाः प्रभवे नमः। प्रभवे च परार्द्धस्य परस्य प्रभवे नमः ।। २४.

ऋतूंचे आणि संख्येचे अधिपती, परार्ध आणि सर्वश्रेष्ठ काळाचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

नमः पुराणप्रभवे युगस्य प्रभवे नमः। चतुर्विधस्य सर्गस्य प्रभवेऽनन्तचक्षुषे ।। २४.

पुराणांचे आणि युगांचे अधिपती, चार प्रकारच्या सृष्टीचे आणि अनंत दृष्टी असलेल्या तुम्हाला नमस्कार.

कल्पोदये निबद्धानां वार्त्तानां प्रभवे नमः। नमो विश्वस्य प्रभवे ब्रह्मदिप्रभवे नमः ।। २४.

कल्पाच्या आरंभी ठरलेल्या घटनांचे अधिपती, विश्वाचे आणि ब्रह्मादि सर्वांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

विद्यानां प्रभवे चैव विद्यानां पतये नमः। नमो व्रतानां पतये मन्त्राणां पतये नमः ।। २४.

विद्येचे अधिपती, विद्येचे स्वामी, व्रतांचे स्वामी आणि मंत्रांचे स्वामी तुम्हाला नमस्कार.

पितॄणां पतये चैव पशूनां पतये नमः। वाग्वृषाय नमस्तुभ्यं पुराणवृषभाय च ।। २४.

पितरांचे आणि पशूंचे स्वामी, वाणीच्या वृषभाला आणि प्राचीन वृषभाला तुम्हाला नमस्कार.

सुचारुचारुकेशाय ऊर्द्ध्वचक्षुःशिराय च। नमः पशूनां पतये गोवृषेन्द्रध्वजाय च ।। २४.

सुंदर, मोहक केस असणाऱ्या, वर उंचावलेली डोळे आणि डोके असणाऱ्या, सर्व प्राण्यांचे स्वामी, बैल आणि इंद्रध्वज असणाऱ्या तुला माझा नमस्कार.

प्रजापतीनां पतये सिद्धानां पतये नमः। गरुडोरगसर्पाणां पक्षिणां पतये नमः ।। २४.

सर्व सृष्टीकर्त्यांचे स्वामी, सिद्ध लोकांचे स्वामी, गरुड, सर्प आणि पक्ष्यांचे स्वामी, तुला नमस्कार.

गोकर्णाय च गोष्ठाय शङ्कुकर्णाय वै नमः। वाराहायाप्रमेयाय रक्षोधिपतये नमः ।। २४.

गाईसारखे कान असणाऱ्या, गाईंच्या मध्ये राहणाऱ्या, शंखासारखे कान असणाऱ्या, वराह रूपी, मोजता न येणाऱ्या, राक्षसांचे स्वामी, तुला नमस्कार.

नमो ह्यप्सरसांपतये गणानां (पतये) ह्रीमये नमः। अम्भसां पतये चैव तेजसां पतये नमः ।। २४.

अप्सरांचा स्वामी, गणांचा स्वामी, लाजाळू असणाऱ्या, पाण्याचा स्वामी आणि तेजाचा स्वामी, तुला नमस्कार.

नमोऽस्तु लक्ष्मीपतये श्रीमते ह्रीमते नमः। बलाबलसमूहाय ह्यक्षोभ्यक्षोभणाय च ।। २४.

लक्ष्मीचे स्वामी, श्रीमंत आणि लाजाळू असणाऱ्या, बळ आणि दुर्बळतेच्या समूहाचा, अढळ आणि हलवणाऱ्या तुला नमस्कार.

दीर्घश्रृङ्गैकश्रृङ्गाय वृषभाय ककुद्मिने। नमः स्थैर्याय वपुषे तेजसे सुप्रभाय च ।। २४.

लांब शिंगे, एक शिंग असणाऱ्या, गारूड असणाऱ्या, स्थैर्य, सुंदर रूप, तेज आणि उज्ज्वल असणाऱ्या तुला नमस्कार.

भूताय च भविष्याय वर्त्तमानाय वै नमः। सुवर्च्चसेऽथ वीराय शूराय ह्यतिगाय च ।। २४.

भूतकाळ, भविष्यकाळ आणि वर्तमानकाळ असणाऱ्या, तेजस्वी, पराक्रमी, शूर आणि अतिशय वेगवान तुला नमस्कार.

वरदाय वरेण्याय नमः सर्वगताय च। नमो भूताय भव्याय भवाय महते तथा ।। २४.

वर देणाऱ्या, श्रेष्ठ असणाऱ्या, सर्वत्र व्यापणाऱ्या, असणाऱ्या, होणाऱ्या आणि महान असणाऱ्या तुला नमस्कार.