वायुपुराणम्

द्वाविंशे परिवर्त्ते तु व्यासः शुक्लायनो यदा। तदाऽप्यहं भविष्यामि वाराणस्यां महामुनिः ।। २३.

बाविसाव्या कल्पात, जेव्हा व्यास शुक्लायन म्हणून जन्म घेतो, तेव्हा मीही त्या वेळी वाराणसीत महान ऋषी म्हणून असेन.

नाम्ना वै लाङ्गली भीमो यत्र देवाः सवासवाः। द्रक्ष्यन्ति मां कलौ तस्मिन्नवतीर्णं हलायुधम् ।। २३.

माझे नाव लांगली भीम असेल, जिथे देव आणि इंद्रासह सर्व मला पाहतील, कलियुगात हलायुध म्हणून अवतार घेतलेला.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः। तुल्यार्चिर्मधुपिङ्गाक्षः श्वेतकेतुस्तथैव च ।। २३.

तिथेही माझे पुत्र, सदाचार असलेले, तुल्यार्चिस, मधुपिंगाक्ष आणि त्याचप्रमाणे श्वेतकेतु असे जन्माला येतील.

तेऽपि माहेश्वरं योगं प्राप्य ध्यानपरायणाः। विरजा ब्रह्मभूयिष्ठा रुद्रलोकाय संस्थिताः ।। २३.

तेही महेश्वराचा सर्वोच्च योग मिळवून, ध्यानात मग्न, निर्मळ, ब्रह्मस्वरूप आणि रुद्राच्या लोकात स्थिर झाले आहेत.

परिवर्त्ते त्रयोविंशे तृणबिन्दुर्यदा मुनिः। व्यासो भविष्यति ब्रह्म तदाऽहं भविता पुनः। श्वेतो नाम महाकायो मुनिपुत्रः सुधार्मिकः ।। २३.

तेवीसाव्या कल्पात, जेव्हा तृणबिंदू ऋषी व्यास होतो, तेव्हा मी पुन्हा श्वेत नावाने, मोठ्या देहाचा, ऋषीपुत्र आणि सदाचारी म्हणून जन्म घेईन.

तत्र कालञ्जरिष्यामि तदा गिरिवरोत्तमे। तेन कालञ्जरो नाम भविष्यति स पर्वतः ।। २३.

त्या श्रेष्ठ पर्वतावर मी काळिंजर होईन; म्हणून तो पर्वत 'काळिंजर' या नावाने ओळखला जाईल.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः। उषिजो बृहदुक्थश्च देवलः कविरेव च। प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं गता हि ते ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र—उषिज, बृहदुक्त, देवल आणि कवी—हे मोठ्या सामर्थ्याचे जन्माला येतील. त्यांनी महेश्वराचा योग प्राप्त केला असून, ते सर्व रुद्रलोकात गेले आहेत.

परिवर्त्ते चतुर्विंशे ऋक्षो व्यासो भविष्यति। तत्राऽहं भविता ब्रह्मन् कलौ तस्मिन् युगान्तिके। शूली नाम महायोगी नैमिषे योगि वन्दिते ।। २३.

चोवीसाव्या परिभ्रमणात ऋक्ष हा व्यास होईल. त्या काळाच्या शेवटी, ब्रह्मन्, मी शूली नावाचा महान योगी म्हणून नैमिषारण्यात, योगींनी पूजिला जाईन.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपस्विनः। शलिहोत्रोऽग्निवेश्यश्च युवनाश्चः शरद्वसुः । तेऽपि योगबलोपेता रुद्रं यास्यन्ति सुव्रताः ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र—शालिहोत्र, अग्निवेश, युवनाश आणि शरद्वसु—हे सर्व तपस्वी असतील. योगशक्तीने संपन्न असलेले हे सर्व सुशील पुत्र रुद्राकडे जातील.

पञ्चविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्त्ते यथाक्रमम्। वसिष्ठस्तु यदा व्यासः शक्तिर्नाम भविष्यति ।। २३.

पंचवीसाव्या परिभ्रमणात, वसिष्ठ व्यास होईल आणि त्याचे नाव शक्ती असेल.

तदाऽप्यहं भविष्यामि दण्डी मुण्डीशरः प्रभुः। कोटिवर्षं समासाद्य नगरं देवपूजितम् ।। २३.

त्या वेळी मी दंडी मुंडीश्वर या रूपात, दहा कोटी वर्षे देवांनी पूजिलेल्या नगरीत प्रभू म्हणून असेन.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति क्रमागताः। योगात्मानो महात्मानः सर्वे ते ह्यूर्द्ध्वरेतसः ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र एकामागून एक जन्म घेतील. ते सर्व योगस्वरूप, महान आत्मा आणि उर्ध्वरेता असतील.

छगलः कुम्भकर्षाश्यः कुम्भश्चैव प्रबाहुकः। प्राप्य माहेश्वरं योगं गमिष्यन्ति तथैव ते ।। २३.

छगला, कुम्भकर्षाश्य, कुम्भ आणि प्रभाहुक—हे सर्व महेश्वराचा योग मिळवून, त्याच मार्गाने जातील.

षड्‌विंशे परिवर्त्ते तु यदा व्यासः पराशरः। तदाऽप्यहं भविष्यामि सहिष्णुर्नाम नामतः। पुण्यं रुद्रवनं प्राप्य कलौ तस्मिन् युगान्तिके ।। २३.

सव्वीसाव्या परिभ्रमणात, जेव्हा व्यास पराशर असेल, तेव्हा मी 'सहिष्णु' नावाने ओळखला जाईन आणि त्या कलियुगाच्या शेवटी पुण्यवान रुद्रवन गाठेन.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः। उलूको वैद्युतश्चैव सर्वको ह्याश्वलायनः। प्राप्य माहेश्वरं योगं गन्तारस्ते तथैव हि ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र—उलूक, वैद्युत, सर्वक आणि आश्वलायन—हे सर्व धर्मनिष्ठ असतील. त्यांनी महेश्वराचा योग मिळवून, तेही त्याच मार्गाने जातील.

सप्तविंशतिमे प्राप्ते परिवर्त्ते क्रमागते। जातूकर्ण्यो यदा व्यासो भविष्यति तपोधनः ।। २३.

सत्ताविसाव्या परिभ्रमणात, जेव्हा तो योगायोगाने येईल, तेव्हा तपश्चर्येने संपन्न जातूकर्ण्य हा व्यास होईल.

तदाऽप्यहं भविष्यामि सोमशर्म्मा द्विजोत्तमः। प्रभासतीर्थमासाद्य योगात्मा लोकविश्रुतः ।। २३.

त्या वेळी मी सोमशर्मा नावाचा श्रेष्ठ द्विज होईन. प्रभासतीर्थ गाठून, योगस्वरूप आणि जगप्रसिद्ध असेन.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः। अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र—अक्षपाद, कणाद, उलूक आणि वत्स—हे सर्व तपश्चर्येने संपन्न असतील.

योगात्मानो महात्मानो विमलाः शुद्धबुद्धयः। प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं ततो गताः ।। २३.

हे सर्व योगस्वरूप, महान आत्मा, निर्मळ आणि शुद्ध बुद्धीचे असतील. त्यांनी महेश्वराचा योग मिळवून, नंतर रुद्रलोकात गेले.

अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्त्ते क्रमागते। पराशरसुतः श्रीमान् विष्णुर्लोकपितामहः ।। २३.

अठ्ठाविसाव्या परिभ्रमणात, जेव्हा तो योग्य काळ येईल, तेव्हा पराशराचा तेजस्वी पुत्र, विष्णू, जगाचा पितामह असेल.

यदा भविष्यति व्यासो नाम्ना द्वैपायनः प्रभुः। तदा षष्ठेन चांशेन कृष्णः पुरुषसत्तमः। वसुदेवाद्यदुश्रेष्ठो वासुदेवो भविष्यति ।। २३.

त्या वेळी, जेव्हा व्यास हा द्वैपायन नावाचा प्रभू असेल, तेव्हा सहाव्या अंशाने कृष्ण, श्रेष्ठ पुरुष, वसुदेवाचा पुत्र आणि यदुकुळातील श्रेष्ठ, वासुदेव होईल.

तदा चाहं भविष्यामि योगात्मा योगमायया। लोकविस्मयनार्थाय ब्रह्मचारिशरीरकः ।। २३.

त्या वेळी मी योगमायेमुळे योगस्वरूप होईन आणि ब्रह्मचारीचे रूप धारण करून, जगाला आश्चर्यचकित करण्यासाठी प्रकट होईन.

श्मशावे मृतमुत्सृष्टं दृष्ट्वा लोकमनाथकम्। ब्राह्मणानां हितार्थाय प्रविष्टो योगमायया ।। २३.

श्मशानात टाकलेली मृतदेह पाहून, जेव्हा जग अनाथ झाले, तेव्हा ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी मी योगमायेमुळे तेथे प्रवेश केला.

दिव्यां मेरुगुहां पुण्यां त्वया सार्द्धञ्च विष्णुना। भविष्यामि तदा ब्रह्मन् नकुली नाम नामतः ।। २३.

हे ब्रह्मन्, त्या वेळी मी तुझ्यासोबत आणि विष्णूंसोबत मेरूच्या पवित्र आणि दिव्य अशा नकुली नावाच्या गुहेत राहीन.

कायारोहणमित्येवं सिद्धक्षेत्रञ्च वैतदा। भविष्यति तु विख्यातं यावद्भूमिर्द्धरिष्यति ।। २३.

तेव्हा ते स्थान 'कायारोहण' या नावाने प्रसिद्ध होईल आणि ते सिद्धीचे क्षेत्र म्हणून पृथ्वीवर असेपर्यंत ओळखले जाईल.

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपस्विनः । कुशइकश्चैव गार्ग्यश्च मित्रको रुष्ट एव च ।। २३.

तेथेही, माझे पुत्र—तपस्वी—कुशैक, गार्ग्य, मित्रक आणि रुष्ट हे जन्म घेतील.

योगयुक्ता महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः। प्राप्य माहेश्वरं योगं विमला ह्यूर्द्ध्वरेतसः। रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् ।। २३.

योगयुक्त, महान आत्मा असलेले, वेदपारंगत ब्राह्मण, जेव्हा ते महेश्वराचा योग प्राप्त करतील, शुद्ध आणि उर्ध्वरेत असतील, तेव्हा ते रुद्रलोकात जातील, जिथून परत येणे फारच दुर्मिळ असते.

इत्येतद्वै मया प्रोक्तमवतारेषु लक्षणम्। मन्वादिकृष्णपर्यन्तमष्टाविंशयुगक्रमात्। तत्र स्मृतिसमूहानां विभागो धर्मलक्षणम् ।। २३.

म्हणून मी तुला या अवतारांची लक्षणे सांगितली, मनुंपासून कृष्णापर्यंतच्या अठ्ठावीस युगांच्या क्रमाने; त्यात स्मृतींच्या विभागातून धर्माचे लक्षण ठरते.

चत्वारि भारते वर्षे युगानि मुनयो विदुः । कृतं त्रेता द्वापरं च तिष्यं चेति चतुर्युगम् ।। २४.

मुनिजनांनो, भारतभूमीत चार युगे प्रसिद्ध आहेत—कृत, त्रेता, द्वापर आणि तिष्य—हीच ती चार युगे होत.