वायुपुराणम्

एते ह्येको नपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः। प्रसंख्यातास्तथा ताभ्यां दित्या चन्द्रेण चैव हि ।। ६.

हे एकूण पन्नास मरुतगण नावाने ओळखले जातात; दिती आणि चंद्र यांनी त्यांची गणना केली आहे.

श्रुत्वा तेषान्तु नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह। वात स्कन्धं चरन्त्वेते मम पुत्राश्च पुत्रक। विचरन्तु च भद्रन्ते देवैः सह ममात्मजाः ।। ६.

त्यांची नावे ऐकून, दितीने इंद्राला सांगितले: 'माझ्या मुला, हे माझे पुत्र वायूच्या प्रदेशात संचार करतात; माझी मुले देवांसोबत आनंदाने वावरू देत.'

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः। उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा ।। ६.

आईचे ते शब्द ऐकून, सहस्रदृष्टी इंद्राने हात जोडून म्हणाले, 'आई, तसेच होवो.'

सर्वमेतद्यथोक्तन्ते भविष्यति न संशयः। देवभूता महात्मानः कुमारा देवसंमताः। देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञ भाजस्तथात्मजाः ।। ६.

तू जसे सांगितलेस तसे सर्व काही नक्कीच घडेल; तुझे पुत्र महात्मा, देवांना प्रिय, देवांसारखे होतील आणि देवांसोबत यज्ञात भाग घेतील.

तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजामराः। विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तपस्विनः ।। ६.

म्हणून हे सर्व मरुतगण देव आहेत, अमर आहेत, इंद्राचे भाऊ आहेत आणि दितीचे सर्व पुत्र तपस्वी आहेत, हे जाणावे.

एवं तौ निश्चयं ज्ञात्वा मातापुत्रौ तपोधनौ। जग्मतुस्त्रिदिवं हृष्टौ शक्रोऽपि त्रिदिवं गतः ।। ६.

असा निर्णय झाल्याचे समजून, आई आणि मुलगा, दोघेही तपश्चर्येने समृद्ध, आनंदाने स्वर्गात गेले; शक्रही स्वर्गात गेला.

मरुतां हि शुभं जन्म श्रृणुयाद्यः पठेत वा। नावृष्टिभयमाप्नोति बह्वायुश्च भवेत्ततः ।। ६.

जो कोणी मरुतगणांचा शुभ जन्म ऐकतो किंवा म्हणतो, त्याला दुष्काळाचे भय राहत नाही आणि त्याचे आयुष्य वाढते.

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दनुपुत्रान्निबोधत। अभवन् दनुपुत्रास्तु वंशे ख्याता महासुराः ।। ७.

आता पुढे मी दानुच्या पुत्रांविषयी सांगतो; दानुचे पुत्र वंशात प्रसिद्ध आणि महान असुर झाले.

विप्रचित्तिप्रधानास्ते शतं तीव्रपराक्रमाः। सर्वे लब्धवराश्चैव सुतप्ततपसस्तथा ।। ७.

विप्रचित्ती यांच्या नेतृत्वाखाली, हे शंभर जण अत्यंत पराक्रमी होते; सर्वांनी वर मिळवले होते आणि कठोर तप केले होते.

सत्यसन्धाः पराक्रान्ताः क्रूरा मायाविनश्च ते । महाबला अयज्वानो ह्यब्रह्मण्याश्च दानवाः । कीर्त्त्यमानान्मया सर्वान् प्राधान्येन निबोधत ।। ७.

दानव हे नेहमी आपलं वचन पाळणारे, अत्यंत धाडसी, क्रूर आणि मायावी होते. त्यांची ताकद मोठी होती, पण त्यांनी कधीही यज्ञ केले नाहीत किंवा ब्राह्मणांची सेवा केली नाही. आता मी त्यांची मुख्य नावं सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐका.

द्विमूर्द्धा शङ्कुवर्णश्च तथा शङ्कुनिरामयः। शङ्कुकर्णो महाविश्वो गवेष्ठिर्दुन्दुभिस्तथा ।। ७.

द्विमूर्धा, शंकुवर्ण, शंकुनिरामय, शंकुकर्ण, महाविश्व, गवेष्ठी आणि दुंदुभी — हे त्यांच्यातले काही आहेत.

अजामुखोऽथ भगवान् शिलो वामनसस्तथा। मरीचिरक्षकश्चैव महागार्ग्योऽङ्गिरावृतः ।। ७.

अजामुख, भगवंत शिला, वामनस, मरीचिरक्षक, महागार्ग्य आणि अंगिरावृत — हेही त्यात आहेत.

विक्षोभ्यश्च सुकेतुश्च सुवीर्यः सुहृदस्तथा। इन्द्रजिद्विश्वजिच्चैव तथासुर विमर्द्दनः ।। ७.

विक्षोभ्य, सुकेतु, सुवीर्य, सुहृद, इंद्रजित, विश्वजित, असुर आणि विमर्दन — हेही दानव आहेत.

एकचक्रः सुबाहुश्च तारकश्च महाबलः। वैश्वानरः पुलोमा च प्रवीणोऽथ महाशिराः ।। ७.

एकचक्र, सुभुज, तारक हा बलवान, वैश्वानर, पुलोमा, प्रविण आणि महाशिर — हेही त्यातले आहेत.

स्वर्भानुर्वृषपर्वा च मुण्डकश्च महासुरः। धृतराष्ट्रश्च सूर्यश्च चन्द्र इन्द्रश्च तापिनः ।। ७.

स्वर्भानू, वृषपर्वा, मुंडक हा महान असुर, धृतराष्ट्र, सूर्य, चंद्र आणि इंद्र हे ताप देणारे — यांचीही नावे सांगितली आहेत.

सूक्ष्मश्चैव निचन्द्रश्च ऊर्णनाभो महागिरिः। असिलोमा सुकेशश्च सदश्च बलको दश ।। ७.

सूक्ष्म, निचंद्र, ऊर्णनाभ, महागिरी, असिलोमा, सुकेश, सद आणि बलक नावाचे दहा — हेही दानव आहेत.

तथा गगनमूर्द्धा च कुम्भनाभा महोदरः। प्रमोदाहश्च कुपथो हयग्रीवश्च वीर्यवान् ।। ७.

गगनमूर्धा, कुंभनाभ, महोदर, प्रमोदाह, कुपथ आणि वीर्यवान हयग्रीव — हेही त्यातले आहेत.

असुरश्च विरुपाक्षः सुपथोऽथ महासुरः। अजो हिरण्मयश्चैव शतमायुश्च शम्बरः ।। ७.

असुर, विरुपाक्ष, सुपथ हा महाअसुर, अज, हिरण्मय, शतायुष आणि शंबर — यांचीही नावे घेतली आहेत.

शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसावुभौ। असुराणां सुरावेतौ सुराणां साम्प्रताविमौ ।। ७.

शरभ, शलभ, सूर्य आणि चंद्र — हे दोघे — हे असुरांमध्ये देवांचे शत्रू म्हणून प्रसिद्ध होते, आणि आता ते देवांमध्ये गणले जातात.

इति पुत्रा दनोर्वंशाः प्रधानाः परिकीर्तिताः। तेषामपरिसङ्ख्येयं पुत्रपौत्राद्यनन्तकम् ।। ७.

अशी ही दानूच्या वंशातील मुख्य पुत्रांची नावे सांगितली. त्यांच्या पुढच्या पिढ्या — पुत्र, नातवंडे आणि इतर — या अनंत आणि मोजता न येणाऱ्या आहेत.

इत्येते त्वसुराः प्रोक्ता दैतेया दानवाश्च ये। स्वर्भानुस्तु स्मृतो दैत्यो ह्यनुभानुर्दनोः सुतः। इमे तु वंशानुगता दनोः पुत्रास्तु ये स्मृताः ।। ७.

अशा प्रकारे असुर, दैत्य आणि दानव यांची नावे सांगितली. स्वर्भानू हा दैत्य म्हणून ओळखला जातो, आणि अनुहानू हा दानूचा पुत्र आहे. हे सर्व दानूच्या वंशातले पुत्र म्हणून स्मरणात आहेत.

एकाक्ष ऋषभोऽरिष्टः प्रबन्धनरकावपि। इन्द्रबाधनकेशी च मेरुः शम्बोऽथ धेनुकः ।। ७.

एकाक्ष, ऋषभ, अरिष्ट, प्रबन्धन, नरक, इंद्रबाधन, केशी, मेरू, शंभू आणि धेनुक — यांचीही नावे घेतली आहेत.

गवेष्ठिश्च गवाक्षश्च तालकेतुश्च वीर्यवान्। एते मनुष्यधर्मास्तु दनोः पुत्रा मया स्मृताः ।। ७.

गवेष्ठी, गवाक्ष आणि वीर्यवान तालकेतु — हे दानूचे पुत्र, जे माणसांसारख्या स्वभावाचे होते, अशी माझी आठवण आहे.

दैत्यदानवसंहर्षे जाता भीमपराक्रमाः। सिंहिकायामथोत्पन्ना विप्रचित्तिसुतास्त्विमे ।। ७.

दैत्य आणि दानव यांच्या वैरातून जन्मलेले, सिंहिकेचे पुत्र आणि विप्रचित्तीचे पुत्र हे अत्यंत भयंकर पराक्रमी होते.

सैंहिकेया इति ख्याताश्चतुर्द्दश महासुराः। शतगालश्च बलवान्न्यासः शाम्बस्तथैव च । ७.

सिंहिकेचे चौदा महान असुर, 'सैिंहिकेय' म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्यात बलवान शतगाल, न्यास आणि शांब यांचाही समावेश आहे.

अनुलोमः शुचिश्चैव वातापिश्च सितांशुकः। हरः कल्पः कालनाभो भौमश्च नरकस्तथा ।। ७.

अनुलोम, शुचि, वातापी, सितांशुक, हर, कल्प, कालानाभ, भौम आणि नरक — हेही त्यातले आहेत.

राहुर्ज्यष्ठस्तु तेषां वै चन्द्रसूर्यप्रमर्दनः। इत्येते सिंहिकापुत्रा देवैरपि दुरासदाः ।। ७.

त्यांच्यात राहू हा ज्येष्ठ आहे, जो चंद्र आणि सूर्याला त्रास देतो. हे सिंहिकेचे पुत्र इतके बलाढ्य आहेत की देवांनाही त्यांचा सामना करणे कठीण जाते.

दारुणाभिजनाः क्रूराः सर्वे ब्रह्मद्विषश्च ते। दशान्यानि सहस्राणि सैंहिकेयो गणः स्मृतः ।। ७.

क्रूर वंशात जन्मलेले, कठोर आणि ब्रह्मद्वेष्टे हे सर्व सैंहिकेयांचा दहा हजारांचा मोठा समूह म्हणून ओळखले जातात.

निहतो जामदग्न्येन भार्गवेण बलीयसा। स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नोऽथ शची तथा ।। ७.

बलवान भार्गव, जमदग्नीपुत्र यांनी त्यांना मारले; स्वरभानूची कन्या प्रभा आणि पुलोमनची कन्या शची असे होत्या.