वायुपुराणम्

ऊर्द्ध्वं ग्रहादृषिभ्यस्तु षष्ठो यो वै पराहतः । चरन्तु मम पुत्रास्तु तत्र षष्ठे गणे तु ये ।। ६.

'ग्रहांपासून वर आणि ऋषींपासून जो सर्वोच्च वारा आहे, तो सहावा समूह आहे. माझ्या सहाव्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावे.'

सप्तर्षयस्तथैवोर्द्ध्वमाध्रुवात् सप्तमस्तु यः। वात स्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः ।। ६.

सप्तर्षी आणि ध्रुव यांच्या वर असलेल्या सातव्या प्रदेशात, वायूच्या आधार असलेल्या त्या स्थळी, माझी मुले राहू देत.

एतत् सर्वं चरन्त्वेते काले काले ममात्मजाः। तत्र तेन च नाम्ना वै भवन्तु मरुतस्त्विमे ।। ६.

माझी ही सर्व मुले त्या प्रदेशात वेगवेगळ्या काळात संचार करतात; तिथे त्यांना त्या नावाने ओळखले जावे, आणि हेच मरुतगण आहेत.

ततस्तेषान्तु नामानि मातापुत्रौ प्रचक्रतुः। तत्कृते कर्मभिश्चैव मरुतो वै पृथक् पृथक् ।। ६.

मग त्यांच्या नावांना आई आणि मुलाने ठेवले; म्हणून आणि त्यांच्या कृत्यांमुळे, मरुतगण वेगळे ओळखले जातात.

सत्त्वज्योतिस्तथादित्यः सत्यज्योतिस्तथाऽपरः। तिर्यग्ज्योतिश्च सज्योतिर्ज्ज्योतिष्मानपरस्तथा ।। ६.

सत्त्वज्योती, आदित्य, सत्यज्योती, तिर्यग्ज्योती, सज्योती, ज्योतिष्मान आणि आणखी एक—ही त्यांची नावे आहेत.

प्रथमस्तु गणः प्रोक्तो द्वितीयं मे निबोधत। ऋतजित्सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा ।। ६.

पहिला गट सांगितला आहे; आता दुसरा ऐका: ऋतजित, सत्यजित, सुसेण आणि सेनाजित.

सत्मित्रोऽभिमित्रश्च हरिमित्रस्तथाऽपरः। गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं मे निबोधत ।। ६.

सत्मित्र, अभिमित्र आणि हरिमित्र—हा दुसरा गट आहे; आता तिसरा गट ऐका.

कृतः सत्यो * * * * ध्रुवो धर्त्ता विधारयः । ध्वान्तश्चैव धुनिश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च। अभियुः सक्षिपश्चैवमाह्वयश्च गणः स्मृतः ।। ६.

कृत, सत्य, ध्रुव, धार्ता, विधारय, ध्वांत, धुनी, उग्र, भीम, अभियु आणि सक्षिप—असे या गटाचे नाव आहे.

ईदृकू चैव तथान्यादृक् यादृक् च प्रतिकृत्तथा। (?) समितिश्चैव संरम्भश्च तथा गणः ।। ६.

ईदृक, चैव, तथान्यादृक, यादृक, प्रतिकृत, समिती आणि संरंभ—हा गट आहे.

ईदृक् च पुरुषश्चैव अन्यादृक्षाच्च चेतसः। समितासमितदृक्षाच्च प्रतिदृक्षाच्च वै गुणाः ।। ६.

ईदृक, पुरुष, अन्यादृक्षा, चेतस, समिती, समितदृक्षा आणि प्रतिदृक्षा—हे त्यांचे गुण आहेत.

एते ह्येको नपञ्चाशन्मरुतो नामतः स्मृताः। प्रसंख्यातास्तथा ताभ्यां दित्या चन्द्रेण चैव हि ।। ६.

हे एकूण पन्नास मरुतगण नावाने ओळखले जातात; दिती आणि चंद्र यांनी त्यांची गणना केली आहे.

श्रुत्वा तेषान्तु नामानि दितिरिन्द्रमुवाच ह। वात स्कन्धं चरन्त्वेते मम पुत्राश्च पुत्रक। विचरन्तु च भद्रन्ते देवैः सह ममात्मजाः ।। ६.

त्यांची नावे ऐकून, दितीने इंद्राला सांगितले: 'माझ्या मुला, हे माझे पुत्र वायूच्या प्रदेशात संचार करतात; माझी मुले देवांसोबत आनंदाने वावरू देत.'

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः। उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा मातर्भवतु तत्तथा ।। ६.

आईचे ते शब्द ऐकून, सहस्रदृष्टी इंद्राने हात जोडून म्हणाले, 'आई, तसेच होवो.'

सर्वमेतद्यथोक्तन्ते भविष्यति न संशयः। देवभूता महात्मानः कुमारा देवसंमताः। देवैः सह भविष्यन्ति यज्ञ भाजस्तथात्मजाः ।। ६.

तू जसे सांगितलेस तसे सर्व काही नक्कीच घडेल; तुझे पुत्र महात्मा, देवांना प्रिय, देवांसारखे होतील आणि देवांसोबत यज्ञात भाग घेतील.

तस्मात्ते मरुतो देवाः सर्वे चेन्द्रानुजामराः। विज्ञेयाश्चामराः सर्वे दितिपुत्रास्तपस्विनः ।। ६.

म्हणून हे सर्व मरुतगण देव आहेत, अमर आहेत, इंद्राचे भाऊ आहेत आणि दितीचे सर्व पुत्र तपस्वी आहेत, हे जाणावे.

एवं तौ निश्चयं ज्ञात्वा मातापुत्रौ तपोधनौ। जग्मतुस्त्रिदिवं हृष्टौ शक्रोऽपि त्रिदिवं गतः ।। ६.

असा निर्णय झाल्याचे समजून, आई आणि मुलगा, दोघेही तपश्चर्येने समृद्ध, आनंदाने स्वर्गात गेले; शक्रही स्वर्गात गेला.

मरुतां हि शुभं जन्म श्रृणुयाद्यः पठेत वा। नावृष्टिभयमाप्नोति बह्वायुश्च भवेत्ततः ।। ६.

जो कोणी मरुतगणांचा शुभ जन्म ऐकतो किंवा म्हणतो, त्याला दुष्काळाचे भय राहत नाही आणि त्याचे आयुष्य वाढते.

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि दनुपुत्रान्निबोधत। अभवन् दनुपुत्रास्तु वंशे ख्याता महासुराः ।। ७.

आता पुढे मी दानुच्या पुत्रांविषयी सांगतो; दानुचे पुत्र वंशात प्रसिद्ध आणि महान असुर झाले.

विप्रचित्तिप्रधानास्ते शतं तीव्रपराक्रमाः। सर्वे लब्धवराश्चैव सुतप्ततपसस्तथा ।। ७.

विप्रचित्ती यांच्या नेतृत्वाखाली, हे शंभर जण अत्यंत पराक्रमी होते; सर्वांनी वर मिळवले होते आणि कठोर तप केले होते.

सत्यसन्धाः पराक्रान्ताः क्रूरा मायाविनश्च ते । महाबला अयज्वानो ह्यब्रह्मण्याश्च दानवाः । कीर्त्त्यमानान्मया सर्वान् प्राधान्येन निबोधत ।। ७.

दानव हे नेहमी आपलं वचन पाळणारे, अत्यंत धाडसी, क्रूर आणि मायावी होते. त्यांची ताकद मोठी होती, पण त्यांनी कधीही यज्ञ केले नाहीत किंवा ब्राह्मणांची सेवा केली नाही. आता मी त्यांची मुख्य नावं सांगतो, ती लक्षपूर्वक ऐका.

द्विमूर्द्धा शङ्कुवर्णश्च तथा शङ्कुनिरामयः। शङ्कुकर्णो महाविश्वो गवेष्ठिर्दुन्दुभिस्तथा ।। ७.

द्विमूर्धा, शंकुवर्ण, शंकुनिरामय, शंकुकर्ण, महाविश्व, गवेष्ठी आणि दुंदुभी — हे त्यांच्यातले काही आहेत.

अजामुखोऽथ भगवान् शिलो वामनसस्तथा। मरीचिरक्षकश्चैव महागार्ग्योऽङ्गिरावृतः ।। ७.

अजामुख, भगवंत शिला, वामनस, मरीचिरक्षक, महागार्ग्य आणि अंगिरावृत — हेही त्यात आहेत.

विक्षोभ्यश्च सुकेतुश्च सुवीर्यः सुहृदस्तथा। इन्द्रजिद्विश्वजिच्चैव तथासुर विमर्द्दनः ।। ७.

विक्षोभ्य, सुकेतु, सुवीर्य, सुहृद, इंद्रजित, विश्वजित, असुर आणि विमर्दन — हेही दानव आहेत.

एकचक्रः सुबाहुश्च तारकश्च महाबलः। वैश्वानरः पुलोमा च प्रवीणोऽथ महाशिराः ।। ७.

एकचक्र, सुभुज, तारक हा बलवान, वैश्वानर, पुलोमा, प्रविण आणि महाशिर — हेही त्यातले आहेत.

स्वर्भानुर्वृषपर्वा च मुण्डकश्च महासुरः। धृतराष्ट्रश्च सूर्यश्च चन्द्र इन्द्रश्च तापिनः ।। ७.

स्वर्भानू, वृषपर्वा, मुंडक हा महान असुर, धृतराष्ट्र, सूर्य, चंद्र आणि इंद्र हे ताप देणारे — यांचीही नावे सांगितली आहेत.

सूक्ष्मश्चैव निचन्द्रश्च ऊर्णनाभो महागिरिः। असिलोमा सुकेशश्च सदश्च बलको दश ।। ७.

सूक्ष्म, निचंद्र, ऊर्णनाभ, महागिरी, असिलोमा, सुकेश, सद आणि बलक नावाचे दहा — हेही दानव आहेत.

तथा गगनमूर्द्धा च कुम्भनाभा महोदरः। प्रमोदाहश्च कुपथो हयग्रीवश्च वीर्यवान् ।। ७.

गगनमूर्धा, कुंभनाभ, महोदर, प्रमोदाह, कुपथ आणि वीर्यवान हयग्रीव — हेही त्यातले आहेत.

असुरश्च विरुपाक्षः सुपथोऽथ महासुरः। अजो हिरण्मयश्चैव शतमायुश्च शम्बरः ।। ७.

असुर, विरुपाक्ष, सुपथ हा महाअसुर, अज, हिरण्मय, शतायुष आणि शंबर — यांचीही नावे घेतली आहेत.

शरभः शलभश्चैव सूर्याचन्द्रमसावुभौ। असुराणां सुरावेतौ सुराणां साम्प्रताविमौ ।। ७.

शरभ, शलभ, सूर्य आणि चंद्र — हे दोघे — हे असुरांमध्ये देवांचे शत्रू म्हणून प्रसिद्ध होते, आणि आता ते देवांमध्ये गणले जातात.