वायुपुराणम्

जयलिप्सां समाधास्ये लब्ध्वाहं तादृशं सुतम्। त्रैलोक्यविजयं पूत्र प्राप्स्यामि सह तेन वै ।। ६.

'मी विजयाची इच्छा मनाशी बांधीन. असा पुत्र मिळाल्यावर, मी त्याच्यासह तिन्ही लोकांवर विजय मिळवीन.'

एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे । निद्रयापहृता देवी जान्वोः कृत्वा शिरस्तदा ।। ६.

असे इंद्राला सांगून, सूर्य मध्यान्ही पोहोचला असता, दिती झोपेने ग्रासली गेली आणि तिने डोके गुडघ्याजवळ ठेवून झोप घेतली.

दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादयोर्गतमूर्द्धजाम् । तस्यास्तदन्तरं लब्ध्वा जहास च मुमोद च ।। ६.

तिला अशुद्ध अवस्थेत, केस पायाजवळ पडलेले पाहून, इंद्राला संधी मिळाली. तो हसला आणि आनंदित झाला.

तस्याः शरीरं विवृतं विवेशाथ पुरन्दरः। प्रविश्य चामितं दृष्ट्वा गर्भमिन्द्रो महौजसम्। अभिनत्स प्रधानन्तु कुलिशेन महायशाः ।। ६.

तिचं शरीर उघडलेलं असताना पुरंदर तिथे गेला. आत जाऊन त्याने तो मोठा गर्भ पाहिला आणि त्या गर्भाचा मुख्य भाग इंद्राने आपल्या वज्राने फोडला.

भिद्यमानस्तदा गर्भो वज्रेण शतपर्वणा। रुरोद सस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः । मारोदीरिति तं गर्भं शक्रः पुनरभाषत ।। ६.

त्या शंभर टोकांच्या वज्राने गर्भ फोडला जात असताना तो गर्भ भीषण रडू लागला, पुन्हा पुन्हा थरथर कापू लागला. तेव्हा शक्राने त्याला, 'रडू नकोस,' असे सांगितले.

तं गर्भं सप्तधाभूतं ह्येकैकं सप्तधा पुनः। कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यत ।। ६.

तो गर्भ सात भाग झाला आणि इंद्राने पुन्हा प्रत्येक भाग सात तुकडे केले. मग दितीला जाग आली.

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् । निष्पपातोदराद्वज्री मातुर्वचनगौरवात्। प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।। ६.

'मारू नकोस, मारू नकोस,' असे दितीने सांगितले. आईच्या शब्दाचा मान ठेवून वज्रधारी इंद्र हात जोडून आणि वज्र घेऊन तिच्या उदरातून बाहेर आला आणि दितीला म्हणाला.

अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा। तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे। भिन्नवान् गर्भमेतन्ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि ।। ६.

'देवी, तू अशुद्ध आणि झोपलेली होतीस, तुझे केस पायाजवळ होते. त्या संधीचा फायदा घेऊन मी, शत्रूंचा संहार करणारा शक्र, तुझा हा गर्भ अनेक भागांत फोडला. हे सर्व तू मला माफ करावे.'

तस्मिस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता। सहस्राक्षं ततो वाक्यं मातुर्नयनमब्रवीत् ।। ६.

गर्भ निष्फळ झाल्यामुळे दितीला फार दुःख झाले. तेव्हा सहस्त्र नेत्र असलेल्या इंद्राने आईला असे शब्द सांगितले.

ममापराधाद्गर्भोऽयं यदि ते विफलीकृतः। नापराधोऽस्ति देवेश ऋषिपुत्र महाबल ।। ६.

'माझ्या चुकीमुळे तुझा हा गर्भ निष्फळ झाला असेल, तर हे देवाधिपती, ऋषिपुत्रा, तुझी काहीही चूक नाही.'

शत्रोर्वधे न दोषोऽस्ति तेन त्वां न शपामि भोः। प्रियन्तु कर्त्तुमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुरु ।। ६.

'शत्रूला मारण्यात काही दोष नाही, म्हणून मी तुला शाप देत नाही. मला जे प्रिय आहे तेच करायचे आहे—माझ्या गर्भाला तू कल्याण दे.'

भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि। वातस्कन्धानिमान् सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः। मरुतश्चेति विख्याता गणास्ते सप्त सप्तकाः ।। ६.

'माझ्या मुलांना स्वर्गात सात ठिकाणी स्थान मिळो. हे सात वाऱ्यांचे समूह माझ्या मुलांनी व्यापावेत. हे सात सात गट सर्वत्र प्रसिद्ध होतील आणि त्यांना मरुत असे नाव मिळो.'

पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चैव भास्करे। सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे ।। ६.

'पृथ्वीवर पहिला समूह आहे, दुसरा सूर्याजवळ, तिसरा चंद्राजवळ ओळखला जातो, आणि चौथा ताऱ्यांच्या समूहात आहे.'

ग्रहेषु पञ्चमश्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले। ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धः परस्तु सः ।। ६.

'पाचवा ग्रहांमध्ये आहे, सहावा सप्तर्षीमंडळात, आणि सातवा ध्रुवाजवळ सर्वोच्च वाऱ्यांचा समूह आहे.'

तान्येते विचरन्त्वद्य काले काले ममात्मजाः। वातस्कन्धानिमान् भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः ।। ६.

'आज माझे पुत्र या सर्व ठिकाणी वेगवेगळ्या काळात संचार करतात. माझ्या मुलांनी हे वाऱ्यांचे समूह होऊन फिरावे.'

पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो अमेध्येभ्यो य आवहः। चरन्तु मम पुत्रास्ते प्रथमश्चरताङ्गणः ।। ६.

'पृथ्वीवरील पहिला समूह तो आहे जो अशुद्ध वस्तू आणतो. माझ्या मुलांनी तो पहिला गट होऊन पृथ्वीवर संचार करावा.'

द्वितीयश्चापि मेध्येभ्य आसूर्यात् प्रवहस्तु यः। वातस्कन्धं द्वितीयन्तु द्वितीयश्चरताङ्गणः ।। ६.

'दुसरा समूह शुद्ध वस्तूंमधून सूर्याकडे वाहतो, तोच दुसरा वाऱ्यांचा समूह आहे. माझ्या दुसऱ्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावा.'

सूर्योर्द्ध्वन्तु ततः सोमादुद्वहो यस्तु वै स्मृतः। वातस्कन्धन्तु तं प्राहुस्तृतीयश्चरताङ्गणः ।। ६.

'सूर्याच्या वर आणि चंद्रापासून वर जाणारा जो वारा आहे, तो तिसरा वाऱ्यांचा समूह समजला जातो. तिसऱ्या गटातील माझ्या मुलांनी तिथे संचार करावा.'

सोमादूर्द्ध्वं तथर्क्षेभ्यश्चतुर्थः सुवहस्तु यः। चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो ।। ६.

'चंद्राच्या वर आणि ताऱ्यांपासून वाहणारा चौथा शुभ वारा आहे. माझ्या चौथ्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावा, हे महाबळा.'

यक्षेभ्यश्च तथैवोर्द्ध्वमाग्रहाद्विवहस्तु यः। पञ्चमं पञ्चमः सौम्यः स्कन्धस्तु चरताङ्गणः ।। ६.

'यक्षांपासून आणि ग्रहांपासून वर जाणारा जो सौम्य वारा आहे, तो पाचवा समूह आहे. माझ्या पाचव्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावा.'

ऊर्द्ध्वं ग्रहादृषिभ्यस्तु षष्ठो यो वै पराहतः । चरन्तु मम पुत्रास्तु तत्र षष्ठे गणे तु ये ।। ६.

'ग्रहांपासून वर आणि ऋषींपासून जो सर्वोच्च वारा आहे, तो सहावा समूह आहे. माझ्या सहाव्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावे.'

सप्तर्षयस्तथैवोर्द्ध्वमाध्रुवात् सप्तमस्तु यः। वात स्कन्धः परिवहस्तत्र तिष्ठन्तु मे सुताः ।। ६.

सप्तर्षी आणि ध्रुव यांच्या वर असलेल्या सातव्या प्रदेशात, वायूच्या आधार असलेल्या त्या स्थळी, माझी मुले राहू देत.

एतत् सर्वं चरन्त्वेते काले काले ममात्मजाः। तत्र तेन च नाम्ना वै भवन्तु मरुतस्त्विमे ।। ६.

माझी ही सर्व मुले त्या प्रदेशात वेगवेगळ्या काळात संचार करतात; तिथे त्यांना त्या नावाने ओळखले जावे, आणि हेच मरुतगण आहेत.

ततस्तेषान्तु नामानि मातापुत्रौ प्रचक्रतुः। तत्कृते कर्मभिश्चैव मरुतो वै पृथक् पृथक् ।। ६.

मग त्यांच्या नावांना आई आणि मुलाने ठेवले; म्हणून आणि त्यांच्या कृत्यांमुळे, मरुतगण वेगळे ओळखले जातात.

सत्त्वज्योतिस्तथादित्यः सत्यज्योतिस्तथाऽपरः। तिर्यग्ज्योतिश्च सज्योतिर्ज्ज्योतिष्मानपरस्तथा ।। ६.

सत्त्वज्योती, आदित्य, सत्यज्योती, तिर्यग्ज्योती, सज्योती, ज्योतिष्मान आणि आणखी एक—ही त्यांची नावे आहेत.

प्रथमस्तु गणः प्रोक्तो द्वितीयं मे निबोधत। ऋतजित्सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा ।। ६.

पहिला गट सांगितला आहे; आता दुसरा ऐका: ऋतजित, सत्यजित, सुसेण आणि सेनाजित.

सत्मित्रोऽभिमित्रश्च हरिमित्रस्तथाऽपरः। गण एष द्वितीयस्तु तृतीयं मे निबोधत ।। ६.

सत्मित्र, अभिमित्र आणि हरिमित्र—हा दुसरा गट आहे; आता तिसरा गट ऐका.

कृतः सत्यो * * * * ध्रुवो धर्त्ता विधारयः । ध्वान्तश्चैव धुनिश्चैव ह्युग्रो भीमस्तथैव च। अभियुः सक्षिपश्चैवमाह्वयश्च गणः स्मृतः ।। ६.

कृत, सत्य, ध्रुव, धार्ता, विधारय, ध्वांत, धुनी, उग्र, भीम, अभियु आणि सक्षिप—असे या गटाचे नाव आहे.

ईदृकू चैव तथान्यादृक् यादृक् च प्रतिकृत्तथा। (?) समितिश्चैव संरम्भश्च तथा गणः ।। ६.

ईदृक, चैव, तथान्यादृक, यादृक, प्रतिकृत, समिती आणि संरंभ—हा गट आहे.