वायुपुराणम्

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्द्धनि। क्रव्यादो वा खगः कश्चित् षण्मासान्नातिवर्त्तते ।। १९.

कावळा, कबूतर, गिधाड किंवा कोणताही मांसाहारी पक्षी डोक्यावर बसला, तर सहा महिन्यांपेक्षा जास्त तो माणूस जगत नाही.

बध्ये द्वायसपङ्क्तीभिः पांशुवर्षैण वा पुनः। छायां वा विकृतां पश्येच्चतुःपञ्च स जीवति ।। १९.

दफन किंवा अंत्यसंस्काराच्या वेळी दुहेरी ओळी किंवा धुळीचा वर्षाव झाला, किंवा कोणी आपली सावली विकृत पाहिली, तर तो चार किंवा पाच महिने जगतो.

अनभ्रे विद्युतं पश्येद्दक्षिणां दिशमाश्रिताम्। उदकेन्द्रध नुर्वापि त्रयो द्वौवा स जीवति ।। १९.

कोणी निरभ्र आकाशात दक्षिण दिशेला वीज चमकताना पाहिली, किंवा इंद्रधनुष्य पाहिले, तर तो तीन किंवा दोन महिने जगतो.

अप्सु वा यदि वाऽऽदर्शे आत्मानं यो न पश्यति। अशिरस्कं तथात्मानं मासादूर्द्ध्वं न जीवति ।। १९.

पाण्यात किंवा आरशात आपला प्रतिबिंब दिसत नसेल, किंवा स्वतःला डोक्याविना पाहिले, तर तो माणूस एका महिन्यापेक्षा जास्त जगत नाही.

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धि ह्यथापि वा। मृत्युर्ह्युपस्थितस्तस्य अर्द्धमासं स जीवति ।। १९.

शरीराला प्रेतासारखा किंवा चरबीसारखा वास आला, तर मृत्यू जवळ आलेला असतो; असा माणूस अर्धा महिना जगतो.

सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । अद्भिः स्पृष्टो न दृष्येच्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

ज्याच्या शरीरातील महत्त्वाच्या जागा वाऱ्यामुळे फाटतात आणि पाण्याने स्पर्श केला तरी तो दिसत नाही, त्याच्यावर मृत्यू जवळ आला आहे.

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशान्तु दक्षिणाम् । गायन्नथ व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणी स्वप्नात अस्वस्थपणे अस्वल किंवा माकडांनी ओढलेल्या रथात बसून, गात गात दक्षिणेकडे जात असेल, तर त्याला मृत्यू जवळ आला आहे हे समजावे.

कृष्णाम्ब रधरा श्यामा गायन्ती वाथ चाङ्गना। यन्नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सोऽपि न जीवति ।। १९.

स्वप्नात काळी, लाल ओठांची, गाणारी स्त्री जर कोणाला दक्षिण दिशेला नेत असेल, तर तो माणूस जगत नाही.

छिद्रं वासशचव कृष्णञ्च स्वप्रे यो विधृयान्नरः । भग्नं वा श्रवणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणी स्वप्नात फाटकी किंवा काळी वस्त्रे घालतो, किंवा तुटलेले कुंडल पाहतो, तर त्याला मृत्यू जवळ आला आहे हे समजावे.

आमस्तकतलाद्यस्तु निमज्जेत्पङ्कसागरे। दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति ।। १९.

कोणी स्वप्नात डोक्यापासून पायापर्यंत चिखलाच्या समुद्रात बुडतो, तर असे स्वप्न पाहिल्यावर तो लवकरच जगत नाही.

भस्माङ्गाराश्च केशांश्च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान्। पश्येद्यो दशरात्रन्तु न स जीवेत तादृशः ।। १९.

कोणी दहा रात्री राख, कोळसा, केस, सुकलेली नदी किंवा साप पाहतो, तर असा माणूस जगत नाही.

कृष्णैश्च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः। पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति ।। १९.

स्वप्नात काळे आणि भयंकर पुरुष शस्त्रे उचलून दगडांनी मारतात, तर असा माणूस लगेच मरतो.

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवा। क्रोशन्ती सम्मुखाभ्येति म गतायुर्भवेन्नरः ।। १९.

सूर्योदयाला किंवा पहाटे समोरून 'शिवा' नावाची स्त्री रडत येते, तर त्या पुरुषाचे आयुष्य संपले आहे.

यस्य वै स्रातमात्रस्य हृदयं पीङ्यते भृशम्। जायते दन्तहर्षश्च तं गतायुषमादिशेत् ।। १९.

जेव्हा आंघोळ झाल्यावर कोणाचे हृदय जोरात थरथरते आणि दात कापतात, त्याला आयुष्य संपत आले आहे असे समजावे.

भूयो भूयः श्वसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा। दीपगन्धञ्च नो वेत्ति विद्यान्मृत्युमुपस्थितम् ।। १९.

कोणी वारंवार श्वास सोडतो, रात्री असो किंवा दिवसा, आणि दिव्याचा वास त्याला कळत नाही, तर मृत्यू जवळ आला आहे.

रात्रौ चेन्द्रायुधं पश्येद्दिवा नक्षत्रमण्डलम्। परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति ।। १९.

कोणी रात्री इंद्रधनुष्य पाहतो, दिवसा ताऱ्यांचा गोळा पाहतो, किंवा दुसऱ्यांच्या डोळ्यात स्वतःचे प्रतिबिंब दिसत नाही, तर तो जगत नाही.

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः। नासा च वक्रा भवति स ज्ञेयो गतजीवितः ।। १९.

ज्याचे एक डोळे पाणी सोडते, दोन्ही कान जागेवर नसतात आणि नाक वाकडे होते, त्याचे आयुष्य संपले आहे असे समजावे.

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पङ्कभासञ्च वै मुखम्। गण्डे चिपिटके रक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणाची जीभ काळी आणि खरबरीत आहे, तोंड चिखलासारखे दिसते आणि गाल आत ओढलेले व लाल आहेत, त्याच्यावर मृत्यू जवळ आला आहे.

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन् नृत्यंश्च यो नरः। याम्याशाभिमुखो गच्छेत्तदन्तं तस्य जीवितम् ।। १९.

कोणी केस मोकळे सोडून, हसत, गात, नाचत दक्षिणेकडे जात असेल, तर त्याचे आयुष्य संपले आहे.

यस्य स्वेदसमुद्भूताः श्वेतसर्षपसन्निभाः। स्वेदा भवन्ति ह्यसकृत्तस्य मृत्युरुपश्थितः ।। १९.

कोणाच्या घामातून वारंवार पांढऱ्या मोहरीसारखे थेंब दिसतात, त्याच्यावर मृत्यू जवळ आला आहे.

उष्ठ्रा वा रासभा वापि युक्ताः स्व्परे रथेऽशुभाः। यस्य सोपि न जीवेत दक्षिणाभिमुखो गतः ।। १९.

कोणी उंट किंवा गाढवे रथाला जुंपलेली पाहतो आणि तो किंवा दुसरा दक्षिणेकडे जातो, तर तो माणूस जगत नाही.

द्वे चात्र परमेऽरिष्टे एतद्रूपं परं भवेत्। घोषं न श्रृणुयात् कर्णे ज्योतिर्न्नेत्रे न पश्यति ।। १९.

इथे दोन मोठी मृत्यूची चिन्हे आहेत: जर कोणाला कानात आवाज ऐकू येत नाही किंवा डोळ्यात प्रकाश दिसत नाही, तर मृत्यू जवळ आला आहे.

श्वभ्रेयो निपतेत् स्वप्ने द्वारञ्चास्य न विद्यते। न चोतिष्ठति यः श्वब्रात्तदन्तं तस्य जीवितम् ।। १९.

कोणी स्वप्नात खड्ड्यात पडतो आणि त्याला बाहेर पडायला दार सापडत नाही, किंवा तो खड्ड्यातून उठत नाही, तर त्याचे आयुष्य संपले आहे.

ऊर्द्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्त्तमाना। मुखस्य चोष्मा मुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव ।। १९.

डोळे वर वळलेले असतात आणि स्थिर राहत नाहीत; डोळे लाल होतात आणि सारखे हलत राहतात. तोंडातून आणि नाभीतून प्रचंड उष्णता जाणवते, लघवी खूप गरम असते आणि बसण्याची स्थिती सुद्धा असमान असते.

दिवा वा यति वा रात्रौ प्रत्यक्षं योऽभिहन्यते। तं पश्येदथ हन्तारं स हतस्तु न जीवति ।। १९.

दिवसा असो वा रात्री, जर कुणाला प्रत्यक्ष मारले जात असेल तर त्या मारणाऱ्याला पाहावे; पण जो मारला जातो तो जिवंत राहत नाही.

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः। स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम् ।। १९.

कोणीतरी स्वप्नाच्या शेवटी अग्नित प्रवेश करतो आणि नंतर त्याला आठवण येत नाही, तर त्याचे आयुष्य तिथेच संपते.

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः। रक्तं कृष्णमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

जो मनुष्य आपल्या पांढऱ्या वस्त्राला स्वप्नात लाल किंवा काळे पाहतो, त्याच्यासाठी मृत्यू जवळ आलेला असतो.

अरिष्टसूचिते देहे तस्मिन् काल उपागते। त्यक्त्वा भयविषादञ्च उद्गच्छेदूभुद्धिमान्नरः ।। १९.

जेव्हा शरीरात मृत्यूची चिन्हे दिसू लागतात आणि वेळ येतो, तेव्हा ज्ञानी माणसाने भीती आणि निराशा सोडून निर्धार करावा.

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः। समेऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जनवर्ज्जिते ।। १९.

पूर्व किंवा उत्तर दिशेला तोंड करून, स्वच्छ, सम, स्थिर, एकांत आणि लोकांपासून दूर अशा जागी जावे.