वायुपुराणम्

रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्रातोद्वादशैव तु धारणाः। प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजः ।। १८.

रात्री वीर्यस्खलन झाल्यास, स्नान करून शुद्ध झाल्यावर, बारा वेळा प्राणायाम करावा. यामुळे द्विज शुद्ध आणि निष्कलंक होतो.

एकान्नं मधु मांसं वा ह्यामश्राद्धं तथैव च। अभोज्यानि यतीनाञ्च प्रत्यक्षलवणानि च ।। १८.

एकधान्याचे अन्न, मध, मांस, अपवित्र श्राद्धाचे अन्न आणि थेट मीठ हे सर्व यतींसाठी वर्ज्य आहेत.

एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते। प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात् प्रमुच्यते ।। १८.

यापैकी प्रत्येक नियमभंगासाठी प्रजापत्य प्रायश्चित्त सांगितले आहे. असे केल्याने पापातून मुक्ती मिळते.

व्यतिक्रमाच्च ये केचिद्वाङ्मनःकायसम्भवम्। सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत् ।। १८.

वाणी, मन किंवा शरीरातून जे काही अपराध घडतील, त्याबद्दल सत्पुरुषांशी सल्ला करून त्यांनी सांगितलेले प्रायश्चित्त करावे.

विशुद्धबुद्धिः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु चरन् स माहितः । स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं सतां परं स गत्वा न पुनर्हि जायते ।। १८.

ज्याची बुद्धी शुद्ध आहे, ज्याच्यासाठी माती आणि सोने सारखेच आहेत, जो सर्व प्राण्यांत समभावाने वावरतो, असा स्थिरचित्त माणूस सत्पुरुषांच्या सर्वोच्च, शाश्वत आणि अविनाशी स्थानाला पोहोचतो आणि पुन्हा जन्म घेत नाही.

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत। येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यति चात्मनः ।। १९.

आता मी पुढे अपशकुन सांगतो, नीट ऐका. विशेष ज्ञानाने माणूस स्वतःच्या मृत्यूचे आगमन ओळखू शकतो.

अरुन्धतीं ध्रुवञ्चैव सोमच्छायां महापथम्। यो न पश्येत्स नो जीवेन्नरः संवत्सरात्परम् ।। १९.

जो माणूस अरुंधती, ध्रुव, चंद्राची सावली किंवा आकाशातील मोठा मार्ग पाहू शकत नाही, तो एक वर्षापेक्षा जास्त जगत नाही.

अरश्मिवन्तमादित्यं रश्मिवन्तञ्च पावकम्। यः पश्येन्न च जीवेत मासादेकादशात्परम् ।। १९.

जो माणूस किरणांसह सूर्य किंवा अग्नी पाहू शकत नाही, तो अकरा महिन्यांपेक्षा जास्त जगत नाही.

वमेन्मूत्रं करीषं वा सुवर्णं रजतं तथा। प्रत्यक्षमथ वा स्वप्ने दशमासान् स जीवति ।। १९.

कोणी डाव्या बाजूला मूत्र, शेण, सोने किंवा चांदी प्रत्यक्ष किंवा स्वप्नात पाहिले, तर तो दहा महिने जगतो.

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्टं यस्य पदम्भवेत्। पांसुले कर्दमे वापि सप्तमासान् स जीवति ।। १९.

पावलात लंगडेपणा पुढे किंवा मागे दिसला, किंवा वाळू किंवा चिखलावर चालावे लागले, तर तो सात महिने जगतो.

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्द्धनि। क्रव्यादो वा खगः कश्चित् षण्मासान्नातिवर्त्तते ।। १९.

कावळा, कबूतर, गिधाड किंवा कोणताही मांसाहारी पक्षी डोक्यावर बसला, तर सहा महिन्यांपेक्षा जास्त तो माणूस जगत नाही.

बध्ये द्वायसपङ्क्तीभिः पांशुवर्षैण वा पुनः। छायां वा विकृतां पश्येच्चतुःपञ्च स जीवति ।। १९.

दफन किंवा अंत्यसंस्काराच्या वेळी दुहेरी ओळी किंवा धुळीचा वर्षाव झाला, किंवा कोणी आपली सावली विकृत पाहिली, तर तो चार किंवा पाच महिने जगतो.

अनभ्रे विद्युतं पश्येद्दक्षिणां दिशमाश्रिताम्। उदकेन्द्रध नुर्वापि त्रयो द्वौवा स जीवति ।। १९.

कोणी निरभ्र आकाशात दक्षिण दिशेला वीज चमकताना पाहिली, किंवा इंद्रधनुष्य पाहिले, तर तो तीन किंवा दोन महिने जगतो.

अप्सु वा यदि वाऽऽदर्शे आत्मानं यो न पश्यति। अशिरस्कं तथात्मानं मासादूर्द्ध्वं न जीवति ।। १९.

पाण्यात किंवा आरशात आपला प्रतिबिंब दिसत नसेल, किंवा स्वतःला डोक्याविना पाहिले, तर तो माणूस एका महिन्यापेक्षा जास्त जगत नाही.

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धि ह्यथापि वा। मृत्युर्ह्युपस्थितस्तस्य अर्द्धमासं स जीवति ।। १९.

शरीराला प्रेतासारखा किंवा चरबीसारखा वास आला, तर मृत्यू जवळ आलेला असतो; असा माणूस अर्धा महिना जगतो.

सम्भिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति । अद्भिः स्पृष्टो न दृष्येच्च तस्य मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

ज्याच्या शरीरातील महत्त्वाच्या जागा वाऱ्यामुळे फाटतात आणि पाण्याने स्पर्श केला तरी तो दिसत नाही, त्याच्यावर मृत्यू जवळ आला आहे.

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशान्तु दक्षिणाम् । गायन्नथ व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणी स्वप्नात अस्वस्थपणे अस्वल किंवा माकडांनी ओढलेल्या रथात बसून, गात गात दक्षिणेकडे जात असेल, तर त्याला मृत्यू जवळ आला आहे हे समजावे.

कृष्णाम्ब रधरा श्यामा गायन्ती वाथ चाङ्गना। यन्नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सोऽपि न जीवति ।। १९.

स्वप्नात काळी, लाल ओठांची, गाणारी स्त्री जर कोणाला दक्षिण दिशेला नेत असेल, तर तो माणूस जगत नाही.

छिद्रं वासशचव कृष्णञ्च स्वप्रे यो विधृयान्नरः । भग्नं वा श्रवणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणी स्वप्नात फाटकी किंवा काळी वस्त्रे घालतो, किंवा तुटलेले कुंडल पाहतो, तर त्याला मृत्यू जवळ आला आहे हे समजावे.

आमस्तकतलाद्यस्तु निमज्जेत्पङ्कसागरे। दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति ।। १९.

कोणी स्वप्नात डोक्यापासून पायापर्यंत चिखलाच्या समुद्रात बुडतो, तर असे स्वप्न पाहिल्यावर तो लवकरच जगत नाही.

भस्माङ्गाराश्च केशांश्च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान्। पश्येद्यो दशरात्रन्तु न स जीवेत तादृशः ।। १९.

कोणी दहा रात्री राख, कोळसा, केस, सुकलेली नदी किंवा साप पाहतो, तर असा माणूस जगत नाही.

कृष्णैश्च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः। पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति ।। १९.

स्वप्नात काळे आणि भयंकर पुरुष शस्त्रे उचलून दगडांनी मारतात, तर असा माणूस लगेच मरतो.

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवा। क्रोशन्ती सम्मुखाभ्येति म गतायुर्भवेन्नरः ।। १९.

सूर्योदयाला किंवा पहाटे समोरून 'शिवा' नावाची स्त्री रडत येते, तर त्या पुरुषाचे आयुष्य संपले आहे.

यस्य वै स्रातमात्रस्य हृदयं पीङ्यते भृशम्। जायते दन्तहर्षश्च तं गतायुषमादिशेत् ।। १९.

जेव्हा आंघोळ झाल्यावर कोणाचे हृदय जोरात थरथरते आणि दात कापतात, त्याला आयुष्य संपत आले आहे असे समजावे.

भूयो भूयः श्वसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा। दीपगन्धञ्च नो वेत्ति विद्यान्मृत्युमुपस्थितम् ।। १९.

कोणी वारंवार श्वास सोडतो, रात्री असो किंवा दिवसा, आणि दिव्याचा वास त्याला कळत नाही, तर मृत्यू जवळ आला आहे.

रात्रौ चेन्द्रायुधं पश्येद्दिवा नक्षत्रमण्डलम्। परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति ।। १९.

कोणी रात्री इंद्रधनुष्य पाहतो, दिवसा ताऱ्यांचा गोळा पाहतो, किंवा दुसऱ्यांच्या डोळ्यात स्वतःचे प्रतिबिंब दिसत नाही, तर तो जगत नाही.

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः। नासा च वक्रा भवति स ज्ञेयो गतजीवितः ।। १९.

ज्याचे एक डोळे पाणी सोडते, दोन्ही कान जागेवर नसतात आणि नाक वाकडे होते, त्याचे आयुष्य संपले आहे असे समजावे.

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पङ्कभासञ्च वै मुखम्। गण्डे चिपिटके रक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः ।। १९.

कोणाची जीभ काळी आणि खरबरीत आहे, तोंड चिखलासारखे दिसते आणि गाल आत ओढलेले व लाल आहेत, त्याच्यावर मृत्यू जवळ आला आहे.

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन् नृत्यंश्च यो नरः। याम्याशाभिमुखो गच्छेत्तदन्तं तस्य जीवितम् ।। १९.

कोणी केस मोकळे सोडून, हसत, गात, नाचत दक्षिणेकडे जात असेल, तर त्याचे आयुष्य संपले आहे.