वायुपुराणम्

शक्रहन्तारमिच्छेयं पुत्रं दीर्घतपोऽन्वितम्। अहं तपश्चरिष्यामि गर्भ माधातुमर्हसि ।। ६.

'मला असा पुत्र हवा आहे की जो दीर्घ तप करील आणि इंद्राचा वध करील. मी तप करीन, तू मला गर्भधारणेची कृपा कर.'

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः कश्यपस्तथा। प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ।। ६.

दितीचे हे बोल ऐकून, तेजस्वी मारीच कश्यपाने फार दुःखी असलेल्या दितीला उत्तर दिले.

एवं भवतु भद्रन्ते शुचिर्भव तपोधने। जनयिष्यसि सत्पुत्रं शक्रहन्तारमाहवे ।। ६.

'तसेच होईल. तुझ्या आयुष्यात मंगल घडो. हे तपस्विनी, तू शुद्ध राहा. युद्धात इंद्राचा वध करणारा एक उत्तम पुत्र तुझ्या पोटी जन्मेल.'

पूर्णं वर्षशतं तावत् शुचिर्यदि भविष्यसि । पुत्रं त्रिलोकप्रचरमथत्वं जनयिष्यसि ।। ६.

'जर तू शंभर वर्षे पूर्णपणे शुद्ध राहिलीस, तर तुझ्या पोटी असा पुत्र जन्मेल की जो तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध होईल.'

एवमुक्त्वा महातेजास्तया समवसत् प्रभुः । तामालिङ्ग्य त्रिभुवनं जगाम भगवानृषिः ।। ६.

अशी वचने देऊन, तेजस्वी प्रभू तिच्याजवळ काही काळ राहिला. तिला मिठी मारून, तो भगवंत ऋषी तिन्ही लोकांत गेला.

गते भर्त्तरि सा देवी दितिः परमहर्षिता। कुशलं वनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ।। ६.

पती निघून गेल्यावर, देवी दिती अतिशय आनंदित झाली. तिने योग्य असे वन गाठले आणि तिथे कठोर तप सुरू केले.

तपस्तस्यान्तु कुर्वन्त्यां परिचर्याञ्चकार ह। सहस्राक्षः सुरश्रेष्ठः परया गुणसम्पदा ।। ६.

ती तप करत असताना, हजार डोळ्यांचा इंद्र, देवांचा श्रेष्ठ, अत्यंत गुणांनी तिची सेवा करू लागला.

अग्निं समित्कुशं काष्ठं फलं मूलं तथैव च। न्यवेदयत् सहस्राक्षो यच्चान्यदपि किञ्चन ।। ६.

इंद्राने तिच्यासाठी अग्नी, समिधा, कुश, लाकूड, फळे, मूळे आणि लागणारी इतर सर्व वस्तू आणून दिल्या.

गात्रसंवाहनैश्चैव श्रमापनयनैस्तथा। शक्रः सर्वेषु (लोकेषु) कालेषु दितिं परिचचार ह । एवमाराधिता शक्रमुवाचाथ दितिस्तथा ।। ६.

शरीराची मालिश करून आणि थकवा दूर करून, इंद्र सर्व काळात आणि सर्व ठिकाणी दितीची सेवा करत होता. अशा प्रकारे सन्मान मिळाल्यावर दितीने इंद्राशी बोलले.

प्रीता तेऽहं सुरश्रेष्ठ दशवर्षाणि पुत्रक। अवशिष्टानि भद्रान्ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ।। ६.

'मी तुझ्यावर खूष आहे, हे देवश्रेष्ठ. आता फक्त दहा वर्षे उरली आहेत, मग, भाग्यवान, तू तुझा भाऊ पाहशील.'

जयलिप्सां समाधास्ये लब्ध्वाहं तादृशं सुतम्। त्रैलोक्यविजयं पूत्र प्राप्स्यामि सह तेन वै ।। ६.

'मी विजयाची इच्छा मनाशी बांधीन. असा पुत्र मिळाल्यावर, मी त्याच्यासह तिन्ही लोकांवर विजय मिळवीन.'

एवमुक्त्वा दितिः शक्रं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे । निद्रयापहृता देवी जान्वोः कृत्वा शिरस्तदा ।। ६.

असे इंद्राला सांगून, सूर्य मध्यान्ही पोहोचला असता, दिती झोपेने ग्रासली गेली आणि तिने डोके गुडघ्याजवळ ठेवून झोप घेतली.

दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादयोर्गतमूर्द्धजाम् । तस्यास्तदन्तरं लब्ध्वा जहास च मुमोद च ।। ६.

तिला अशुद्ध अवस्थेत, केस पायाजवळ पडलेले पाहून, इंद्राला संधी मिळाली. तो हसला आणि आनंदित झाला.

तस्याः शरीरं विवृतं विवेशाथ पुरन्दरः। प्रविश्य चामितं दृष्ट्वा गर्भमिन्द्रो महौजसम्। अभिनत्स प्रधानन्तु कुलिशेन महायशाः ।। ६.

तिचं शरीर उघडलेलं असताना पुरंदर तिथे गेला. आत जाऊन त्याने तो मोठा गर्भ पाहिला आणि त्या गर्भाचा मुख्य भाग इंद्राने आपल्या वज्राने फोडला.

भिद्यमानस्तदा गर्भो वज्रेण शतपर्वणा। रुरोद सस्वरं भीमं वेपमानः पुनः पुनः । मारोदीरिति तं गर्भं शक्रः पुनरभाषत ।। ६.

त्या शंभर टोकांच्या वज्राने गर्भ फोडला जात असताना तो गर्भ भीषण रडू लागला, पुन्हा पुन्हा थरथर कापू लागला. तेव्हा शक्राने त्याला, 'रडू नकोस,' असे सांगितले.

तं गर्भं सप्तधाभूतं ह्येकैकं सप्तधा पुनः। कुलिशेन बिभेदेन्द्रस्ततो दितिरबुध्यत ।। ६.

तो गर्भ सात भाग झाला आणि इंद्राने पुन्हा प्रत्येक भाग सात तुकडे केले. मग दितीला जाग आली.

न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् । निष्पपातोदराद्वज्री मातुर्वचनगौरवात्। प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।। ६.

'मारू नकोस, मारू नकोस,' असे दितीने सांगितले. आईच्या शब्दाचा मान ठेवून वज्रधारी इंद्र हात जोडून आणि वज्र घेऊन तिच्या उदरातून बाहेर आला आणि दितीला म्हणाला.

अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा। तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे। भिन्नवान् गर्भमेतन्ते बहुधा क्षन्तुमर्हसि ।। ६.

'देवी, तू अशुद्ध आणि झोपलेली होतीस, तुझे केस पायाजवळ होते. त्या संधीचा फायदा घेऊन मी, शत्रूंचा संहार करणारा शक्र, तुझा हा गर्भ अनेक भागांत फोडला. हे सर्व तू मला माफ करावे.'

तस्मिस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता। सहस्राक्षं ततो वाक्यं मातुर्नयनमब्रवीत् ।। ६.

गर्भ निष्फळ झाल्यामुळे दितीला फार दुःख झाले. तेव्हा सहस्त्र नेत्र असलेल्या इंद्राने आईला असे शब्द सांगितले.

ममापराधाद्गर्भोऽयं यदि ते विफलीकृतः। नापराधोऽस्ति देवेश ऋषिपुत्र महाबल ।। ६.

'माझ्या चुकीमुळे तुझा हा गर्भ निष्फळ झाला असेल, तर हे देवाधिपती, ऋषिपुत्रा, तुझी काहीही चूक नाही.'

शत्रोर्वधे न दोषोऽस्ति तेन त्वां न शपामि भोः। प्रियन्तु कर्त्तुमिच्छामि श्रेयो गर्भस्य मे कुरु ।। ६.

'शत्रूला मारण्यात काही दोष नाही, म्हणून मी तुला शाप देत नाही. मला जे प्रिय आहे तेच करायचे आहे—माझ्या गर्भाला तू कल्याण दे.'

भवन्तु मम पुत्राणां सप्त स्थानानि वै दिवि। वातस्कन्धानिमान् सप्त चरन्तु मम पुत्रकाः। मरुतश्चेति विख्याता गणास्ते सप्त सप्तकाः ।। ६.

'माझ्या मुलांना स्वर्गात सात ठिकाणी स्थान मिळो. हे सात वाऱ्यांचे समूह माझ्या मुलांनी व्यापावेत. हे सात सात गट सर्वत्र प्रसिद्ध होतील आणि त्यांना मरुत असे नाव मिळो.'

पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो द्वितीयश्चैव भास्करे। सोमे तृतीयो विज्ञेयश्चतुर्थो ज्योतिषां गणे ।। ६.

'पृथ्वीवर पहिला समूह आहे, दुसरा सूर्याजवळ, तिसरा चंद्राजवळ ओळखला जातो, आणि चौथा ताऱ्यांच्या समूहात आहे.'

ग्रहेषु पञ्चमश्चैव षष्ठः सप्तर्षिमण्डले। ध्रुवे तु सप्तमश्चैव वातस्कन्धः परस्तु सः ।। ६.

'पाचवा ग्रहांमध्ये आहे, सहावा सप्तर्षीमंडळात, आणि सातवा ध्रुवाजवळ सर्वोच्च वाऱ्यांचा समूह आहे.'

तान्येते विचरन्त्वद्य काले काले ममात्मजाः। वातस्कन्धानिमान् भूत्वा चरन्तु मम पुत्रकाः ।। ६.

'आज माझे पुत्र या सर्व ठिकाणी वेगवेगळ्या काळात संचार करतात. माझ्या मुलांनी हे वाऱ्यांचे समूह होऊन फिरावे.'

पृथिव्यां प्रथमस्कन्धो अमेध्येभ्यो य आवहः। चरन्तु मम पुत्रास्ते प्रथमश्चरताङ्गणः ।। ६.

'पृथ्वीवरील पहिला समूह तो आहे जो अशुद्ध वस्तू आणतो. माझ्या मुलांनी तो पहिला गट होऊन पृथ्वीवर संचार करावा.'

द्वितीयश्चापि मेध्येभ्य आसूर्यात् प्रवहस्तु यः। वातस्कन्धं द्वितीयन्तु द्वितीयश्चरताङ्गणः ।। ६.

'दुसरा समूह शुद्ध वस्तूंमधून सूर्याकडे वाहतो, तोच दुसरा वाऱ्यांचा समूह आहे. माझ्या दुसऱ्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावा.'

सूर्योर्द्ध्वन्तु ततः सोमादुद्वहो यस्तु वै स्मृतः। वातस्कन्धन्तु तं प्राहुस्तृतीयश्चरताङ्गणः ।। ६.

'सूर्याच्या वर आणि चंद्रापासून वर जाणारा जो वारा आहे, तो तिसरा वाऱ्यांचा समूह समजला जातो. तिसऱ्या गटातील माझ्या मुलांनी तिथे संचार करावा.'

सोमादूर्द्ध्वं तथर्क्षेभ्यश्चतुर्थः सुवहस्तु यः। चतुर्थो मम पुत्राणां गणस्तु चरतां विभो ।। ६.

'चंद्राच्या वर आणि ताऱ्यांपासून वाहणारा चौथा शुभ वारा आहे. माझ्या चौथ्या गटातील मुलांनी तिथे संचार करावा, हे महाबळा.'