वायुपुराणम्

तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत् प्रभुः। सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः ।। १०.

त्या मातेकडून दक्ष या प्रभूने चोवीस कन्या जन्माला घातल्या; त्या सर्व अतिशय भाग्यवान आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या होत्या.

योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः। श्रद्धा लक्ष्मी धॄतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा। बुद्धिर्ल्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदशी ।। १०.

त्या सर्व कन्या योग्याच्या पत्नी झाल्या आणि योगाच्या माताही झाल्या. त्यांची नावे म्हणजे श्रद्धा, लक्ष्मी, धृती, तुष्टी, पुष्टी, मेधा, क्रिया, बुद्धी, लज्जा, वपु, शांती, सिद्धी आणि कीर्ती — ही तेरा.

पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः। द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयम्भुवा ।। १०.

पत्नी मिळवण्यासाठी धर्म या प्रभूने दक्षाच्या कन्या स्वीकारल्या; आणि स्वायंभुवाने त्याच्यासाठी हे मार्ग ठरवून दिले होते.

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः। ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा ।। १०.

उरलेल्या, म्हणजेच लहान वयाच्या अकरा सुंदर डोळ्यांच्या कन्या म्हणजे ख्याति, सत्य, संभूति, स्मृती, प्रीति आणि क्षमा.

सन्नतिशचवानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा। तास्ततः प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः ।। १०.

सन्नति, शची, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा या कन्याही होत्या; त्या नंतर इतर महर्षींनी स्वीकारल्या.

रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्योऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरोऽग्रिस्तथैव च ।। १०.

रुद्र, भृगु, मरीचि, अङ्गिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य, अत्रि, वसिष्ठ, पितर आणि अग्नि — हे सर्व.

सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिञ्च भृगवे तथा। मरीचये च सम्भूतिं स्मृतिमाङ्गिरसे ददौ ।। १०.

सतीला भवाला दिले, ख्यातिला भृगुला, संभूतिला मरीचिला, आणि स्मृतीला अङ्गिरास दिले.

प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च। क्रतवे सन्नतिं नाम अनसूयान्तथात्रये ।। १०.

प्रीतिला पुलस्त्याला, क्षमेला पुलहाला, सन्नतीला क्रतुला आणि अनसूयेला अत्रिला दिले.

ऊर्ज्जं ददौ वसिष्ठाय स्वाहां वै ह्यग्नये ददौ । स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि वक्ष्यते ।। १०.

ऊर्जेला वसिष्ठाला दिले, स्वाहेला अग्निला दिले, आणि स्वधेला पितरांना दिले; त्यांच्या संततीची नंतर सांगितले जाईल.

एते सर्वे महाभागाः प्रज्ञाः स्वानुष्ठिताः स्थिताः। मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् ।। १०.

हे सर्व महान भाग्यवान आणि ज्ञानी आपापल्या कर्तव्यात स्थिर राहिले आणि सर्व मन्वंतरांमध्ये, सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत, टिकून राहिले.

श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः। धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्टयाः सन्तोष उच्यते ।। १०.

श्रद्धेपासून काम जन्मला; लक्ष्मीचा पुत्र दर्प म्हणून ओळखला जातो; धृतीपासून नियम आणि तुष्टीपासून संतोष जन्मला.

पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा। क्रियायास्तु नयः प्रोक्तो दण्डः समय एव च ।। १०.

पुष्टीपासून लाभ, मेधापासून श्रुत, क्रियापासून नय, दंड आणि समय असे पुत्र झाले.

बुद्धेर्वौधसुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ । लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वपुःसुतः ।। १०.

बुद्धीपासून औधसुत आणि अप्रमाद हे दोन्ही पुत्र, लज्जेपासून विनय, वपूपासून व्यवसाय असे पुत्र झाले.

क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत। यशः कीर्त्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः ।। १०.

शांतीपासून क्षेम, सिद्धीपासून सुख, कीर्तीपासून यश — हे सर्व धर्माचे पुत्र आहेत.

कामस्य हर्षः पुत्रो वै देव्या रत्या व्यजायत। इत्येष वै सुखोदर्क्कः सर्गो धर्मस्य कीर्त्तितः ।। १०.

कामाचा पुत्र हर्ष, रती या देवीपासून जन्मला; असा हा सुख देणारा धर्माचा सृष्टीवर्णन सांगितला आहे.

जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्धै निकृतिश्चानृतावुभौ । निकृत्यानृतयोर्जज्ञे भयं नरक एव च ।। १०.

अधर्मापासून हिंसा जन्मली, आणि निकृती व अनृत या दोघांपासून भय व नरक जन्मले.

माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः। भयाज्जज्ञेऽथ सा माया मृत्युं भूतापहारिणम् ।। १०.

या दोघांपासून माया आणि वेदना हे जोड जन्मले; भयापासून माया जन्मली, जी मृत्यू आणि जीवांचे हरण करणारी आहे.

वेदनायास्ततश्चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात् । मृत्ययोर्व्याधिज्वरा शोकाः क्रोधोऽसूया च जज्ञिरे । दुःखान्तरा स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः ।। १०.

वेदनांपासून दुःख निर्माण झाले, आणि रौरव यातनांपासून आणखी दुःख जन्माला आले. मृत्यूपासून रोग, ताप, शोक, राग आणि मत्सर हे झाले. ही सगळी दुःखांची रूपं मानली जातात आणि ही सगळी अधर्माचीच चिन्हं आहेत.

तेषां भार्याऽस्ति पुत्रो वा ते सर्वे निधनाः स्मृताः । इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः ।। १०.

त्यांच्यात पत्नी किंवा मुलगा असू शकतो, पण हे सगळे नाशवंतच आहेत असं मानलं जातं. अशा प्रकारे हा अंधाराचा सृष्टीक्रम निर्माण झाला, जो धर्माच्या नियमांनी चालतो.

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः । सोऽभिध्याय सतीं भार्यान्निर्ममे ह्यात्मसम्भवाम् ।। १०.

ब्रह्मदेवाने सृष्टी करायला सांगितल्यावर नीललोहिताने ध्यान करून आपल्या स्वतःच्या स्वरूपातून पत्नी निर्माण केली.

नाधिकान्न च हीनांस्तान्मानसानात्मनः समान्। सहस्रं हि सहस्राणामसृजत् कृमिवाससा। तुल्या श्चैवात्मनः सर्वे रूपतेजोबलश्रुतैः ।। १०.

त्यांनी आपल्यासारखेच, ना जास्त ना कमी, मनाने आणि आत्म्याने समान असणारे, हजारो हजार कीटकांच्या कातड्यात लपेटलेले, रूप, तेज, बळ आणि विद्या या सर्वांत एकसारखे असणारे निर्माण केले.

पिङ्गलान्सन्निषङ्गांश्च सकपर्द्दान् विलोहितान् । विवासान् हरि केशांश्च दृष्टिघ्नांश्च कपालिनः ।। १०.

त्यांनी पिंगट आणि लालसर रंगाचे, केस गुंडाळलेले, लाल रंगाचे, समाजाबाहेरचे, हिरव्या केसांचे, दृष्टी नष्ट करणारे आणि कवटी धारण करणारे असे निर्माण केले.

बहुरूपान् विरूपांश्च विश्वरूपांश्चरूपिणः। रथिनो वर्मिणश्चैव धर्मिणश्च वरूथिनः ।। १०.

त्यांनी अनेक रूपांचे, विकृत, सर्वत्र रूप धारण करणारे, सुंदर, रथावर बसणारे, कवच घालणारे, धर्मशील आणि संरक्षण करणारे असे निर्माण केले.

सहस्रशत बाहूंश्च दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान्। स्थूलशीर्षानष्टदंष्ट्रानुद्विजिह्वांस्त्रिलोचनान् ।। १०.

शेकडो-हजारो हात असणारे, दिव्य, पृथ्वीवरचे आणि आकाशातले, मोठ्या डोक्याचे, दात गमावलेले, दोन फाटलेल्या जीभांचे आणि तीन डोळ्यांचे असे निर्माण केले.

अन्नादान् पिशितादांश चव आज्यपान् सोमपांस्तथा। मेदपां स्वातिकायांश्च शितिकण्ठोग्रमन्यवः ।। १०.

अन्न खाणारे, मांस खाणारे, तुप पिणारे, सोमरस पिणारे, मेद पिणारे, मीठ खाणारे, पांढऱ्या गळ्याचे आणि प्रचंड रागीट असे निर्माण केले.

सोपासङ्गतलत्रांश्च धन्विनो ह्युपवर्मिणः। आसीनान् धावतश्चैव जृम्भिनश्चैव धिष्ठितान् ।। १०.

हत्यारे लावलेले, धनुर्धारी, कवच घातलेले, बसलेले, धावत असणारे, जांभई देणारे आणि स्थिर उभे असणारे असे निर्माण केले.

अध्या पिनोऽथ जपतो युञ्जतोऽध्यायतस्तथा। ज्वलतो वर्षतश्चैव द्योतमानान् प्रधूपितान् ।। १०.

अभ्यास करणारे, जप करणारे, साधना करणारे, ध्यान करणारे, प्रज्वलित होणारे, पाऊस पाडणारे, तेजस्वी आणि धुरकट असे निर्माण केले.

बुद्धान् बुद्धतमांश्चैव ब्रह्मिष्ठान् शुभदर्शनान् । नीलग्री वान् सहस्राक्षान् संर्वाश्चाथ क्षपाचरान् ।। १०.

ज्ञानी, अत्यंत ज्ञानी, ब्रह्मपरायण, शुभदर्शी, निळ्या गळ्याचे, हजार डोळ्यांचे आणि सर्व रात्री हिंडणारे असे निर्माण केले.

अदृश्यान् सर्वभूतानां महायोगान् महौजसः। रूदतोद्रवतश्चैव एवंयुक्तान् सहस्रशः। अपातयामानसृजत् रुद्ररूपान् सुरोत्तमान् ।। १०.

सर्व प्राण्यांना न दिसणारे, महान योगी, प्रचंड तेजाचे, रडणारे आणि धावणारे, अशा हजारो प्रकारांनी युक्त, खाली उतरणारे, रुद्रस्वरूप आणि देवांमध्ये श्रेष्ठ असे निर्माण केले.