वायुपुराणम्

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते। प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत ।। १०.

तो तिच्यासोबत रमला, म्हणून त्याला रती म्हणतात; तो पहिला संयोग कल्पाच्या सुरुवातीला झाला.

विराजमसृजत् ब्रह्मा सोऽभवत् पुरुषो विराट् । सम्राण्मानसरूपात्तु वै राजस्तु मनुः स्मृतः ।। १०.

ब्रह्मदेवाने विराज निर्माण केला आणि तोच विराट पुरुष झाला; त्या राजाच्या मनातून उत्पन्न झालेल्या रूपातून मनु राजा म्हणून ओळखला जातो.

स वैराजः प्रजासर्गः स सर्गे पुरुषो मनुः। वैराजात्पुरुषाद्वीराच्छतरूपा व्यजायत ।। १०.

विराजापासून निर्माण झालेली प्रजा, सृष्टीतील पुरुष म्हणजे मनु; विराज, पुरुष आणि त्याच्यापासून शतरूपा जन्मली.

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जाताः प्रजास्त्विमाः ।। १०.

प्रियव्रत आणि उत्तानपाद हे दोन पुत्र, पुत्रांत श्रेष्ठ; आणि दोन महान कन्या, ज्यांच्यापासून ही सारी प्रजा जन्मली.

देवी नाम्ना तथाकूतिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे। स्वायम्भुवः प्रसूतिन्तु दक्षाय व्यसृजत् प्रभुः ।। १०.

देवी नावाची आकूती आणि प्रसूती, दोन्ही शुभ; स्वयंभुवाने प्रसूतीला दक्षाला दिले.

प्राणो दक्षस्तु विज्ञेयः सङ्कल्पो मनुरुच्यते। रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्यपादयत् ।। १०.

दक्ष हा प्राण म्हणून ओळखावा, आणि मनु संकल्प म्हणून; मनातून उत्पन्न झालेल्या रुचिने आकूतीला स्वीकारले.

आकूत्यां मिथुनं यज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्। यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमकौ सम्बभूवतुः ।। १०.

आकूतीपासून, यज्ञात, मनातून उत्पन्न झालेल्या रुचिला एक शुभ जोड जन्मली; यज्ञ आणि दक्षिणा ही जुळी मुले झाली.

यज्ञस्य दक्षिणायाञ्च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे। यामा इति समाखयाता देवाः स्वायम्भुवेऽन्तरे ।। १०.

यज्ञ आणि दक्षिणा यांच्यापासून बारा पुत्र जन्मले; त्यांना याम असे म्हणतात, हे स्वयंभुव मन्वंतरातील देव आहेत.

यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः। अजिताश्चैव शूकाश्च गणौ द्वौ ब्रह्मणः स्मृतौ ।। १०.

यमाचे, म्हणजे यज्ञाचे पुत्र याम म्हणून ओळखले जातात; अजित आणि शुक हे दोन गण ब्रह्मदेवाचे म्हणून ओळखले जातात.

यामाः पूर्वं परिक्रान्ता यतः संज्ञा दिवौकसः। स्वायम्भूवसुतायान्तु प्रसूत्यां लोकमातरः ।। १०.

पूर्वी जे काळ गेले, ज्यावरून देव आपला वेळ मोजतात, ते स्वायंभुवाच्या कन्यांच्या जन्मापासून सुरू झाले, त्या कन्या या जगाच्या माताही आहेत.

तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत् प्रभुः। सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः ।। १०.

त्या मातेकडून दक्ष या प्रभूने चोवीस कन्या जन्माला घातल्या; त्या सर्व अतिशय भाग्यवान आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या होत्या.

योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः। श्रद्धा लक्ष्मी धॄतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा। बुद्धिर्ल्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदशी ।। १०.

त्या सर्व कन्या योग्याच्या पत्नी झाल्या आणि योगाच्या माताही झाल्या. त्यांची नावे म्हणजे श्रद्धा, लक्ष्मी, धृती, तुष्टी, पुष्टी, मेधा, क्रिया, बुद्धी, लज्जा, वपु, शांती, सिद्धी आणि कीर्ती — ही तेरा.

पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः। द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयम्भुवा ।। १०.

पत्नी मिळवण्यासाठी धर्म या प्रभूने दक्षाच्या कन्या स्वीकारल्या; आणि स्वायंभुवाने त्याच्यासाठी हे मार्ग ठरवून दिले होते.

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः। ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा ।। १०.

उरलेल्या, म्हणजेच लहान वयाच्या अकरा सुंदर डोळ्यांच्या कन्या म्हणजे ख्याति, सत्य, संभूति, स्मृती, प्रीति आणि क्षमा.

सन्नतिशचवानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा। तास्ततः प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः ।। १०.

सन्नति, शची, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा या कन्याही होत्या; त्या नंतर इतर महर्षींनी स्वीकारल्या.

रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्योऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरोऽग्रिस्तथैव च ।। १०.

रुद्र, भृगु, मरीचि, अङ्गिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य, अत्रि, वसिष्ठ, पितर आणि अग्नि — हे सर्व.

सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिञ्च भृगवे तथा। मरीचये च सम्भूतिं स्मृतिमाङ्गिरसे ददौ ।। १०.

सतीला भवाला दिले, ख्यातिला भृगुला, संभूतिला मरीचिला, आणि स्मृतीला अङ्गिरास दिले.

प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च। क्रतवे सन्नतिं नाम अनसूयान्तथात्रये ।। १०.

प्रीतिला पुलस्त्याला, क्षमेला पुलहाला, सन्नतीला क्रतुला आणि अनसूयेला अत्रिला दिले.

ऊर्ज्जं ददौ वसिष्ठाय स्वाहां वै ह्यग्नये ददौ । स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि वक्ष्यते ।। १०.

ऊर्जेला वसिष्ठाला दिले, स्वाहेला अग्निला दिले, आणि स्वधेला पितरांना दिले; त्यांच्या संततीची नंतर सांगितले जाईल.

एते सर्वे महाभागाः प्रज्ञाः स्वानुष्ठिताः स्थिताः। मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् ।। १०.

हे सर्व महान भाग्यवान आणि ज्ञानी आपापल्या कर्तव्यात स्थिर राहिले आणि सर्व मन्वंतरांमध्ये, सृष्टीच्या प्रलयापर्यंत, टिकून राहिले.

श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः। धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्टयाः सन्तोष उच्यते ।। १०.

श्रद्धेपासून काम जन्मला; लक्ष्मीचा पुत्र दर्प म्हणून ओळखला जातो; धृतीपासून नियम आणि तुष्टीपासून संतोष जन्मला.

पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा। क्रियायास्तु नयः प्रोक्तो दण्डः समय एव च ।। १०.

पुष्टीपासून लाभ, मेधापासून श्रुत, क्रियापासून नय, दंड आणि समय असे पुत्र झाले.

बुद्धेर्वौधसुतश्चापि अप्रमादश्च तावुभौ । लज्जाया विनयः पुत्रो व्यवसायो वपुःसुतः ।। १०.

बुद्धीपासून औधसुत आणि अप्रमाद हे दोन्ही पुत्र, लज्जेपासून विनय, वपूपासून व्यवसाय असे पुत्र झाले.

क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत। यशः कीर्त्तेः सुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः ।। १०.

शांतीपासून क्षेम, सिद्धीपासून सुख, कीर्तीपासून यश — हे सर्व धर्माचे पुत्र आहेत.

कामस्य हर्षः पुत्रो वै देव्या रत्या व्यजायत। इत्येष वै सुखोदर्क्कः सर्गो धर्मस्य कीर्त्तितः ।। १०.

कामाचा पुत्र हर्ष, रती या देवीपासून जन्मला; असा हा सुख देणारा धर्माचा सृष्टीवर्णन सांगितला आहे.

जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्धै निकृतिश्चानृतावुभौ । निकृत्यानृतयोर्जज्ञे भयं नरक एव च ।। १०.

अधर्मापासून हिंसा जन्मली, आणि निकृती व अनृत या दोघांपासून भय व नरक जन्मले.

माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः। भयाज्जज्ञेऽथ सा माया मृत्युं भूतापहारिणम् ।। १०.

या दोघांपासून माया आणि वेदना हे जोड जन्मले; भयापासून माया जन्मली, जी मृत्यू आणि जीवांचे हरण करणारी आहे.

वेदनायास्ततश्चापि दुःखं जज्ञेऽथ रौरवात् । मृत्ययोर्व्याधिज्वरा शोकाः क्रोधोऽसूया च जज्ञिरे । दुःखान्तरा स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः ।। १०.

वेदनांपासून दुःख निर्माण झाले, आणि रौरव यातनांपासून आणखी दुःख जन्माला आले. मृत्यूपासून रोग, ताप, शोक, राग आणि मत्सर हे झाले. ही सगळी दुःखांची रूपं मानली जातात आणि ही सगळी अधर्माचीच चिन्हं आहेत.

तेषां भार्याऽस्ति पुत्रो वा ते सर्वे निधनाः स्मृताः । इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः ।। १०.

त्यांच्यात पत्नी किंवा मुलगा असू शकतो, पण हे सगळे नाशवंतच आहेत असं मानलं जातं. अशा प्रकारे हा अंधाराचा सृष्टीक्रम निर्माण झाला, जो धर्माच्या नियमांनी चालतो.