वायुपुराणम्

अथात्मनि समस्राक्षीत्तमोमात्रां नियामिकाम् । राजसत्वं पराजित्य वर्त्तमानं स धर्मतः ।। १०.

मग त्याने स्वतःमध्ये तमोगुण नियमन करणारा ठेवला, राजसगुणावर विजय मिळवून, धर्माने वागू लागला.

तप्यते तेन दुःखेन शोकञ्चक्रे जगत्पतिः। तमश्च व्यनुदत्तस्माद्रजस्तमसमावृणोत् ।। १०.

त्या दुःखाने आणि शोकाने जगाचा स्वामी व्याकुळ झाला; त्याच्यापासून अंधार नाहीसा झाला आणि रज आणि तम त्याला व्यापून टाकले.

तत्तमः प्रतिनुत्तं वै मिथुनं स व्यजायत। अधर्माच्चरणाज्जज्ञे हिंसा शोकादजायत ।। १०.

तो अंधार नाहीसा झाल्यावर एक जोड निर्माण झाले; अधर्मापासून हिंसा उत्पन्न झाली आणि शोकापासून दुःख जन्माला आले.

ततस्तस्मिन् समुद्भूते मिथुने चरणात्मनि। ततश्च भगवानासीत् प्रीतश्चैवमशिश्रियत् ।। १०.

त्या जोडीत, जे कृतीचे स्वरूप होते, तेव्हा भगवंत प्रसन्न झाले आणि त्यांनी त्यात प्रवेश केला.

स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहदभास्वराम्। द्विधाकरोत्स तं देहमर्द्धेन पुरुषोऽभवत् ।। १०.

नंतर ब्रह्मदेवाने आपले तेजस्वी शरीर सोडले; त्या देहाचे दोन भाग केले आणि एका भागातून पुरुष निर्माण झाला.

अर्द्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत। प्राकृतां भूतधात्रीं तां कामान्वै सृष्टवान् विभुः ।। १०.

दुसऱ्या भागातून त्याची स्त्री, शतरूपा नावाची, जन्मली; ती सर्व सृष्टीची आदिमाता, प्रभूंनी इच्छेने निर्माण केली.

सा दिवं वृथिवीञ्चैव महिम्ना व्याप्य धिष्ठिता। ब्रह्मणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्त्य तिष्ठति ।। १०.

ती आपल्या महिम्याने आकाश आणि पृथ्वी व्यापून स्थिर झाली; ब्रह्मदेवाचे ते पूर्वीचे शरीर स्वर्गात राहते.

या त्वर्द्धात् सृजते नारी शतरूपा व्यजायत। सा देवी नियुतन्तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् ।। १०.

ज्या अर्ध्यातून स्त्री निर्माण झाली, त्यातून शतरूपा जन्मली; त्या देवीने अत्यंत कठोर तप केले.

भर्तारन्दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत। स वै स्वायम्भुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते ।। १०.

तिने तेजस्वी आणि कीर्तीमान अशा पुरुषाला पती म्हणून स्वीकारले; तोच आद्य स्वयंभू पुरुष, ज्याला मनु म्हणतात.

तस्यैवसप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते । लब्धा तु पुरुषः पत्नीं शतरूपामयोनिजाम् ।। १०.

त्याचा सत्तर युगांचा काळ येथे मन्वंतर म्हणून ओळखला जातो; त्याने शतरूपा, जी मायाशिवाय जन्मलेली होती, तिला पत्नी म्हणून मिळवले.

तया स रमते सार्द्धं तस्मात्सा रतिरुच्यते। प्रथमः संप्रयोगः स कल्पादौ समवर्त्तत ।। १०.

तो तिच्यासोबत रमला, म्हणून त्याला रती म्हणतात; तो पहिला संयोग कल्पाच्या सुरुवातीला झाला.

विराजमसृजत् ब्रह्मा सोऽभवत् पुरुषो विराट् । सम्राण्मानसरूपात्तु वै राजस्तु मनुः स्मृतः ।। १०.

ब्रह्मदेवाने विराज निर्माण केला आणि तोच विराट पुरुष झाला; त्या राजाच्या मनातून उत्पन्न झालेल्या रूपातून मनु राजा म्हणून ओळखला जातो.

स वैराजः प्रजासर्गः स सर्गे पुरुषो मनुः। वैराजात्पुरुषाद्वीराच्छतरूपा व्यजायत ।। १०.

विराजापासून निर्माण झालेली प्रजा, सृष्टीतील पुरुष म्हणजे मनु; विराज, पुरुष आणि त्याच्यापासून शतरूपा जन्मली.

प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ । कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जाताः प्रजास्त्विमाः ।। १०.

प्रियव्रत आणि उत्तानपाद हे दोन पुत्र, पुत्रांत श्रेष्ठ; आणि दोन महान कन्या, ज्यांच्यापासून ही सारी प्रजा जन्मली.

देवी नाम्ना तथाकूतिः प्रसूतिश्चैव ते शुभे। स्वायम्भुवः प्रसूतिन्तु दक्षाय व्यसृजत् प्रभुः ।। १०.

देवी नावाची आकूती आणि प्रसूती, दोन्ही शुभ; स्वयंभुवाने प्रसूतीला दक्षाला दिले.

प्राणो दक्षस्तु विज्ञेयः सङ्कल्पो मनुरुच्यते। रुचेः प्रजापतेश्चैव आकूतिं प्रत्यपादयत् ।। १०.

दक्ष हा प्राण म्हणून ओळखावा, आणि मनु संकल्प म्हणून; मनातून उत्पन्न झालेल्या रुचिने आकूतीला स्वीकारले.

आकूत्यां मिथुनं यज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्। यज्ञश्च दक्षिणा चैव यमकौ सम्बभूवतुः ।। १०.

आकूतीपासून, यज्ञात, मनातून उत्पन्न झालेल्या रुचिला एक शुभ जोड जन्मली; यज्ञ आणि दक्षिणा ही जुळी मुले झाली.

यज्ञस्य दक्षिणायाञ्च पुत्रा द्वादश जज्ञिरे। यामा इति समाखयाता देवाः स्वायम्भुवेऽन्तरे ।। १०.

यज्ञ आणि दक्षिणा यांच्यापासून बारा पुत्र जन्मले; त्यांना याम असे म्हणतात, हे स्वयंभुव मन्वंतरातील देव आहेत.

यमस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामास्तु ते स्मृताः। अजिताश्चैव शूकाश्च गणौ द्वौ ब्रह्मणः स्मृतौ ।। १०.

यमाचे, म्हणजे यज्ञाचे पुत्र याम म्हणून ओळखले जातात; अजित आणि शुक हे दोन गण ब्रह्मदेवाचे म्हणून ओळखले जातात.

यामाः पूर्वं परिक्रान्ता यतः संज्ञा दिवौकसः। स्वायम्भूवसुतायान्तु प्रसूत्यां लोकमातरः ।। १०.

पूर्वी जे काळ गेले, ज्यावरून देव आपला वेळ मोजतात, ते स्वायंभुवाच्या कन्यांच्या जन्मापासून सुरू झाले, त्या कन्या या जगाच्या माताही आहेत.

तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद्दक्षस्त्वजनयत् प्रभुः। सर्वास्ताश्च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः ।। १०.

त्या मातेकडून दक्ष या प्रभूने चोवीस कन्या जन्माला घातल्या; त्या सर्व अतिशय भाग्यवान आणि कमळासारख्या डोळ्यांच्या होत्या.

योगपत्न्यश्च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः। श्रद्धा लक्ष्मी धॄतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा। बुद्धिर्ल्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्त्तिस्त्रयोदशी ।। १०.

त्या सर्व कन्या योग्याच्या पत्नी झाल्या आणि योगाच्या माताही झाल्या. त्यांची नावे म्हणजे श्रद्धा, लक्ष्मी, धृती, तुष्टी, पुष्टी, मेधा, क्रिया, बुद्धी, लज्जा, वपु, शांती, सिद्धी आणि कीर्ती — ही तेरा.

पत्न्यर्थे प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः। द्वाराण्येतानि चैवास्य विहितानि स्वयम्भुवा ।। १०.

पत्नी मिळवण्यासाठी धर्म या प्रभूने दक्षाच्या कन्या स्वीकारल्या; आणि स्वायंभुवाने त्याच्यासाठी हे मार्ग ठरवून दिले होते.

ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः। ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा ।। १०.

उरलेल्या, म्हणजेच लहान वयाच्या अकरा सुंदर डोळ्यांच्या कन्या म्हणजे ख्याति, सत्य, संभूति, स्मृती, प्रीति आणि क्षमा.

सन्नतिशचवानसूया च ऊर्ज्जा स्वाहा स्वधा तथा। तास्ततः प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः ।। १०.

सन्नति, शची, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा या कन्याही होत्या; त्या नंतर इतर महर्षींनी स्वीकारल्या.

रुद्रो भृगुर्मरीचिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्योऽत्रिर्वसिष्ठश्च पितरोऽग्रिस्तथैव च ।। १०.

रुद्र, भृगु, मरीचि, अङ्गिरा, पुलह, क्रतु, पुलस्त्य, अत्रि, वसिष्ठ, पितर आणि अग्नि — हे सर्व.

सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिञ्च भृगवे तथा। मरीचये च सम्भूतिं स्मृतिमाङ्गिरसे ददौ ।। १०.

सतीला भवाला दिले, ख्यातिला भृगुला, संभूतिला मरीचिला, आणि स्मृतीला अङ्गिरास दिले.

प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च। क्रतवे सन्नतिं नाम अनसूयान्तथात्रये ।। १०.

प्रीतिला पुलस्त्याला, क्षमेला पुलहाला, सन्नतीला क्रतुला आणि अनसूयेला अत्रिला दिले.

ऊर्ज्जं ददौ वसिष्ठाय स्वाहां वै ह्यग्नये ददौ । स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्यानि वक्ष्यते ।। १०.

ऊर्जेला वसिष्ठाला दिले, स्वाहेला अग्निला दिले, आणि स्वधेला पितरांना दिले; त्यांच्या संततीची नंतर सांगितले जाईल.