वायुपुराणम्

धर्म्मार्थकाममोक्षाणामिह ताः साधकाः स्मृताः। देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा

इथे त्या धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष साधणाऱ्या मानल्या जातात; त्या म्हणजे देव, पितर, ऋषी आणि मनू.

ततस्ते तपसा युक्तः स्थानान्यापूरयन्ति हि। ब्रह्मणो मानसास्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि

ते तपाने युक्त होऊन सर्व स्थाने भरून टाकतात; ब्रह्मदेवांच्या मनातून उत्पन्न होऊन, ते सिद्धात्मा होतात.

ये सर्गा द्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः। आवर्त्तमाना इह ते सम्भवन्ति युगे युगे

जे द्वेषयुक्त कर्माने स्वर्गात गेले, ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेण्यासाठी इथे येतात आणि प्रत्येक युगात जन्म घेतात.

स्वकर्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तथात्मिकाः। संभवन्ति जनाल्लोकात् कर्मसंशयबन्धनात्

स्वतःच्या कर्मांच्या उरलेल्या फळांमुळे, अशी ओळखलेली आणि तशीच स्वभावाची जीवसृष्टी लोकांमधून निर्माण होते, कारण कर्माच्या अनिश्चिततेच्या बंधनात ती अडकलेली असते.

आशयः कारणं तत्र बोद्धव्यं कर्मणां तु सः। तैः कर्मभिस्तु जायन्ते जनाल्लोकाः शुभाशुभैः

त्या ठिकाणी मनाचा हेतू हा कर्माचा मुख्य कारण आहे, हे समजून घ्यावे. त्या कर्मांमुळेच शुभ किंवा अशुभ अशा जीवांचा आणि लोकांचा जन्म होतो.

गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु। देवाद्यस्थावरान्ते च उत्पद्यन्ते परस्परम्

ते जीव वेगवेगळ्या गर्भांत, विविध रूपांची देहे घेतात. देवांपासून स्थावरांपर्यंत, सर्वजण एकमेकांनंतर जन्म घेतात.

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे। तान्येते प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

सृष्टीच्या आधी त्यांनी जी कर्मे मिळवली होती, तीच कर्मे हे नव्याने निर्माण होणारे जीव पुन्हा पुन्हा स्वीकारतात.

हिस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे ऋतानृते। तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

हिंसा-अहिंसा, कोमलता-कठोरता, धर्म-अधर्म, सत्य-असत्य यामुळे त्यांचा स्वभाव घडतो आणि ते त्याच स्वरूपात पोहोचतात. म्हणून प्रत्येकाला आपल्या स्वभावानुसार तेच आवडते.

कल्पेष्वासन् व्यतीतेषु रूपनामानि यानि च। तान्येवानागते काले प्रायशः प्रतिपेदिरे

पूर्वीच्या कल्पांमध्ये जी रूपे आणि नावे होती, तीच नावे आणि रूपे पुढील काळातही बहुतेक वेळा पुन्हा प्राप्त होतात.

तस्मात्तु नामरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे। पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपतः

म्हणून त्या नावरूपांना तेच पुन्हा प्राप्त करतात; प्रत्येक कल्पात तीच नावे आणि रूपे घेऊन ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात.

ततः सर्गे ह्यवष्टब्धे सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै। प्रजास्ता ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

नंतर, जेव्हा सृष्टी स्थिर झाली आणि ब्रह्मदेवाला सृष्टीची इच्छा झाली, तेव्हा त्याने ध्यान करत असताना, सत्याचा ध्यास घेतलेली ती प्रजा उत्पन्न झाली.

मिथुनानां सहस्रन्तु सोऽसृजद्वै मुखात्तदा। जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुचेतसः

त्या वेळी त्याने आपल्या तोंडातून हजारो जोड्या निर्माण केल्या; हे जीव सत्त्वगुणाने परिपूर्ण आणि शुद्ध मनाचे होते.

सहस्रमन्यद्वक्षस्तो मिथुनानां ससर्ज्ज ह। ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यशुष्मिणः

यानंतर त्याने छातीपासून आणखी हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व रजोगुणाने भरलेले, काही उत्साही तर काही निस्तेज होते.

सृष्ट्वा सहस्रमन्यत्तु द्वन्द्वानामूरुतः पुनः। रजस्तमोभ्यामुद्रिक्ता ईहाशीलास्तु ते स्मृताः

पुन्हा त्याने आपल्या बाहूंमधून आणखी हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व रजोगुण आणि तमोगुण यांनी व्यापलेले, इच्छा आणि सवयीने चालणारे होते.

पद्भ्यां सहस्रमन्यत्तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह। उद्रिक्तास्तमसा सर्वे निःश्रीका ह्यल्पतेजसः

पायांपासून त्याने पुन्हा हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व तमोगुणाने भरलेले, तेजहीन आणि सौंदर्यरहित होते.

ततो वै हर्षमानास्ते द्वन्द्वोत्पन्नास्तु प्राणिनः। अन्योन्या हृच्छपाविप्टा मैथुनायोपचक्रमुः

मग, त्या जोड्यांनी जन्म घेतलेल्या जीवांना परस्परांवरील आकर्षणाने आनंद झाला आणि हृदयात इच्छा जागृत होऊन त्यांनी मैथुनास प्रारंभ केला.

ततःप्रभृति कल्पेऽस्मिन् मिथुनोत्पत्तिरुच्यते। मासे मासेर्त्तवं यद्यत्तदाज्ञासिद्धि योषितात्

त्या वेळेपासून या कल्पात जोड्यांचा जन्म असेच सांगितले जाते; प्रत्येक महिन्यात, स्त्रियांमध्ये आज्ञेप्रमाणे गर्भधारणा होते.

तस्मात्तदा न सुषुवुः सेवितैरपि मैथुनैः। आयुषोऽन्ते प्रसूयन्ते मिथुनान्येव ते सकृत्

म्हणून त्या काळात, वारंवार मैथुन करूनही त्यांना संतती होत नव्हती; आयुष्याच्या शेवटीच त्या जोड्यांना एकदाच संतती होते.

कुटकाः कुविकाश्चैव उत्पद्यन्ते मुमूर्षिताः। ततःप्रभृति कल्पेऽस्मिन् मिथुनानां हि सम्भवः

मरणाच्या वेळेला कुटक आणि कुविक हे जन्म घेतात; त्या वेळेपासून या कल्पात जोड्यांचा खरा जन्म सुरू होतो.

ध्याते तु मनसा तासां प्रजानां जायते सकृत्। शब्दादि विषयः शुद्धः प्रत्येकं पञ्चलक्षणः

पण जेव्हा त्या प्रजांचा जन्म फक्त मनानेच होतो, तेव्हा प्रत्येकजण एकदाच जन्म घेतो, आणि तो शुद्ध, शब्दादी विषयांनी युक्त, पाच गुणांनी संपन्न असतो.

इत्येवं मनसा पूर्वं प्राक्सृष्टिर्या प्रजापतेः। तस्यान्ववाये सम्भूता यैरिदं पूरितं जगत्

अशा प्रकारे, प्रारंभी प्रजापतीची सृष्टी मनाने झाली; त्याच्या वंशातून हे जग ज्यांनी भरले, ते सर्व निर्माण झाले.

सरित्सरः समुद्रांश्च सेवन्ते पर्वतानपि। तदा नात्यम्बुशीतोष्णा युगे तस्मिन् चरन्ति वै

नद्या, तळी, समुद्र आणि डोंगर यांची सेवा केली जाते; त्या काळात ना फार थंडी असते, ना फार ऊन, आणि सर्व जीव मुक्तपणे वावरतात.

पृथ्वीरसोद्भवं नाम आहारं ह्याहरन्ति वै। ताः प्रजाः कामचारिण्यो मानसीं सिद्धिमास्थिताः

त्या काळी सगळ्या जीवांना पृथ्वीवरून उत्पन्न होणारे अन्न मिळते; ते आपल्या इच्छेनुसार वागतात आणि त्यांच्या मनातील साधना पूर्ण होते.

धर्माधर्मौ न तास्वास्तां निर्विशेषाः प्रजास्तु ताः। तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन् कृते युगे

त्या काळात धर्म आणि अधर्म असा फरक नसतो; सर्व जीव एकसारखे असतात, त्यांचे आयुष्य, सुख आणि रूप सारखेच असते.

धर्माधर्मौ न तास्वास्तां कल्पादौ तु कृते युगे। स्वेन स्वेनाधिकारेण जज्ञिरे ते कृते युगे

कल्पाच्या सुरुवातीला, कृतयुगात, धर्म-अधर्म असा काही भेद नसतो; प्रत्येक जण आपल्या अधिकारानुसार त्या युगात जन्म घेतो.

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां दिव्यसंख्यया। आद्यं कृतयुगं प्राहुः सन्ध्यानान्तु चतुः शतम्

पहिल्या कृतयुगाची देवांच्या मोजणीनुसार चार हजार वर्षे गणना केली जाते, आणि त्याच्या संधिकाळासाठी चारशे वर्षे धरली जातात.

ततः सहस्रशस्तासु प्रजासु प्रथितास्वपि। न तासां प्रतिघातोऽस्ति न द्वन्द्वन्नापि च क्रमः

मग हजारो प्रसिद्ध जीवांमध्येही कोणताही विरोध, संघर्ष किंवा अनुक्रम नसतो.

पर्वतोदधिसेविन्यो ह्यनिकेताश्रयास्तु ताः। विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तसुखितप्रजाः

ते जीव पर्वत आणि समुद्रांमध्ये राहतात, त्यांना कोणतेही ठिकाण नाही; ते दुःखरहित, शुद्ध आणि पूर्णपणे सुखी असतात.

ता वै निकामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः। पशवः पक्षिणश्चैव न तदासन् सरीसृपाः

ते आपली इच्छा प्रमाणे वागतात, त्यांचे मन नेहमी आनंदी असते; त्या काळी ना जनावरे, ना पक्षी, ना सरपटणारे प्राणी होते.