वायुपुराणम्

सप्त द्वीपाः समुद्राश्च अन्योन्यस्य तु मण्डलम्। सन्निकृष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम्

सातही द्वीप आणि समुद्र एकमेकांना वेढून, आपोआपच जवळजवळ आहेत आणि एकमेकांना घेरून आहेत.

भूराख्यांश्चतुरो लोकांश्चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह। पूर्वं तु निर्म्ममे ब्रह्मा स्थानानीमानि सर्वशः

ब्रह्मदेवांनी प्रथम भू नावाची पृथ्वी, चार लोक, चंद्र, सूर्य आणि सर्व ग्रह, तसेच ही सर्व स्थाने निर्माण केली.

कल्पस्य चास्य ब्रह्मा वै ह्यसृजत् स्थानिनः पुरा। आपोऽग्रिः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिवं तथा

या कल्पाच्या सुरुवातीला ब्रह्मदेवांनी पाणी, अग्नी, पृथ्वी, वारा, आकाश आणि स्वर्ग हे स्थिर तत्त्वे निर्माण केली.

स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांश्च पर्वतान्। ओषधीनां तथात्मानमात्मानं वृक्षवीरुधाम्

स्वर्ग, दिशा, समुद्र, सर्व नद्या आणि पर्वत, तसेच औषधी आणि वृक्ष यांच्या मूळ स्वरूपाचीही निर्मिती केली.

लवाः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्तं सन्धिरात्र्यहम्। अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दयुगानि च

क्षण, काळाचे विभाग, तिथी, संध्या, रात्र-दिवस, पंधरवडा, महिना, अयन, वर्ष आणि युग यांचीही निर्मिती केली.

स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानि च पृथक् पृथक्। स्थानात्मानः स सृष्ट्वा वै युगावस्थां विनिर्ममे

त्यांनी प्रत्येक स्थळाचे अधिपती आणि ती स्थाने स्वतंत्रपणे निर्माण केली; स्थळांची मूळ रूपे घडवून युगांची व्यवस्था केली.

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिं चैव तथा युगम्। कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमे सोऽसृजत् प्रजाः

कृतयुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग—कल्पाच्या सुरुवातीला, पहिल्या कृतयुगात, त्यांनी प्रजांची निर्मिती केली.

प्रागुक्ता या मया तुभ्यं पूर्वकालं प्रजास्तु ताः। तस्मिन् संवर्त्तमाने तु कल्पे दग्धास्तदाऽग्निना

मी पूर्वी तुला सांगितलेल्या त्या जुन्या काळातील प्रजा, त्या कल्पाचा संहार होताना, त्या वेळी अग्नीने भस्मसात झाल्या.

अप्राप्ता यास्तपोलोकं जनलोकं समाश्रिताः। प्रवर्तन्ति पुनः सर्गे बीजार्थं ता भवन्ति हि

ज्या प्रजांनी तपोलोक गाठला नव्हता, पण जनलोकात आश्रय घेतला होता, त्या पुन्हा सृष्टीच्या वेळी बीजासारख्या प्रकट होतात.

बीजार्थेन स्थितास्तत्र पुनः सर्गस्य कारणात्। ततस्ताः सृज्यमानास्तु सन्तानार्थं भवन्ति हि

त्या बीजाच्या स्वरूपात तिथे राहून, पुन्हा सृष्टीसाठी कारणीभूत होतात; मग त्या निर्माण झाल्यावर संततीसाठी अस्तित्वात येतात.

धर्म्मार्थकाममोक्षाणामिह ताः साधकाः स्मृताः। देवाश्च पितरश्चैव ऋषयो मनवस्तथा

इथे त्या धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष साधणाऱ्या मानल्या जातात; त्या म्हणजे देव, पितर, ऋषी आणि मनू.

ततस्ते तपसा युक्तः स्थानान्यापूरयन्ति हि। ब्रह्मणो मानसास्ते वै सिद्धात्मानो भवन्ति हि

ते तपाने युक्त होऊन सर्व स्थाने भरून टाकतात; ब्रह्मदेवांच्या मनातून उत्पन्न होऊन, ते सिद्धात्मा होतात.

ये सर्गा द्वेषयुक्तेन कर्मणा ते दिवं गताः। आवर्त्तमाना इह ते सम्भवन्ति युगे युगे

जे द्वेषयुक्त कर्माने स्वर्गात गेले, ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेण्यासाठी इथे येतात आणि प्रत्येक युगात जन्म घेतात.

स्वकर्मफलशेषेण ख्याताश्चैव तथात्मिकाः। संभवन्ति जनाल्लोकात् कर्मसंशयबन्धनात्

स्वतःच्या कर्मांच्या उरलेल्या फळांमुळे, अशी ओळखलेली आणि तशीच स्वभावाची जीवसृष्टी लोकांमधून निर्माण होते, कारण कर्माच्या अनिश्चिततेच्या बंधनात ती अडकलेली असते.

आशयः कारणं तत्र बोद्धव्यं कर्मणां तु सः। तैः कर्मभिस्तु जायन्ते जनाल्लोकाः शुभाशुभैः

त्या ठिकाणी मनाचा हेतू हा कर्माचा मुख्य कारण आहे, हे समजून घ्यावे. त्या कर्मांमुळेच शुभ किंवा अशुभ अशा जीवांचा आणि लोकांचा जन्म होतो.

गृह्णन्ति ते शरीराणि नानारूपाणि योनिषु। देवाद्यस्थावरान्ते च उत्पद्यन्ते परस्परम्

ते जीव वेगवेगळ्या गर्भांत, विविध रूपांची देहे घेतात. देवांपासून स्थावरांपर्यंत, सर्वजण एकमेकांनंतर जन्म घेतात.

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे। तान्येते प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः

सृष्टीच्या आधी त्यांनी जी कर्मे मिळवली होती, तीच कर्मे हे नव्याने निर्माण होणारे जीव पुन्हा पुन्हा स्वीकारतात.

हिस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे ऋतानृते। तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

हिंसा-अहिंसा, कोमलता-कठोरता, धर्म-अधर्म, सत्य-असत्य यामुळे त्यांचा स्वभाव घडतो आणि ते त्याच स्वरूपात पोहोचतात. म्हणून प्रत्येकाला आपल्या स्वभावानुसार तेच आवडते.

कल्पेष्वासन् व्यतीतेषु रूपनामानि यानि च। तान्येवानागते काले प्रायशः प्रतिपेदिरे

पूर्वीच्या कल्पांमध्ये जी रूपे आणि नावे होती, तीच नावे आणि रूपे पुढील काळातही बहुतेक वेळा पुन्हा प्राप्त होतात.

तस्मात्तु नामरूपाणि तान्येव प्रतिपेदिरे। पुनः पुनस्ते कल्पेषु जायन्ते नामरूपतः

म्हणून त्या नावरूपांना तेच पुन्हा प्राप्त करतात; प्रत्येक कल्पात तीच नावे आणि रूपे घेऊन ते पुन्हा पुन्हा जन्म घेतात.

ततः सर्गे ह्यवष्टब्धे सिसृक्षोर्ब्रह्मणस्तु वै। प्रजास्ता ध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

नंतर, जेव्हा सृष्टी स्थिर झाली आणि ब्रह्मदेवाला सृष्टीची इच्छा झाली, तेव्हा त्याने ध्यान करत असताना, सत्याचा ध्यास घेतलेली ती प्रजा उत्पन्न झाली.

मिथुनानां सहस्रन्तु सोऽसृजद्वै मुखात्तदा। जनास्ते ह्युपपद्यन्ते सत्त्वोद्रिक्ताः सुचेतसः

त्या वेळी त्याने आपल्या तोंडातून हजारो जोड्या निर्माण केल्या; हे जीव सत्त्वगुणाने परिपूर्ण आणि शुद्ध मनाचे होते.

सहस्रमन्यद्वक्षस्तो मिथुनानां ससर्ज्ज ह। ते सर्वे रजसोद्रिक्ताः शुष्मिणश्चाप्यशुष्मिणः

यानंतर त्याने छातीपासून आणखी हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व रजोगुणाने भरलेले, काही उत्साही तर काही निस्तेज होते.

सृष्ट्वा सहस्रमन्यत्तु द्वन्द्वानामूरुतः पुनः। रजस्तमोभ्यामुद्रिक्ता ईहाशीलास्तु ते स्मृताः

पुन्हा त्याने आपल्या बाहूंमधून आणखी हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व रजोगुण आणि तमोगुण यांनी व्यापलेले, इच्छा आणि सवयीने चालणारे होते.

पद्भ्यां सहस्रमन्यत्तु मिथुनानां ससर्ज्ज ह। उद्रिक्तास्तमसा सर्वे निःश्रीका ह्यल्पतेजसः

पायांपासून त्याने पुन्हा हजार जोड्या निर्माण केल्या; हे सर्व तमोगुणाने भरलेले, तेजहीन आणि सौंदर्यरहित होते.

ततो वै हर्षमानास्ते द्वन्द्वोत्पन्नास्तु प्राणिनः। अन्योन्या हृच्छपाविप्टा मैथुनायोपचक्रमुः

मग, त्या जोड्यांनी जन्म घेतलेल्या जीवांना परस्परांवरील आकर्षणाने आनंद झाला आणि हृदयात इच्छा जागृत होऊन त्यांनी मैथुनास प्रारंभ केला.

ततःप्रभृति कल्पेऽस्मिन् मिथुनोत्पत्तिरुच्यते। मासे मासेर्त्तवं यद्यत्तदाज्ञासिद्धि योषितात्

त्या वेळेपासून या कल्पात जोड्यांचा जन्म असेच सांगितले जाते; प्रत्येक महिन्यात, स्त्रियांमध्ये आज्ञेप्रमाणे गर्भधारणा होते.

तस्मात्तदा न सुषुवुः सेवितैरपि मैथुनैः। आयुषोऽन्ते प्रसूयन्ते मिथुनान्येव ते सकृत्

म्हणून त्या काळात, वारंवार मैथुन करूनही त्यांना संतती होत नव्हती; आयुष्याच्या शेवटीच त्या जोड्यांना एकदाच संतती होते.

कुटकाः कुविकाश्चैव उत्पद्यन्ते मुमूर्षिताः। ततःप्रभृति कल्पेऽस्मिन् मिथुनानां हि सम्भवः

मरणाच्या वेळेला कुटक आणि कुविक हे जन्म घेतात; त्या वेळेपासून या कल्पात जोड्यांचा खरा जन्म सुरू होतो.