वायुपुराणम्

आधिपत्यं विना ते वै ऐश्वर्येण तु तत्समाः। भवन्ति ब्रह्मणस्तुल्या रूपेण विषयेण च

त्यांना राज्य नसतं, पण ऐश्वर्यात ते ब्रह्मासारखेच असतात; रूप आणि अधिकार या दोन्हीतही ते ब्रह्मासमान होतात.

तत्र ते ह्यवतिष्ठन्ति प्रीतियुक्ताः प्रसङ्गमात्। आनन्दं ब्रह्मणः प्राप्य मुच्यन्ते ब्रह्मणा सह

तेथे, आपापल्या नात्यामुळे प्रेमाने भरलेले ते लोक राहतात. ब्रह्माचा आनंद मिळवून, ते ब्रह्मासोबत मुक्त होतात.

अवश्यम्भाविनाऽर्थेन प्राकृतेनैव ते स्वयम्। नाना त्वेनाभिसम्बद्धास्तदा तत्कालभाविनः

अनिवार्य अशा आपल्या स्वाभाविक अवस्थेमुळे, ते स्वतःच वेगवेगळ्या प्रकारे बांधले जातात आणि त्या वेळी, जशी नियती आहे तशी त्यांची स्थिती होते.

स्वरूपतो बुद्धिपूर्वं यथा भवति जाग्रतः। तत्कालभावि तेषां तु तथा ज्ञानं प्रवर्त्तते

जशी जागेपणी आपली बुद्धी आणि स्वभावाप्रमाणे ज्ञान प्रकट होते, तशीच त्या योग्य वेळी त्यांच्यातही ज्ञान प्रकट होते.

प्रत्याहारे तु भेदानां येषां भिन्नाभिसूष्मणाम्। तैः सार्द्धं प्रतिसृज्यन्ते कार्याणि करणानि च

जे लोक वेगळ्या सूक्ष्म तत्त्वांनी युक्त आहेत, त्यांच्या सोबतच त्यांच्या सर्व कृती आणि इंद्रिये संहतीच्या वेळी परत घेतली जातात.

नानात्वदर्शनात्तेषां ब्रह्मलोकनिवासिनाम्। विनष्टस्वाधिकाराणां स्वेन धर्मेण तिष्ठताम्

ब्रह्मलोकात राहणाऱ्यांमध्ये भिन्नता दिसल्यामुळे, ज्यांचा अधिकार संपला आहे आणि जे आपापल्या धर्मात स्थित आहेत, त्यांची अशी स्थिती होते.

ते तुल्यलक्षणाः सिद्धाः शुद्धात्मानो निरञ्जनाः। प्रकृतौ कारणातीताः स्वात्मन्येव व्यवस्थिताः

ते सर्व गुणांनी समान, सिद्ध, शुद्ध आत्म्याचे आणि कलंकरहित आहेत. प्रकृती आणि कारण यांना ओलांडून, ते स्वतःच्या आत्म्यातच स्थित राहतात.

प्रख्यापयित्वा ह्यात्मानं प्रकृतिस्तेषु सर्वशः। पुरुषाव्यवहृतत्वेन प्रतीता न प्रवर्त्तते

प्रकृतीने आपले स्वरूप त्यांच्यात पूर्णपणे प्रकट केल्यावर, ती पुरुषाशी संबंध नसल्यासारखी ओळखली जाऊन, कृती करणे थांबवते.

प्रवर्तिते पुनः सर्गे तेषां वा कारणं पुनः। संयोगे प्राकृते तेषां युक्तानां तत्त्वदर्शिनाम्

सृष्टी पुन्हा सुरू झाल्यावर, त्यांच्या साठी कारण पुन्हा निर्माण होते. जे तत्त्वज्ञानाने युक्त आहेत आणि प्रकृतीशी एकरूप झाले आहेत, त्यांच्यासाठी हे घडते.

अत्रापवर्गिणां तेषामपुनर्मार्गगामिनाम्। अभावः पुनरुत्पत्तौ शान्तानामर्च्चिषामिव

इथे, जे मुक्त झाले आहेत आणि पुन्हा जन्माच्या मार्गावर येत नाहीत, त्यांचा पुन्हा जन्म होत नाही, जणू शांत ज्वाळा विझल्यासारखे.

ततस्तेषु गतेषूर्द्ध्वं त्रैलोक्यात्सुमहात्मसु। तैः सार्द्धं ये महर्ल्लोकात्तदा नासादिता जनाः। तच्छिष्टाश्चेह तिष्ठन्ति कल्पाद्देहमुपासते

म्हणून, जेव्हा ते महान आत्मे त्रैलोक्यातून वर निघून जातात, तेव्हा जे महर्लोकातून पोहोचू शकले नाहीत, ते इथे राहतात आणि उरलेले लोक कल्पाच्या शेवटपर्यंत देहाची उपासना करतात.

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ता मानुषा ब्राह्मणादयः। पशवः पक्षिणश्चैव स्थावराः ससरीसृपाः

गंधर्व, यक्ष, पिशाच्च, माणसे, ब्राह्मण, पशू, पक्षी, स्थावर आणि सरपटणारे प्राणी — हे सर्व येथे आहेत.

तिष्ठत्सु तेषु तत्कालं पृथिवीतलवासिषु। सहस्रं यत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विभासते। ते सप्तरश्मयो भूत्वा ह्येकैको जायते रविः

त्या वेळी, पृथ्वीवर राहणाऱ्यांमध्ये, सूर्याच्या हजारो किरणांचे तेज चमकते. त्या सात किरणांपैकी प्रत्येक एक स्वतंत्र सूर्य होतो.

क्रमेणोत्तिष्ठमानास्ते त्रीन् लोकान् प्रदहन्त्युत। जङ्गमाः स्थावराः चैव नदीः संर्वाश्च पर्वतान्। पूर्वे शुष्का ह्यनावृष्ट्या सूर्यैस्तैश्च प्रधूपिताः

ते सूर्य एकामागोमाग वर चढत जाऊन, तीनही लोकांचा, जंगम-स्थावर प्राण्यांचा, नद्या आणि पर्वतांचा दाह करतात. आधीच दुष्काळाने सुकलेले, ते सर्व त्या सूर्यांनी भाजले जातात.

तदा ते विविशुः सर्वे निर्द्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः। जङ्गमाः स्थावराः सर्वे धर्माधर्मात्मकास्तु वै

मग, जंगम आणि स्थावर, पुण्य आणि पापमिश्रित सर्व प्राणी, सूर्याच्या किरणांनी जळून, आतमध्ये प्रवेश करतात.

दग्धदेहास्ततस्ते वै गताः पापयुगात्यये। योन्या तया ह्यनिर्मुक्ताः शुभपापानुबन्धया

ज्यांची देहे जळून गेली आहेत, आणि ज्यांना पुण्य-पापाच्या बंधनामुळे जन्मातून मुक्ती मिळालेली नाही, ते पापयुगाच्या शेवटी निघून जातात.

ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपा जने जनाः। विशुद्धिबहुलाः सर्वे मानसीं सिद्धिमास्थिताः

मग, लोक पुन्हा तशाच स्वरूपाच्या लोकांमध्ये जन्म घेतात. सर्वजण शुद्धतेने परिपूर्ण आणि मानसिक सिद्धी प्राप्त केलेले असतात.

उषित्वा रजनीं तत्र ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। पुनः सर्गे भवन्तीह ब्रह्मणो मानसीप्रजाः

तेथे, अव्यक्त जन्म असलेल्या ब्रह्माच्या लोकात रात्र घालवून, नवीन सृष्टीच्या वेळी ते पुन्हा ब्रह्माच्या मानसपुत्ररूपाने येथे जन्म घेतात.

ततस्तेषु प्रवृत्तेषु जने त्रैलोक्यवासिषु। निर्दग्धेषु च लोकेषु तेषु सूर्यैस्तु सप्तभिः। वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विशीर्णेष्वालयेषु च

मग, जेव्हा त्या लोकांचा त्रैलोक्यात वास होतो आणि सात सूर्यांनी ते लोक जळून जातात, पाऊस पडून पृथ्वी पाण्याने भरते आणि सर्व निवासस्थानं नष्ट होतात.

समुद्राश्चैव मेघाश्च आपः सर्वाश्च पार्थिवाः। व्रजन्त्येकार्णवत्वं हि सलिलाख्यास्तदाश्रिताः

सर्व समुद्र, मेघ, पाणी आणि पृथ्वीवरील सर्व वस्तू एकाच पाण्याच्या सागरात मिसळतात, कारण त्या सर्वांना तेव्हा पाण्यानेच आधार मिळतो.

आगतागतिकं तद्वै यदा तु सलिलं बहु। संछाद्येमां स्थितां भूमिमर्णवाख्या तदा च सा

ते पाणी, जे येतं-जातं असतं, जेव्हा खूप वाढतं, तेव्हा ते ही संपूर्ण पृथ्वी झाकून टाकतं; तेव्हा त्याला 'सागर' असं म्हणतात.

आभाति यस्मान्नाभान्ति भासन्तो व्याप्तिदीप्तिषु। सर्वतः समनुप्लाव्य तासाञ्चाम्भो विभाव्यते

जेव्हा ते पाणी सर्वत्र पसरतं आणि इतर काहीच चमकत नाही, तेव्हा त्याचं तेज आणि व्याप सर्वत्र दिसून येतं, आणि त्यातलं पाणीच ओळखू येतं.

तदम्भस्तनुते यस्मात् सर्वां पृथ्वीं समन्ततः। धातुस्तनोतिर्विस्तारे तेनाम्भस्तनवः स्मृताः

कारण ते पाणी सर्व पृथ्वीवर सर्व बाजूंनी पसरतं, म्हणून त्याला 'पसरलेलं' असं ज्ञानी लोक म्हणतात.

अरमित्येष शीघ्रन्तु निपातः कविभिः स्मृतः। एकार्णवे भवन्त्यापो न शीघ्रास्तेन ते नराः

'अरम्' हा शब्द कवींनी जलाचा वेगाने खाली जाणे असा अर्थ घेतला आहे; पण एकसंध सागरात पाणी वेगाने जात नाही, म्हणून ते असं नाव पडलं.

तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणोऽहनि। राजन्यां वर्त्तमानायान्तावत्तत् सलिलात्मना

ब्रह्मदेवाचा दिवस संपून हजारो युगांचा शेवट येतो, राजवंश चालू असताना, तेव्हा सर्व काही पाण्याचं स्वरूप घेतं.

ततस्तु सलिले तस्मिन्नष्टेऽग्नौ पृथिवीतले। प्रशान्तवातेऽन्धकारे निरालोके समन्ततः

मग त्या पाण्याचा नाश झाल्यावर, पृथ्वीवर अग्नी शांत होतो, वारा थांबतो, सर्वत्र अंधार पसरतो आणि कुठेही प्रकाश राहत नाही.

येनैवाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मा स पुरुषः प्रभुः। विभागमस्य लोकस्य पुनर्वै कर्तुमिच्छति

ज्याच्या इच्छेने हे जग चालतं, तो प्रभू ब्रह्मदेव पुन्हा या जगाची विभागणी करायची इच्छा करतो.

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे। तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

त्या एकसंध सागरात, जेव्हा सर्व स्थावर आणि जंगम नष्ट होतात, तेव्हा ब्रह्मदेव हजार डोळे आणि हजार पाय असलेला होतो.

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः। ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

हजार डोके असलेला, सुवर्णवर्णाचा, इंद्रियांच्या पलीकडचा, ब्रह्मा आणि नारायण नावाने ओळखला जाणारा पुरुष, तेव्हा त्या पाण्यावर झोपतो.