वायुपुराणम्

निर्म्मथ्याग्निं शमीगर्भे विधिर्विष्ण्वादिभिः सह। लेभे तीर्थन्तु यज्ञार्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।। ५०.

शमीच्या झाडात अग्नी मंथन करून, विधी विष्णू व इतरांसह केला गेला; तो तीर्थ यज्ञासाठी मिळाला आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध झाला.

मखसंज्ञन्तु तत्तीर्थं पितॄणां मुक्ति दायकम्। स्नात्वा च तर्पणं कृत्वा पिण्डदो मुक्तिमाप्नुयात् ।। ५०.

मख नावाचे ते तीर्थ पितरांना मुक्ती देणारे आहे; तेथे स्नान करून, तर्पण व पिंडदान केल्याने पिंड देणारा मुक्ती मिळवतो.

पितॄन्स्वर्गं नयेन्नत्वा सङ्गमेऽङ्गारकेश्वरौ। गयाकूटे पिण्डदानादश्वमेधफलं लभेत् ।। ५०.

संगमावर अङ्गार व ईश्वर यांना वंदन केल्याने पितरांना स्वर्ग मिळतो; गयाच्या शिखरावर पिंडदान केल्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

भस्मकूटे भस्मनाथं नत्वा च तारयेत्पितॄन् । त्यक्तपापो भवेन्मुक्तः सङ्गमे स्नानमाचरेत् ।। ५०.

भस्मकूटावर भस्मनाथाला वंदन केल्याने पितरांचे तारण होते; पाप सोडून मुक्त होऊन संगमावर स्नान करावे.

इष्टिं चक्रेऽश्वमेधाख्यं वसिष्ठो मुनिसत्तमः। इष्टितो निर्गतः शम्भुर्वरं वृणु वसिष्ठकम् ।। ५०.

श्रेष्ठ वसिष्ठ ऋषींनी अश्वमेध नावाचा यज्ञ केला; त्या यज्ञातून शंभू प्रकट झाला आणि म्हणाला, 'वसिष्ठा, वर माग.'

प्राहेति तं वसिष्ठोऽपि शिव तुष्ठोऽसि मे यदि। वस्तव्यं चात्र देवेश तथेत्युक्त्वा शिवः स्थितः ।। ५०.

वसिष्ठ म्हणाले, 'देवेश, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर इथेच वास कर.' शिवाने 'तसेच होईल' असे सांगून तेथेच वास्तव्य केले.

पिण्डदो धेनुकारण्ये कामधेनुपदेषु च। स्नात्वा नत्वाथ सम्पूज्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।। ५०.

धेनुक वनात आणि कामधेनूच्या स्थळी पिंडदान करून, स्नान, वंदन आणि पूजन केल्यावर पितरांना ब्रह्मलोक मिळतो.

कर्द्दमाले गयानाभौ मुण्डपृष्ठसमीपतः। स्नात्वा श्राद्धादिकं कृत्वा पितॄणामनृणो भवेत् ।। ५०.

कर्दम सरोवरात, गया नाभीवर आणि मुंडपृष्ठाजवळ स्नान व श्राद्धादी विधी केल्याने पितरांचे ऋण संपते.

फल्गुचण्डीश्मशानाक्षीमङ्गलाद्याः समर्च्चयेत्। गयायाञ्च वृषोत्सर्गात्रिः सप्तकुलमुद्धरेत् ।। ५०.

फल्गू, चंडी, स्मशान, अक्षी, मंगळ आणि इतरांची पूजा करावी; आणि गया येथे वृषोत्त्सर्ग केल्याने सात पिढ्या उध्दरल्या जातात.

यत्र तत्र स्थिता देवा ऋषयोऽपि जितेन्द्रियाः । आद्यं गदाधरं ध्यायञ्छ्राद्धपिण्डादिदानतः ।। ५०.

जिथे जिथे देव आणि जितेंद्रिय ऋषी आहेत, तिथे गदाधराचे ध्यान करून, श्राद्ध व पिंडदान केल्याने पुण्य मिळते.

कुलानां शतमुद्धृत्य ब्रह्मलोकं नयेत् पितॄन्। गया गयो गया दित्यो गायत्री च गदाधरः ।। ५०.

शंभर कुलांचे उद्धार करून पितरांना ब्रह्मलोक मिळवता येतो; गया, गया, गयादित्य, गायत्री आणि गदाधर यांचा उल्लेख आहे.

गया गयासुरश्चैव षङ्गया मुक्तिदायकाः। गयाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेत्सततं नरः ।। ५०.

गया, गयासुर आणि सहा गया हे मुक्ती देणारे आहेत; जो पुरुष या पुण्य गया कथेला नेहमी वाचतो—

श्रृणुयाच्छ्रद्धया यस्तु स याति परमां गतिम्। पाठयेद्वा गयाख्यानं विप्रेभ्यः पुण्यकृन्नरः ।। ५०.

जो श्रद्धेने ऐकतो, तो परम गतीला पोहोचतो; किंवा जो ब्राह्मणांना गया कथा वाचून दाखवतो, तो पुण्यवान पुरुष—

गयाश्राद्धं कृतं तेन कृतं तेन सुनिश्चितम्। गयाया महिमानञ्च ह्यभ्यसेद्यः समाहितः ।। ५०.

त्याच्यासाठी गया श्राद्ध केलेलेच समजले जाते, नक्कीच केलेले; आणि जो एकाग्रतेने गया महात्म्याचे अध्ययन करतो—

तेनेष्टं राजसूयेन अश्वमेधेन नारद। लिखेद्वा लेखयेद्वापि पूजयेद्वापि पुस्तकम् ।। ५०.

त्याच्यासाठी राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते, हे नारद; किंवा जो हे पुस्तक लिहितो, लिहून घेतो किंवा पूजन करतो.

तस्य गेहे स्थिरा लक्ष्मीः सुप्रसन्ना भविष्यति। उपाख्यानमिदं पुण्यं गृहे तिष्ठति पुस्तकम् ।। ५०.

ज्याच्या घरी हे पुण्यकथानक पुस्तक स्वरूपात ठेवले जाईल, त्याच्या घरी स्थिर आणि प्रसन्न लक्ष्मी नेहमी वास करील.

सर्पाग्निचौरजनितं भयं तत्र न विद्यते। श्राद्धकाले पठेद्यस्तु गयामाहात्म्यमुत्तमम् ।। ५०.

त्या घरी साप, आग किंवा चोर यांचं भय कधीच राहात नाही; जो माणूस श्राद्धकाळात या उत्तम गया माहात्म्याचं पठण करतो—

विधिहीनन्तु तत्सर्वं पितॄणान्तु गयासमम्। यानि तीर्थानि त्रैलोक्ये तानि दृष्टानि तत्र वै। येन ज्ञातं गयाख्यानं श्रुतं वा पठितं मुने ।। ५०.

मुनिवरा, अगदी विधीशिवायही तिथे केलेली पितरांची सर्व कर्मं गया प्रमाणेच फलदायी होतात; तीनही लोकांतील सर्व तीर्थस्थळांचं पुण्य तिथे मिळतं, ज्याने गया कथाचं ज्ञान केलं, ऐकलं किंवा वाचलं.

सनत्कुमारो मुनिपुङ्गवाय पुण्यां कथाञ्चाथ निवेद्य भक्त्या। स्वमाश्रमं पुण्यवनैरुपेतं विसृज्य संगीतगुरुं जगाम ।। ५०.

सर्वश्रेष्ठ ऋषीला ही पुण्यकथा भक्तीभावाने सांगून, सनत्कुमाराने आपल्या पूज्य गुरूंची परवानगी घेतली आणि पुण्यवनांनी वेढलेल्या आपल्या आश्रमाकडे प्रस्थान केलं.

श्रीगणेशाय नमः ।। नारायणं नमस्कृत्य नरञ्चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्।। जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनन्दनो व्यासः। यस्यास्यकमलगलितं वाङ्मयममृतं जगत् पिबति।। प्रपद्ये देवमीशानं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम्। महादेवं महात्मानं सर्वस्य जगतः पतिम्

ब्रह्माणं लोककर्त्तारं सर्वज्ञमपराजितम्। प्रभुं भूतभविष्यस्य साम्प्रतस्य च सत्पतिम्

ब्रह्मा, जो सर्व लोकांचा कर्ता, सर्वज्ञ, अजिंक्य, भूत, भविष्य आणि वर्तमानाचा स्वामी आहे—त्याला मी वंदन करतो.

ज्ञानमप्रतिमं यस्य वैराग्यं च जगत्पतेः। ऐश्वर्यञ्चैव धर्मश्च सहसिद्धिचतुष्टयः

ज्याचं ज्ञान अतुलनीय आहे, ज्याचं वैराग्य श्रेष्ठ आहे, जो जगाचा स्वामी आहे, ज्याचं ऐश्वर्य, धर्म आणि चारही सिद्धी पूर्ण आहेत—

य इमान् पश्यते भावान्नित्यं सदसदात्मकान्। आविशन्ति पुनस्तं वै क्रियाभावार्थमीश्वरम्

जो नेहमी या सगळ्या सत्त्व आणि असत्त्व स्वरूप गोष्टी पाहतो; सर्व जीव पुन्हा त्याच्यात प्रवेश करतात, कारण तोच सर्व क्रियेचा आधार असलेला ईश्वर आहे.

लोककृल्लोकतत्त्वज्ञो योगमास्थाय तत्त्ववित्। असृजत् सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च

जो लोकांचा कर्ता, त्यांची खरी प्रकृती जाणणारा, योग आणि तत्त्वज्ञानात स्थित असलेला आहे, त्याने सर्व स्थावर-जंगम जीवांची निर्मिती केली.

तमजं विश्वकर्माणं चित्पतिं लोकसाक्षिणम्। पुराणाख्यानजिज्ञासुर्व्रजामि शरणं प्रभुम्

त्या अजन्मा, सर्व विश्वाचा सर्जक, चैतन्याचा स्वामी, जगाचा साक्षीदार अशा प्रभूच्या शरण मी जातो, कारण मला प्राचीन कथा जाणून घ्यायच्या आहेत.

ब्रह्मवायुमहेन्द्रेभ्यो नमस्कृत्य समाहितः। ऋषीणाञ्च वरिष्ठाय वसिष्ठाय महात्मने

मी एकाग्रतेने ब्रह्मा, वायू, इंद्र आणि सर्वश्रेष्ठ ऋषी, महात्मा वसिष्ठ यांना वंदन करतो.

तन्नप्त्त्रे चातियशसे जातूकर्णाय चर्षये। वसिष्ठाय च शुचये कृष्णद्वैपायनाय च

त्यांच्या अतिशय कीर्तीमान नातू, ऋषी जातूकरण, शुद्ध वसिष्ठ आणि कृष्ण द्वैपायन यांनाही मी वंदन करतो.

पुराणं सम्प्रवक्ष्यामि ब्रह्मोक्तं वेदसम्मितम्। धर्मार्थन्यायसंयुक्तैरागमैः सुविभूषितम्

मी आता ब्रह्मदेवांनी सांगितलेलं, वेदांच्या प्रमाणात असलेलं, धर्म, अर्थ आणि न्यायाने सुशोभित असं पुराण सांगणार आहे.

असीमकृष्णे विक्रान्ते राजन्येऽनुपमत्विषि। प्रशासतीमां धर्मेण भूमिं भूमिपसत्तमे

जेव्हा असीमकृष्ण नावाचा, राजांमध्ये अद्वितीय पराक्रमी, या पृथ्वीवर धर्माने राज्य करणारा श्रेष्ठ राजा होता—