वायुपुराणम्

यत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमित्युत। तत्र स्नातो दिवं याति स्वशरीरेण मानवः ।। ५०.

तेथे पितरांना जे काही दिले जाते, ते खरोखरच अक्षय होते; जो तेथे स्नान करतो, तो आपल्या देहाने स्वर्गात जातो.

पाप्मानं प्रजहात्येष जीर्णत्वचमिवोरगः। तत्पङ्गजवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ।। ५०.

तो तेथे पाप झटकतो, जसे साप जुनी कात टाकतो; ते पारिजातवन पवित्र आहे, आणि पुण्यवान लोकांनी नेहमी वास केलेले आहे.

पाण्डुशिला वै तत्रास्ते श्राद्धं यत्राक्षयं भवेत्। युधिष्ठिरस्तु तस्यां हि श्राद्धं कर्त्तुं ययौ मुने ।। ५०.

तेथे पांडूशिळा आहे, जिथे श्राद्ध केले तर ते कधीही संपत नाही; युधिष्ठिर तिथे श्राद्ध करण्यासाठी गेला, हे मुनी.

तत्र काले पाण्डुनोक्तं मद्धस्ते देहि पिण्डकम्। हस्तं त्यक्त्वा शिलायाञ्च पिण्डदानञ्चकार सः ।। ५०.

त्या वेळी पांडू म्हणाला, ‘माझ्या हातात पिंड ठेव.’ पण त्याने हात सोडून शिळेवर पिंडदान केले.

शिलायां पिण्डदानेन प्रहृष्टो व्यासनन्दनः। वरं ददौ स्वपुत्राय राज्यं कुरु महीतले ।। ५०.

शिळेवर पिंडदान केल्यावर व्यासपुत्र आनंदित झाला; त्याने आपल्या मुलाला पृथ्वीचे राज्य देण्याचा वर दिला.

अकण्टकन्तु सम्पूर्णं त्वं मे त्राता हि पुत्रक। स्वर्गं व्रज शरीरेण भ्रातृभिः परिवारितः ।। ५०.

‘माझ्या मुलाचे राज्य काट्यांशिवाय आणि पूर्ण होऊ दे; आपल्या भावांसह देहाने स्वर्गात जा.’

दृष्टिमात्रेण सम्पूतान्नरकस्थान्दिवं नय। इत्युक्त्वा प्रययौ पाण्डुः शाश्वतं पदमव्ययम् ।। ५०.

‘फक्त दृष्टीने नरकातील लोकांना शुद्ध करून त्यांना स्वर्गात ने.’ असे सांगून पांडू शाश्वत, अविनाशी स्थानाला गेला.

उद्भिज्जाः स्वेदजा वापि ह्यण्डजा ये जरायुजाः। मधुस्रवां समासाद्य मृताः स्वर्गपुरं ययुः ।। ५०.

ओल्या जागेतून, घामातून, अंड्यातून किंवा पोटातून जन्मलेली जी कोणतीही सजीव आहेत, त्यांनी जर मधाचा प्रवाह मिळवला असेल, तर मृत झाले असले तरी ते स्वर्गात गेले.

दशाश्वमेधिके हंसतीर्थे श्राद्धाद्दिवं व्रजेत्। दशाश्वमेधहंसौ च नत्वा शिवपुरं व्रजेत् ।। ५०.

दहा अश्वमेधाच्या फळासमान असलेल्या हंसतीर्थावर श्राद्ध केल्याने स्वर्ग मिळतो; आणि दहा अश्वमेध हंसांना वंदन केल्याने शिवाचे नगर मिळते.

भरतस्याश्रमे श्राद्धान्नयेद्ब्रह्मालयं पितॄन्। मतङ्गस्य पदे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।। ५०.

भरताच्या आश्रमात श्राद्ध केल्याने पितरांना ब्रह्माच्या निवासात नेले जाते; मत्तंगाच्या स्थळी श्राद्ध केल्याने पितरांना ब्रह्मलोक मिळतो.

निर्म्मथ्याग्निं शमीगर्भे विधिर्विष्ण्वादिभिः सह। लेभे तीर्थन्तु यज्ञार्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।। ५०.

शमीच्या झाडात अग्नी मंथन करून, विधी विष्णू व इतरांसह केला गेला; तो तीर्थ यज्ञासाठी मिळाला आणि तीनही लोकांत प्रसिद्ध झाला.

मखसंज्ञन्तु तत्तीर्थं पितॄणां मुक्ति दायकम्। स्नात्वा च तर्पणं कृत्वा पिण्डदो मुक्तिमाप्नुयात् ।। ५०.

मख नावाचे ते तीर्थ पितरांना मुक्ती देणारे आहे; तेथे स्नान करून, तर्पण व पिंडदान केल्याने पिंड देणारा मुक्ती मिळवतो.

पितॄन्स्वर्गं नयेन्नत्वा सङ्गमेऽङ्गारकेश्वरौ। गयाकूटे पिण्डदानादश्वमेधफलं लभेत् ।। ५०.

संगमावर अङ्गार व ईश्वर यांना वंदन केल्याने पितरांना स्वर्ग मिळतो; गयाच्या शिखरावर पिंडदान केल्याने अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते.

भस्मकूटे भस्मनाथं नत्वा च तारयेत्पितॄन् । त्यक्तपापो भवेन्मुक्तः सङ्गमे स्नानमाचरेत् ।। ५०.

भस्मकूटावर भस्मनाथाला वंदन केल्याने पितरांचे तारण होते; पाप सोडून मुक्त होऊन संगमावर स्नान करावे.

इष्टिं चक्रेऽश्वमेधाख्यं वसिष्ठो मुनिसत्तमः। इष्टितो निर्गतः शम्भुर्वरं वृणु वसिष्ठकम् ।। ५०.

श्रेष्ठ वसिष्ठ ऋषींनी अश्वमेध नावाचा यज्ञ केला; त्या यज्ञातून शंभू प्रकट झाला आणि म्हणाला, 'वसिष्ठा, वर माग.'

प्राहेति तं वसिष्ठोऽपि शिव तुष्ठोऽसि मे यदि। वस्तव्यं चात्र देवेश तथेत्युक्त्वा शिवः स्थितः ।। ५०.

वसिष्ठ म्हणाले, 'देवेश, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर इथेच वास कर.' शिवाने 'तसेच होईल' असे सांगून तेथेच वास्तव्य केले.

पिण्डदो धेनुकारण्ये कामधेनुपदेषु च। स्नात्वा नत्वाथ सम्पूज्य ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।। ५०.

धेनुक वनात आणि कामधेनूच्या स्थळी पिंडदान करून, स्नान, वंदन आणि पूजन केल्यावर पितरांना ब्रह्मलोक मिळतो.

कर्द्दमाले गयानाभौ मुण्डपृष्ठसमीपतः। स्नात्वा श्राद्धादिकं कृत्वा पितॄणामनृणो भवेत् ।। ५०.

कर्दम सरोवरात, गया नाभीवर आणि मुंडपृष्ठाजवळ स्नान व श्राद्धादी विधी केल्याने पितरांचे ऋण संपते.

फल्गुचण्डीश्मशानाक्षीमङ्गलाद्याः समर्च्चयेत्। गयायाञ्च वृषोत्सर्गात्रिः सप्तकुलमुद्धरेत् ।। ५०.

फल्गू, चंडी, स्मशान, अक्षी, मंगळ आणि इतरांची पूजा करावी; आणि गया येथे वृषोत्त्सर्ग केल्याने सात पिढ्या उध्दरल्या जातात.

यत्र तत्र स्थिता देवा ऋषयोऽपि जितेन्द्रियाः । आद्यं गदाधरं ध्यायञ्छ्राद्धपिण्डादिदानतः ।। ५०.

जिथे जिथे देव आणि जितेंद्रिय ऋषी आहेत, तिथे गदाधराचे ध्यान करून, श्राद्ध व पिंडदान केल्याने पुण्य मिळते.

कुलानां शतमुद्धृत्य ब्रह्मलोकं नयेत् पितॄन्। गया गयो गया दित्यो गायत्री च गदाधरः ।। ५०.

शंभर कुलांचे उद्धार करून पितरांना ब्रह्मलोक मिळवता येतो; गया, गया, गयादित्य, गायत्री आणि गदाधर यांचा उल्लेख आहे.

गया गयासुरश्चैव षङ्गया मुक्तिदायकाः। गयाख्यानमिदं पुण्यं यः पठेत्सततं नरः ।। ५०.

गया, गयासुर आणि सहा गया हे मुक्ती देणारे आहेत; जो पुरुष या पुण्य गया कथेला नेहमी वाचतो—

श्रृणुयाच्छ्रद्धया यस्तु स याति परमां गतिम्। पाठयेद्वा गयाख्यानं विप्रेभ्यः पुण्यकृन्नरः ।। ५०.

जो श्रद्धेने ऐकतो, तो परम गतीला पोहोचतो; किंवा जो ब्राह्मणांना गया कथा वाचून दाखवतो, तो पुण्यवान पुरुष—

गयाश्राद्धं कृतं तेन कृतं तेन सुनिश्चितम्। गयाया महिमानञ्च ह्यभ्यसेद्यः समाहितः ।। ५०.

त्याच्यासाठी गया श्राद्ध केलेलेच समजले जाते, नक्कीच केलेले; आणि जो एकाग्रतेने गया महात्म्याचे अध्ययन करतो—

तेनेष्टं राजसूयेन अश्वमेधेन नारद। लिखेद्वा लेखयेद्वापि पूजयेद्वापि पुस्तकम् ।। ५०.

त्याच्यासाठी राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञाचे फळ मिळते, हे नारद; किंवा जो हे पुस्तक लिहितो, लिहून घेतो किंवा पूजन करतो.

तस्य गेहे स्थिरा लक्ष्मीः सुप्रसन्ना भविष्यति। उपाख्यानमिदं पुण्यं गृहे तिष्ठति पुस्तकम् ।। ५०.

ज्याच्या घरी हे पुण्यकथानक पुस्तक स्वरूपात ठेवले जाईल, त्याच्या घरी स्थिर आणि प्रसन्न लक्ष्मी नेहमी वास करील.

सर्पाग्निचौरजनितं भयं तत्र न विद्यते। श्राद्धकाले पठेद्यस्तु गयामाहात्म्यमुत्तमम् ।। ५०.

त्या घरी साप, आग किंवा चोर यांचं भय कधीच राहात नाही; जो माणूस श्राद्धकाळात या उत्तम गया माहात्म्याचं पठण करतो—

विधिहीनन्तु तत्सर्वं पितॄणान्तु गयासमम्। यानि तीर्थानि त्रैलोक्ये तानि दृष्टानि तत्र वै। येन ज्ञातं गयाख्यानं श्रुतं वा पठितं मुने ।। ५०.

मुनिवरा, अगदी विधीशिवायही तिथे केलेली पितरांची सर्व कर्मं गया प्रमाणेच फलदायी होतात; तीनही लोकांतील सर्व तीर्थस्थळांचं पुण्य तिथे मिळतं, ज्याने गया कथाचं ज्ञान केलं, ऐकलं किंवा वाचलं.

सनत्कुमारो मुनिपुङ्गवाय पुण्यां कथाञ्चाथ निवेद्य भक्त्या। स्वमाश्रमं पुण्यवनैरुपेतं विसृज्य संगीतगुरुं जगाम ।। ५०.

सर्वश्रेष्ठ ऋषीला ही पुण्यकथा भक्तीभावाने सांगून, सनत्कुमाराने आपल्या पूज्य गुरूंची परवानगी घेतली आणि पुण्यवनांनी वेढलेल्या आपल्या आश्रमाकडे प्रस्थान केलं.