वायुपुराणम्

स्नातोऽथ पिण्डदो ब्रह्मलोकं कुलशतं नयेत्। देवनद्यां वैतरण्यां स्नातः स्वर्गं नयेत्पितॄन् ।। ५०.

स्नान करून आणि पिंड देऊन, तो शंभर कुटुंबांना ब्रह्मलोकात नेतो. देव नदी वैतरणीत स्नान केल्यावर, तो पितरांना स्वर्गात नेतो.

स्नातो गोदो वैतरण्यां त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत्। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं वैतरण्यां तु नारद ।। ५०.

वैतरणीत स्नान करून आणि गाय दिल्यावर, तो एकोणवीस कुटुंबांना तारतो. हे नारद, वैतरणीत हे खरे, खरे, पुन्हा खरे आहे.

एकविंशतिकुलान्याहुस्तारयेन्नात्र संशयः। या सा वैतरणी नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता ।। ५०.

तो एकवीस कुटुंबांना तारतो असे सांगितले आहे—यात काहीच शंका नाही—ती वैतरणी नावाची नदी तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे.

सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तरणाय वै। गोदावर्य्यां वैतरण्यां यमुनायां तथैव च ।। ५०.

ती नदी गया क्षेत्रात पितरांच्या तारण्यासाठी अवतरली आहे, आणि तीच गोदावरी, वैतरणी आणि यमुना या नद्यांमध्ये आहे.

देवनद्यां गोप्रचारे श्राद्धदः स्वर्नयेत्पितॄन्। पुष्करिण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च ।। ५०.

देव नदीत, गायींच्या चरणात, जो श्राद्ध करतो तो पितरांना स्वर्गात नेतो. पुष्करिणी, घृतकुल्या आणि मधुकुल्या या ठिकाणीही तसेच.

कोटितीर्थे रुक्मिणीये पिण्डदः स्वर्नयेत्पितॄन्। त्रिरात्रोपोषणेनैव तीर्थाभिगमनेन च ।। ५०.

कोटी तीरावर, रुक्मिणीच्या स्थळी, जो पिंड देतो तो पितरांना स्वर्गात नेतो; तीन रात्री उपवास करून आणि तीर्थयात्रा करूनही तसेच.

अदत्त्वा काञ्चनङ्गाश्च दरिद्रो जायते नरः। घृतकुल्या मधुकुल्या देविका च महानदी ।। ५०.

सोनेरी अंग असलेल्या गायी न दिल्यास मनुष्य दरिद्री होतो; घृतकुल्या, मधुकुल्या, देविका आणि महानदी या ठिकाणीही तसेच.

शिलायाः सङ्गमो यत्र मधुस्रवा प्रकीर्तिता। अयुतं चाश्वमेधानां स्नानकृल्लभते नरः ।। ५०.

जिथे शिलांचा संगम आहे, ज्याला मधुश्रवा म्हणतात, तिथे स्नान करणारा मनुष्य दहा हजार अश्वमेध यज्ञांचे फळ मिळवतो.

श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वा पिण्डदानं तथैव च। कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेन्नरः ।। ५०.

पिंडासह श्राद्ध करून आणि पिंडदान केल्यावर, मनुष्य शंभर कुटुंबांना तारून त्यांना विष्णूच्या लोकात नेतो.

दशाश्च मेधिके हंसतीर्थे चामरकङ्कटे। कोटितीर्थे रुक्मकुण्डे पिण्डदः स्वर्नयेत्पितॄन् ।। ५०.

मधिका, हंसतीर्थ, अमरकंकट, कोटितीर्थ आणि रुक्मकुंड या पवित्र ठिकाणी जो कोणी पिंडदान करतो, तो आपल्या पितरांना स्वर्गात नेतो.

वैतरण्यां घृतकुल्यां मधुकुल्यां तथैव च। कोटितीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा कोटीश्वरञ्च यः ।। ५०.

वैतरणी, घृतकुली, मधुकुली आणि कोटितीर्थ या ठिकाणी जो मनुष्य स्नान करतो आणि कोटीश्वराचे दर्शन घेतो—

कोटिजन्म भवेद्विप्रो धनाढ्यो वेदपारगः । मार्कण्डेयेशकोचीशौ नत्वा स्यात्पितृतारकः ।। ५०.

तो ब्राह्मण कोटी जन्म श्रीमंत आणि वेदपारंगत होतो; मार्कंडेय आणि कोचीश यांना वंदन केल्यावर तो आपल्या पितरांचा तारक होतो.

रुक्म पारिजातवने पार्व्वत्या सह शङ्करः। रहस्ये संस्थितो रेमे युगानामयुतं पुरा ।। ५०.

रुक्म पारिजातवनात, शंकर पार्वतीसह गुप्तपणे राहिला आणि अनंत काळ आनंदाने तेथे रमला.

मरीचिः फलपुष्पार्थं पारिजातवनं गतः। दृष्ट्वा शप्तो महेशेन यस्मात्सुखविघातकः ।। ५०.

मरीची फळ आणि फुलांसाठी पारिजातवनात गेला; त्याला पाहून महेश्वराने त्याला शाप दिला, कारण तो सुखात अडथळा ठरला.

दुःखी भवेति तद्भीतो मरिचिस्तुष्टुवे शिवम्। तुष्टः प्रोवाच तं शम्भुर्वृणीष्व वरमुत्तमम् ।। ५०.

‘दुःखी हो’ असे ऐकून घाबरलेल्या मरीचीने शिवाची स्तुती केली; शंभू प्रसन्न होऊन म्हणाला, ‘तू सर्वोत्तम वर माग.’

शापाद् भवतु मुक्तिर्म्मे मरीचिः प्राह शङ्करम्। भवेद्गयायां मुक्तिस्ते शिवोक्तः प्रययौ गयाम् ।। ५०.

मरीचीने शंकराला म्हटले, ‘माझा शाप दूर होऊ दे.’ शिव म्हणाला, ‘तुला गया येथे मुक्ती मिळेल,’ आणि मग तो गया येथे गेला.

शिलास्थितस्तपस्तेपे सर्व्वेषां दुष्करञ्च यत्। मरीचिरीश्वराच्छप्तः कृष्णत्वमगमत्पुरा ।। ५०.

शिळेवर उभा राहून मरीचीने अतिशय कठोर तप केला; ईश्वराच्या शापामुळे तो पूर्वी काळा झाला होता.

तपसा दारुणेनेह स विप्रः शुक्लतां गतः । हरिरूचे मरीचिञ्च वरं वृणुहि पुत्रक ।। ५०.

त्या कठोर तपामुळे तो ऋषी पुन्हा गोरा झाला; हरिने मरीचीला म्हटले, ‘माझ्या लेकरा, वर माग.’

किमलभ्यं त्वयि तुष्टे मरीचिः प्राह माधवम्। हरशापाद्विमुक्तोऽहं शिला भवतु पावनी ।। ५०.

मरीचीने माधवाला उत्तर दिले, ‘तू प्रसन्न असताना काय अशक्य आहे? मला हराच्या शापातून मुक्ती मिळाली, ही शिळा पावन होऊ दे.’

पितृमुक्तिकरी च स्यात्तथेत्युक्त्वा दिवं गतः। दिवौकसां पुष्करिणीं समासाद्य नरः शुचिः ।। ५०.

‘ती पितरांना मुक्त करणारी देखील होऊ दे.’ असे म्हणून तो स्वर्गात गेला. जो शुद्ध मनुष्य त्या दिव्य पुष्करणीपर्यंत पोहोचतो—

यत्र दत्तं पितृभ्यस्तु भवत्यक्षयमित्युत। तत्र स्नातो दिवं याति स्वशरीरेण मानवः ।। ५०.

तेथे पितरांना जे काही दिले जाते, ते खरोखरच अक्षय होते; जो तेथे स्नान करतो, तो आपल्या देहाने स्वर्गात जातो.

पाप्मानं प्रजहात्येष जीर्णत्वचमिवोरगः। तत्पङ्गजवनं पुण्यं पुण्यकृद्भिर्निषेवितम् ।। ५०.

तो तेथे पाप झटकतो, जसे साप जुनी कात टाकतो; ते पारिजातवन पवित्र आहे, आणि पुण्यवान लोकांनी नेहमी वास केलेले आहे.

पाण्डुशिला वै तत्रास्ते श्राद्धं यत्राक्षयं भवेत्। युधिष्ठिरस्तु तस्यां हि श्राद्धं कर्त्तुं ययौ मुने ।। ५०.

तेथे पांडूशिळा आहे, जिथे श्राद्ध केले तर ते कधीही संपत नाही; युधिष्ठिर तिथे श्राद्ध करण्यासाठी गेला, हे मुनी.

तत्र काले पाण्डुनोक्तं मद्धस्ते देहि पिण्डकम्। हस्तं त्यक्त्वा शिलायाञ्च पिण्डदानञ्चकार सः ।। ५०.

त्या वेळी पांडू म्हणाला, ‘माझ्या हातात पिंड ठेव.’ पण त्याने हात सोडून शिळेवर पिंडदान केले.

शिलायां पिण्डदानेन प्रहृष्टो व्यासनन्दनः। वरं ददौ स्वपुत्राय राज्यं कुरु महीतले ।। ५०.

शिळेवर पिंडदान केल्यावर व्यासपुत्र आनंदित झाला; त्याने आपल्या मुलाला पृथ्वीचे राज्य देण्याचा वर दिला.

अकण्टकन्तु सम्पूर्णं त्वं मे त्राता हि पुत्रक। स्वर्गं व्रज शरीरेण भ्रातृभिः परिवारितः ।। ५०.

‘माझ्या मुलाचे राज्य काट्यांशिवाय आणि पूर्ण होऊ दे; आपल्या भावांसह देहाने स्वर्गात जा.’

दृष्टिमात्रेण सम्पूतान्नरकस्थान्दिवं नय। इत्युक्त्वा प्रययौ पाण्डुः शाश्वतं पदमव्ययम् ।। ५०.

‘फक्त दृष्टीने नरकातील लोकांना शुद्ध करून त्यांना स्वर्गात ने.’ असे सांगून पांडू शाश्वत, अविनाशी स्थानाला गेला.

उद्भिज्जाः स्वेदजा वापि ह्यण्डजा ये जरायुजाः। मधुस्रवां समासाद्य मृताः स्वर्गपुरं ययुः ।। ५०.

ओल्या जागेतून, घामातून, अंड्यातून किंवा पोटातून जन्मलेली जी कोणतीही सजीव आहेत, त्यांनी जर मधाचा प्रवाह मिळवला असेल, तर मृत झाले असले तरी ते स्वर्गात गेले.

दशाश्वमेधिके हंसतीर्थे श्राद्धाद्दिवं व्रजेत्। दशाश्वमेधहंसौ च नत्वा शिवपुरं व्रजेत् ।। ५०.

दहा अश्वमेधाच्या फळासमान असलेल्या हंसतीर्थावर श्राद्ध केल्याने स्वर्ग मिळतो; आणि दहा अश्वमेध हंसांना वंदन केल्याने शिवाचे नगर मिळते.