वायुपुराणम्

स्थिता गयायामन्नादिपर्व्वताः पञ्चविंशतिः। प्रशंसन्ति द्विजास्तत्र देशे देशे सुपूजिताः ।। ५०.

गया येथे पंचवीस अन्नादी पर्वत उभे होते. तिथे द्विज त्या सर्वांचे प्रत्येक प्रदेशात सन्मानपूर्वक कौतुक करतात.

नैव पूर्व्वं केप्यकुर्व्वन्न करिष्यन्ति चापरे। सिकता वा यथा लोके यथा च दिवि तारकाः ।। ५०.

पूर्वी कुणी असे केले नाही, आणि पुढेही कुणी करणार नाही. जसे पृथ्वीवरील वाळू किंवा आकाशातील तारे अनगणित आहेत.

तथा बहुसुवर्णाद्यैरसङ्ख्यातास्तु दक्षिणाः । नैवेह पूर्वे ये केचिन्न करिष्यन्ति चापरे ।। ५०.

त्याचप्रमाणे, भरपूर सोन्याच्या आणि इतर दानांनी, त्या दक्षिणा अनगणित होत्या. येथे पूर्वी कुणी केले नाही, आणि पुढेही कुणी करू शकणार नाही.

प्रशंसन्ति द्विजास्तृप्ता देशे देशे सुपूजिताः। गयं विष्ण्वादयस्तुष्टा वरं ब्रूहीति चाब्रुवन् ।। ५०.

त्या संतुष्ट ब्राह्मणांना प्रत्येक ठिकाणी योग्य सन्मान मिळाला. त्यांनी त्याचे कौतुक केले. गयेत, विष्णू आणि इतर देवता प्रसन्न होऊन म्हणाले, "कोणतीही एक इच्छा मागा."

गयस्तान्प्रार्थयामास ह्यभिशप्ताश्च चे पुरा। ब्रह्मणा ते द्विजाः पूता भवन्तु क्रतुपूजिताः ।। ५०.

गयाने त्यांना विनंती केली, कारण ते ब्राह्मण पूर्वी शापित झाले होते. ब्रह्मदेवाने यज्ञात सन्मान मिळाल्यामुळे त्यांना पवित्र केले.

गयाश्राद्धविधानाय द्विजा मूर्त्ताश्चदुर्द्दश। तेषां वाक्यं प्रकुर्व्वीत यदि ब्रह्मा स्वयं भवेत् ।। ५०.

गयेत श्राद्ध करण्याच्या वेळी, ब्राह्मण आणि इतर जरी कठीण परिस्थितीत असले, तरी त्यांचे म्हणणे मान्य करावे, अगदी ब्रह्मदेव स्वतः उपस्थित असला तरीही.

गौतमं काश्यपं कौत्सं कौशिकं कण्वमेव च। भारद्वाजं ह्यौशनसं वात्स्यं पाराशरं तथा ।। ५०.

गौतम, कश्यप, कौत्स, कौशिक, कण्व, भारद्वाज, औशनस, वात्स्य आणि पाराशर हे—

हरित्कुमारमाण्डव्यं लोकाक्षिं लोकसंमहत्। वासिष्ठञ्च तथात्रेयं गोत्राण्येषां चतुर्द्दश ।। ५०.

हरितकुमार, मांडव्य, लोकाक्षी, लोकसंमहत, वसिष्ठ आणि अत्री—हे चौदा गोत्र आहेत.

गयापुरीति मन्नाम्ना ख्याता ब्रह्म पुरी यथा। एवमस्तु वरं दत्त्वा तथा चान्तर्दधुः सुराः ।। ५०.

माझ्या नावावरून या नगरीला 'गयापुरी' असे ओळखले जाते, जसे ब्रह्मदेवाची नगरी प्रसिद्ध आहे. अशी वरदान देऊन देवता अदृश्य झाले.

गयश्च भोगान्सम्भुज्य विष्णुलोकं परं ययौ। विशालायां विशालोऽभूद्राजाऽपुत्रो ऽब्रवीद्द्विजान् ।। ५०.

गयाने सर्व सुख उपभोगून, शेवटी विष्णुलोकात गेला. विशालानगरात विशाल राजा झाला. त्याला मुलगा नव्हता, म्हणून त्याने ब्राह्मणांना विचारले.

कथं पुत्रादयो मे स्युर्विशालं चाब्रुवन्द्विजाः। गयायां पिण्डदानेन तव सर्व्वं भविष्यति ।। ५०.

"माझ्या मुला कसे होतील?" असे विशालाने ब्राह्मणांना विचारले. ते म्हणाले, "गयेत पिंडदान केल्यास तुझे सर्व काही साध्य होईल."

विशालोऽपि गयाशीर्ष पिण्डदः पुत्रवानभूत्। दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषमब्रवीत् ।। ५०.

विशालानेही गयाशीर्ष येथे पिंडदान करून पुत्रप्राप्ती केली. त्याने आकाशात एक पांढरा, एक लाल आणि एक काळा पुरुष पाहिला आणि त्यांच्याशी बोलला.

के यूयं तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकम्। अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकादिहागतः ।। ५०.

"तुम्ही कोण?" असे विचारल्यावर त्यातील पांढऱ्याने विशालाला सांगितले, "मी तुझा पांढरा पूर्वज आहे, इंद्रलोकातून येथे आलो आहे."

मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्महा पापकृत्तमः । अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो येन घातिताः ।। ५०.

"माझा मुलगा हा लाल आहे, तो ब्राह्मणहत्यारा आणि फार पापी आहे. हा काळा माझा आजोबा आहे, ज्याने ऋषींचा वध केला होता."

अवीचिनरकं प्राप्तौ मुक्तौ त्वत्पिण्डदानतः। पितॄन्पितामहांश्चैव तथैव प्रपितामहान् ।। ५०.

"हे दोघे अवीचि नरकात गेले होते, पण तुझ्या पिंडदानामुळे मुक्त झाले. वडील, आजोबा आणि पणजोबा सर्वजण तसेच मुक्त झाले."

प्रीणयामीति यत्तोयं त्वया दत्तमरिन्दम। तेनास्मद्युगपद्योगो जातो वाक्येन सत्तम ।। ५०.

"हे शत्रूंचा नाश करणारा, तू दिलेल्या पाण्यामुळे आम्ही तृप्त झालो. तुझ्या कृतीने आणि शब्दाने आम्हा सर्वांना एकत्र येण्याचे भाग्य मिळाले."

मुक्तिः कृता त्वया पुत्र व्रजामः स्वर्गमुत्तमम्। एवं पुत्रैः पितॄणां च कर्तव्या मुक्तिरुत्तमा ।। ५०.

"मुला, तू आम्हाला मुक्ती दिलीस; आम्ही आता उत्तम स्वर्गात जाऊ. अशा प्रकारे मुलांनी आपल्या पूर्वजांना श्रेष्ठ मुक्ती द्यावी."

त्वञ्च राज्यं चिरं कृत्वा भुक्त्वा भोगांश्च दुर्ल्लभान्। यज्ञान्सदक्षिणान्कृत्वा यायाद्विष्णुपुरं ततः ।। ५०.

आणि तू, दीर्घकाळ राज्य करून, दुर्मिळ सुखे उपभोगून, यथायोग्य दक्षिणा असलेले यज्ञ करून, नंतर विष्णुपुरीत जाशील.

एवं लब्धवरो राजा राज्यं कृत्वा दिवंगतः। प्रेतराजः सह प्रेतैर्गयाश्राद्धाद्दिवं गतः ।। ५०.

राजाने वर मिळवून राज्य केले आणि नंतर स्वर्गात गेला. प्रेतराज आपल्या प्रेतांसह गयेत श्राद्ध करून स्वर्गात गेला.

प्रेतः कश्चिद्विमुक्त्यर्थं वणिजं कञ्चिदब्रवीत्। मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्डनिर्व्वापणं कुरु ।। ५०.

एक प्रेत, मुक्तीसाठी, एका व्यापाऱ्याला म्हणाले, "माझ्या नावाने गयाशीर्ष येथे पिंडदान कर."

प्रेतभावविमुक्त्यर्थं त्वं गृहाण धनं मम। तद्वनं सर्व्वमादाय गयाश्राद्धव्ययं कुरु ।। ५०.

"प्रेतावस्थेतून मुक्त होण्यासाठी, माझे धन घे. ते सर्व वन घेऊन, गयेत श्राद्धासाठी खर्च कर."

षोडशपञ्चभागांश्च तुभ्यं वै दत्तवानहम्। स्वनामानि यथान्यायं सम्यगाख्यातवानहम् ।। ५०.

मी तुला सोळा आणि पाच भाग दिले आहेत, आणि योग्य त्या रीतीने त्यांची नावे तुला नीट सांगितली आहेत.

गत्वा गयां गयाशीर्ष प्रेतराजाय पिण्डकम्। समदाद्बन्धुभिः सार्द्धं स्वपितृभ्यस्ततो ददौ ।। ५०.

तो गया या ठिकाणी, गया शिरावर गेला आणि प्रेतराजाला पिंड अर्पण केला. मग आपल्या नातेवाईकांसह तो पिंड आपल्या पितरांना दिला.

प्रेतः प्रेतत्वनिर्म्मुक्तो वणिक् स्वगृहमागतः । एवं गयस्य शम्भोश्च क्षेत्रं विष्णो रवेस्तथा ।। ५०.

प्रेतावस्था संपली, तो व्यापारी आपल्या घरी परतला. अशा प्रकारे गया, शंभू, विष्णू आणि सूर्य यांची क्षेत्रे आहेत.

उपोषितोऽथ गायत्रीतीर्थे महानदीस्थिते। गायत्र्याः पुरतः स्नात्वा प्रातःसन्ध्यामुपासयेत् ।। ५०.

म्हणून उपवास करून, महानदीवर असलेल्या गायत्री तीरावर जाऊन, गायत्रीसमोर स्नान करावे आणि सकाळच्या संध्याकाळी पूजा करावी.

श्राद्धं सपिण्डकं कृत्वानयेद्ब्रह्मण्यतां कुलम्। तीर्थे समुदिते स्नात्वा सावित्र्याः पुरतो नरः ।। ५०.

पिंडासह श्राद्ध करून, तो आपल्या कुटुंबाला ब्राह्मणत्वाकडे नेतो. तीरावर स्नान करून, मनुष्य सावित्रीसमोर उभा राहावा.

सन्ध्यामुपास्य मध्याह्ने नयेत्कुलशतन्दिवम्। पिण्डदानं ततः कुर्य्यात्पितॄणां मुक्तिकाम्यया ।। ५०.

मध्यान्ही संध्याकाळी पूजा करून, तो आपल्या कुटुंबाला शंभर दिवस नेतो. मग पितरांच्या मुक्तीसाठी पिंड द्यावा.

प्राचीसरस्वतीतीर्थे स्नात्वा चापि यथाविधि। सन्ध्यामुपास्य सायाह्ने विष्णुलोकं नयेत्पितॄन् ।। ५०.

पूर्वेकडील सरस्वती तीरावर नियमानुसार स्नान करून, संध्याकाळी संध्या पूजा करावी आणि पितरांना विष्णूच्या लोकात नेले जावे.

बहुजन्मकृतात्सन्ध्यालोपान्मुक्तस्त्रिसन्ध्य कृत्। विशालायां लेलिहाने तीर्थे च भरताश्रमे ।। ५०.

अनेक जन्मांतील संध्याकाळी पूजा न केल्याचा दोष दूर होतो, जो मनुष्य विशाल, लेलिहान तीरावर आणि भरताश्रमात त्रिसंध्या करतो.