वायुपुराणम्

दावदाहे मृता ये च सिंहव्याग्रहताश्च ये। दंष्ट्रिभिः श्रृङ्गिभिर्वापि तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे जंगलातील आगीत मरण पावले, सिंह, वाघ, किंवा दात असलेल्या किंवा शिंग असलेल्या प्राण्यांनी मारले, त्यांना मी हा पिंड अर्पण करतो.

उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये। आत्मापघातिनो ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे गळफास लावून मरण पावले, विषाने किंवा शस्त्राने मारले गेले, किंवा स्वतःच आयुष्य संपवले, त्यांना मी हा पिंड अर्पण करतो.

अरण्ये वर्त्मनि वने क्षुधया तृषया हताः। भूतप्रेतपिशाचाद्यैस्तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे अरण्यात, वाटेत किंवा जंगलात, उपासमारीने, तहानेने, किंवा भूत, प्रेत, पिशाच्च यांच्यामुळे मरण पावले, त्यांना मी हा पिंड अर्पण करतो.

रौरवे चान्धतामिस्रे कालसूत्रे च ये गताः। तेषामुद्धरणार्ताय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे रौरव, अंधतमिस्र किंवा काळसूत्र या ठिकाणी गेले, त्यांच्या उध्दारासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

असिपत्रवने घोरे कुम्भीपाकेषु ये गताः। तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे भयंकर असिपत्रवन किंवा कुंभिपाक या ठिकाणी गेले, त्यांच्या उध्दारासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

अनेकयातनासंस्थाः प्रेतलोकञ्च ये गताः। तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे अनेक यातना भोगत आहेत, किंवा प्रेतलोकात गेले आहेत, त्यांच्या उध्दारासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

अनेकयातनासंस्था ये नीता यमकिङ्करैः। तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे अनेक यातना भोगत आहेत, यमाच्या दूतांनी नेले गेले, त्यांच्या उध्दारासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

नरकेषु समस्तेषु यातनासु च ये स्थिताः । तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

सर्व नरकांत आणि यातनांत अडकलेल्या जीवांना सोडवण्यासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

पशुयोनि गता येच पक्षिकीटसरीसृपाः। अथवा वृक्षयोनिस्थास्तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

जे प्राणीयोनीत गेले आहेत, पक्षी, कीटक, सरपटणारे किंवा झाडांच्या गर्भात असलेले आहेत, त्यांच्यासाठीही मी हा पिंड अर्पण करतो.

जात्यन्तरसहस्रेषु भ्रमन्तः स्वेन कर्म्मणा। मानुष्यं दुर्ल्लभं येषां तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

स्वतःच्या कर्मामुळे हजारो जन्मांत भटकणारे आणि ज्यांना माणूस जन्म मिळणं कठीण आहे, अशांसाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

दिव्यन्तरिक्षभूमिष्ठाः पितरो बान्धवादयः। मृता असंस्कृता ये च तेब्यः पिण्डं ददाम्यहम् ।। ४८.

स्वर्ग, आकाश किंवा पृथ्वीवर असलेले पितर, नातेवाईक आणि इतर, तसेच जे विधीविना गेले आहेत, त्यांच्यासाठी मी हा पिंड अर्पण करतो.

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तन्ते पितरो मम। ते सर्व्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डेनानेन सर्व्वदा ।। ४८.

माझे जे पितर प्रेतरूपात आहेत, ते सर्व नेहमी या पिंडामुळे तृप्त व्हावेत.

येऽबान्धवा बान्धवा वा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः। तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम् ।। ४८.

कोणी नातेवाईक असो वा नसोत, किंवा मागच्या जन्मी नातेवाईक असले तरी, मी दिलेला पिंड त्यांच्यासाठी कधीही संपणार नाही असा असो.

पितृवंशे मृता ये च मातृवंशे च ये मृताः। गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः ।। ४८.

माझ्या वडिलांच्या कुळात, आईच्या कुळात, गुरू, सासरे आणि इतर जे नातेवाईक गेले आहेत—

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्रदारविवर्जिताः। क्रियालोपगता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा ।। ४८.

माझ्या कुळात जे पिंड वंचित आहेत, ज्यांना मुलं किंवा पत्नी नाही, जे विधीपासून वंचित आहेत, किंवा जन्मतः आंधळे, अपंग आहेत—

विरूपा आमगर्भाश्च ज्ञाताज्ञाताः कुले मम। तेषां पिण्डो मया दत्तो ह्यक्षय्यमुपतिष्ठताम् ।। ४८.

जे विकृत, गर्भातच गेले, ओळखीचे किंवा अनोळखी, माझ्या कुळातले आहेत, त्यांच्यासाठी मी दिलेला पिंड कधीही संपणार नाही असा असो.

आ ब्रह्मणो ये पितृवंशजाता मातुस्तथा वंशभवा मदीयाः। कुलद्वये ये मम दासभूता भृत्या स्तथैवाश्रितसेवकाश्च ।। ४८.

ब्रह्मदेवापर्यंतच्या पितृवंशात, आईच्या वंशात, दोन्ही कुलांतील माझे दास, नोकर, सेवक आणि आश्रित यांच्यासाठी—

मित्राणि शिष्याः पशवश्च वृक्षा दृष्टा ह्यदृष्टाश्च कृतोपकाराः। जन्मान्तरे ये मम सङ्गताश्च तेभ्यः स्वधा पिण्डमहं ददामि ।। ४८.

मित्र, शिष्य, जनावरे, झाडे—दिसलेले किंवा न दिसलेले, उपकार करणारे, आणि मागच्या जन्मी माझ्याशी संबंध आलेले—त्यांच्यासाठी मी 'स्वधा' म्हणत पिंड अर्पण करतो.

एतैश्च सर्व्वमन्त्रैस्तु स्त्रीलिङ्गान्तं समूह्य च। पिण्डान्दद्याद्यथापूर्व्वं स्त्रीणां मात्रादिकक्रमात् ।। ४८.

या सर्व मंत्रांनी, स्त्रीलिंगाच्या रूपांनाही धरून, पूर्वीप्रमाणेच स्त्रियांसाठी आईपासून पुढे योग्य क्रमाने पिंड द्यावा.

स्वगोत्रे परगोत्रे वा दम्पत्योः पिण्डपातनम्। अपृथङ् निष्फलं श्राद्धं पिण्डञ्चोदकतर्पणम् ।। ४८.

स्वतःच्या किंवा दुसऱ्याच्या कुळात, पती-पत्नींसाठी पिंड एकत्र दिल्यास, श्राद्ध व पिंड-उदक तर्पण फळ देत नाही.

पिण्डपात्रे तिलान्क्षिप्त्वा पूरयित्वा शुभोदकैः। परिषिच्य त्रिधा सर्वान् प्रणिपत्य समापयेत् ।। ४८.

पिंडाच्या पात्रात तीळ टाकून, ते शुद्ध पाण्याने भरून, तीनदा पाणी शिंपडावे, सर्वांना वाकून नमस्कार करून विधी पूर्ण करावा.

पितॄन्विसृज्य चाचम्य साक्षिणः श्रावयेत्सुरान् । साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस्तथा। मया गयां समासाद्य पितॄणां निष्कृतिः कृता ।। ४८.

पितरांना निरोप देऊन, आचमन करून, देवांना साक्षी ठेवावी—'ब्रह्मा, ईशान वगैरे देव माझे साक्षी असोत; मी गया येथे येऊन पितरांचे कर्तव्य पूर्ण केले आहे.' असे म्हणावे.

आगतोऽस्मि गयां देव पितृकार्य्ये गदाधर। त्वमेव साक्षी भगवन्ननृणोऽहमृणत्रयात् ।। ४८.

'देवा, मी पितरांच्या कार्यासाठी गया येथे आलो आहे, गदाधर, तूच माझा साक्षी आहेस, मी तीन ऋणांतून मुक्त झालो आहे.'

सर्व्वस्थानेषु चैवं स्यात् पिण्डदानन्तु नारद। प्रेतपर्व्वतमारभ्य कुर्य्यात्तीर्थेषु च क्रमात् ।। ४८.

सर्व ठिकाणी, नारद, पिंडदान असेच करावे; प्रेतपर्वतापासून सुरुवात करून, नंतर तीर्थस्थळी योग्य क्रमाने करावे.

तिलमिश्रांस्ततः सक्तून्निःक्षिपेत्प्रेतपर्व्वते। अपसव्येन देवर्षे दक्षिणाभिमुखेन च ।। ४८.

मग प्रेतपर्वतावर तीळ मिसळलेले सत्तू ठेवावे, उजव्या बाजूने फिरून, दक्षिणेकडे तोंड करून, हे देवरषे.

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्त्तन्ते पितरो मम। ते सर्व्वे तृप्तिमायान्तु सक्तुभिस्तिलमिश्रितैः ।। ४८.

माझ्या सर्व पूर्वजांना, जे सध्या प्रेतरूपात आहेत, सत्त्व आणि तीळ मिसळलेल्या पिठाच्या नैवेद्याने पूर्ण तृप्ती लाभो.

आब्रह्मस्तम्बपर्य्यन्तं यत्किञ्चित्सचराचरम्। मया दत्तेन तोयेन तृप्तिमायान्तु सर्व्वशः ।। ४८.

ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत, ज्या सर्व सजीव आणि निर्जीव गोष्टी आहेत, त्या मी अर्पण केलेल्या पाण्याने पूर्ण तृप्त होवोत.

प्रेतत्वाच्च विमुक्ताः स्युः पितरस्तस्य नारद। प्रेतत्वं तस्य माहात्म्यात्कुले चापि न जायते ।। ४८.

नारद, या विधीमुळे त्याचे पितर प्रेतावस्थेतून मुक्त होतात; त्याच्या पुण्यामुळे त्याच्या कुळात ही अवस्था पुन्हा येत नाही.

नाम्ना प्रेतशिला ख्याता गयाशिरसि मुक्तये। तीर्थमन्त्रादिरूपेण स्थित श्चादिगदाधरः ।। ४८.

गयाच्या शिखरावर 'प्रेतशिला' नावाने प्रसिद्ध असलेली शिला मुक्तीसाठी ओळखली जाते, आणि गदाधर तिथे तीर्थ, मंत्र इत्यादी रूपात वास करतो.