वायुपुराणम्

शिलायां देवरूपिण्यां न तिष्ठामस्त्वया विना। स्थास्यामोऽत्र त्वया सार्द्धं नित्यं व्यक्तादिरूपिणा ।। ४७.

तुझ्याशिवाय आम्ही त्या दैवी स्वरूपाच्या शिळेत राहू शकणार नाही; आम्ही येथे तुझ्यासोबत, नेहमी प्रकट आणि आदिस्वरूपात राहू.

एवमस्तु श्रिया सार्द्धं स्थितश्चादिगदाधरः। लोकानां रक्षणार्थाय जगतां मुक्तिहेतवे। सुव्यक्तः पुण्डरीकाक्षो जनार्दन इति श्रुतः ।। ४७.

तसेच होवो. आदिगदाधर श्रीसह तेथेच राहिला, लोकांचे रक्षण करण्यासाठी आणि जगाच्या मुक्तीसाठी, तो सुव्यक्त पुंडरीकाक्ष, जनार्दन म्हणून प्रसिद्ध झाला.

वेदैरगम्या या मूर्त्तिरादिभूता सनातनी। सुव्यक्ता श्वेतकल्पे सा भविष्यति तथा पुनः। वाराहकल्पे ह्यव्यक्ता व्यक्तिमप्यगमत्पुरा ।। ४७.

जी मूर्ती सनातन आणि आदिभूत आहे, वेदांनी न गाठता येणारी आहे, ती श्वेतकल्पात प्रकट होईल आणि पुन्हा भविष्यातही; वाराहकल्पात ती अप्रकट होती, पण पूर्वी तिने प्रकट स्वरूप धारण केले होते.

सन्तारणाय लोकानां देवानां रक्षणाय च। गयाशिरसि सुव्यक्तो भविष्यति न संशयः ।। ४७.

लोकांच्या तारण्यासाठी आणि देवांचे रक्षण करण्यासाठी, तो गायाच्या शिखरावर प्रकट होईल, यात शंका नाही.

ये द्रक्ष्यन्ति सदा भक्त्या देवमादिगदाधरम्। कुष्ठरोगादिनिर्म्मुक्ता यास्यन्ति हरिमन्दिरम् ।। ४७.

जे नेहमी भक्तीने आदिगदाधर देवाचे दर्शन घेतात, ते कुष्ठरोग व इतर आजारांपासून मुक्त होतील आणि हरिच्या धामात जातील.

ये द्रक्ष्यन्ति सदा भक्त्या देवमादिगदाधरम्। ते प्राप्स्यन्ति धनं धान्यमायुरारोग्यमेव च ।। ४७.

जे नेहमी भक्तीने आदिगदाधर देवाचे दर्शन घेतात, त्यांना धन, धान्य, दीर्घायुष्य आणि आरोग्य मिळेल.

कलत्रपुत्रपौत्रादिगुणकीर्त्तिसुखानि च। श्रद्धया ये नमस्यन्ति राज्यं ब्रह्मपुरं तथा। भुक्त्वा व्रजेयुः सततं पुण्यपुञ्जफलं नराः ।। ४७.

जे श्रद्धेने पूजा करतात, त्यांना पत्नी, मुले, नातवंडे, सद्गुण, कीर्ती आणि सुख मिळेल; त्यांना राज्य आणि ब्रह्माचे नगरही मिळेल, आणि पुण्यफळ भोगून ते पुढे जातील.

गन्धदानेन गन्धाढ्यः सौभाग्यं पुष्पदानतः। धूपदानेन राज्याप्तिर्दीपाद्दीप्तिर्भविष्यति ।। ४७.

गंध अर्पण केल्याने गंधसंपत्ती मिळते; फुले अर्पण केल्याने सौभाग्य मिळते; धूप दिल्याने राज्यसंपत्ती मिळते; दिवा लावल्याने तेज मिळते.

ध्वजदानात्पापहानिर्यात्राकृद्ब्रह्मलोकभाक्। श्राद्धपिण्डप्रदो यस्तु विष्णुं नेष्यति वै पितॄन् ।। ४७.

ध्वज अर्पण केल्याने पाप नष्ट होते; यात्रा करणारा ब्रह्मलोक प्राप्त करतो; जो श्राद्ध व पिंड अर्पण करतो, तो विष्णूकडे पितरांना नेतो.

श्रद्धया ये नमस्यन्ति सतोत्रेणादिगदाधरम्। स्तोष्यन्ति च समभ्यर्च्य पितॄन्नेष्यन्ति माधवम्। शिवोऽपि परया प्रीत्या तुष्टावादिगदाधरम् ।। ४७.

जे श्रद्धेने आणि सत्य स्तोत्रांनी आदिगदाधराची पूजा करतात, आणि नंतर त्याची स्तुती करतात, ते पितरांना माधवाकडे नेतात; शिवानेही अत्यंत प्रेमाने आदिगदाधराची स्तुती केली.

अव्यक्तरूपो यो देवो मुण्डपृष्ठादिरूपतः । फल्गुतीर्थादिरूपेण नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

ज्याचे रूप अप्रकट आहे, जो मुंडपृष्ठ व इतर रूपांत, फाल्गुतीर्थ वगैरे स्वरूपात प्रकट होतो, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण पदरूपेण संस्थितः। मुखलिङ्गादिरूपेण नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

जो व्यक्त आणि अव्यक्त अशा दोन्ही स्वरूपांत, पादरूपात, मुखलिंग वगैरे रूपांत स्थित आहे, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

अव्यक्तरूपो यो देवो जनार्दनस्वरूपतः। मुण्डपृष्ठे स्वयं जातो नामाम्यादिगदा धरम् ।। ४७.

ज्याचे रूप अप्रकट आहे, जो जनार्दनस्वरूप आहे, आणि स्वतः मुंडपृष्ठ येथे प्रकट झाला, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

शिलायां देवरूपिण्यां स्थितं ब्रह्मादिभिः सुरैः। पूजितं सत्कृतं देवैस्तं नमामि गदाधरम् ।। ४७.

मी त्या गदाधराला वंदन करतो, जो देवस्वरूप शिलेमध्ये विराजमान आहे, ज्याची ब्रह्मा आणि इतर देवांनी मोठ्या भक्तीने पूजा केली आहे.

यं च दृष्ट्वा ततः स्पृष्ट्वा पूजयित्वा प्रणम्य च । श्राद्धादौ ब्रह्मलोकाप्तिर्नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

ज्याला पाहून, स्पर्श करून, पूजून आणि वंदन करून, श्राद्धाच्या आरंभी ब्रह्मलोकाची प्राप्ती होते, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

महदादेश्च जगतो व्यक्तस्यैकं हि कारणम्। अव्यक्तज्ञानरूपं तं नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

महत्त्वाच्या तत्त्वांपासून सृष्टीचे एकमेव कारण जो आहे, आणि ज्याचे स्वरूप अव्यक्त ज्ञान आहे, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितम्। जाग्रत्स्वप्नविनिर्मुक्तं नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

जो देह, इंद्रिय, मन, बुद्धी, प्राण आणि अहंकार यांपासून मुक्त आहे, जागृती आणि स्वप्न या अवस्थांना न लागणारा आहे, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

नित्यानित्यविनिर्मुक्तं सत्यमानन्दमव्ययम्। तुरीयं ज्योतिरात्मानं नमाम्यादिगदाधरम् ।। ४७.

जो नित्य आणि अनित्य या दोन्हीपासून मुक्त आहे, सत्य, आनंद, अविनाशी, चतुर्थ अवस्था आणि तेजस्वी आत्मा आहे, त्या आदिगदाधराला मी वंदन करतो.

एवं स्तुतो महेशेन प्रीतो ह्यादिगदाधरः। स्थितो देवः शिलायां स ब्रह्माद्यैर्दैवतैः सह ।। ४७.

म्हणून महेशाने स्तुती केल्यावर आदिगदाधर प्रसन्न झाला आणि तो देव ब्रह्मा व इतर देवांसह त्या शिलेवर स्थिर राहिला.

संस्थितं मुण्डपृष्ठाद्रौ देवमादिगदाधरम्। स्तुवन्ति पूजयन्तीह ब्रह्मलोकं प्रयान्तु ते ।। ४७.

मुंडपृष्ठ पर्वतावर स्थिर असलेल्या आदिगदाधराची येथे जे लोक स्तुती आणि पूजा करतात, त्यांना ब्रह्मलोकाची प्राप्ती होते.

धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात्कामी मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात् ।। ४७.

जो धर्माची इच्छा करतो त्याला धर्म मिळतो; जो अर्थाची इच्छा करतो त्याला अर्थ मिळतो; जो कामाची इच्छा करतो त्याला काम मिळतो; आणि जो मोक्षाची इच्छा करतो त्याला मोक्ष मिळतो.

वन्ध्या च लभते पुत्रं वेदवेदाङ्गपारगम्। राजा विजयमाप्नोति शूद्रश्च सुखमाप्नुयात् ।। ४७.

जिच्या पोटी मूल होत नाही तिला वेद-वेदान्ग जाणणारा पुत्र मिळतो; राजा विजय मिळवतो; आणि शूद्र सुख अनुभवतो.

पुत्रार्थी लभते पुत्रानभ्यर्च्यादिगदाधरम्। मनसा प्रार्थितं सर्वं पूजाद्यैः प्राप्नुयाद्धरेः ।। ४७.

जो पुत्रासाठी इच्छितो, तो आदिगदाधराची पूजा करून पुत्र प्राप्त करतो; मनाने जे काही इच्छिले असेल ते सर्व हरीच्या पूजेद्वारे मिळते.

गयायात्रां प्रवक्ष्यामि श्रृणु नारद मुक्तिदाम्। निष्कृतिः श्राद्धकर्तॄणां ब्रह्मणा गीयते पुरा ।। ४८.

नारद, मी तुला गयायात्रेचे वर्णन करतो, जी मुक्ती देणारी आहे; श्राद्ध करणाऱ्यांसाठी ती प्रायश्चित्त आहे, असे ब्रह्मदेवाने पूर्वी सांगितले आहे.

उद्यतश्चेद्गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः। विधाय कार्पटीवेशं कृत्वा ग्रामं प्रदक्षिणम् ।। ४८.

जो गयेला जाण्याचा निर्धार करतो, त्याने विधिपूर्वक श्राद्ध करून, भिक्षुकाचा वेष धारण करावा आणि गावाची प्रदक्षिणा करावी.

ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनम्। ततः प्रतिदिनं गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः ।। ४८.

त्यानंतर दुसऱ्या गावात जाऊन श्राद्धाचे उरलेले अन्न खावे; मग दररोज कोणतीही भेट न घेता पुढे जावे.

प्रतिग्रहादुपावृत्तः सन्तुष्टो नियतः शुचिः। अहङ्कारविमुक्तो यः स तीर्थफलमश्नुते ।। ४८.

जो भेट घेण्यापासून दूर राहतो, समाधानी, संयमी, शुद्ध आणि अहंकाररहित असतो, तो तीर्थयात्रेचे फळ मिळवतो.

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चापि सुसंयतम्। विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते ।। ४८.

ज्याचे हात, पाय आणि मन पूर्णपणे संयमित आहेत, ज्याच्याकडे विद्या, तप आणि कीर्ती आहे, तो तीर्थयात्रेचे फळ मिळवतो.

ततो गयाप्रवेशे च पूर्वतोऽस्ति महानदी । तत्र तोयं समुत्पाट्य स्नातव्यं निर्मले जले ।। ४८.

मग गयेत प्रवेश करताना, पूर्वेकडे एक मोठी नदी आहे; तिथे पाणी काढून त्या शुद्ध पाण्यात स्नान करावे.