वायुपुराणम्

दत्तस्ते न निराकर्त्तुं शक्यो देवद्विजातिभिः। तस्मादन्यं वरं ब्रूहि यतो धर्म्मस्य संस्थितिः ।। ४५.

तुला दिलेला हा शाप देव किंवा ब्राह्मणही दूर करू शकत नाहीत; म्हणून, धर्माची स्थापना व्हावी असा दुसरा वर माग.

भवेद्वै त्रिषु लोकेषु वेदोक्तस्य शुभव्रते। देवानां वचनं श्रुत्वा देवान्धर्म्मव्रताब्रवीत् ।। ४५.

तीनही लोकांत, वेदांत सांगितलेल्या देवतांच्या वचनानुसार सर्व काही घडलं. देवतांचं वचन ऐकून धर्मव्रता त्यांना म्हणाली.

भर्त्तुः शापान्मोचयितुं न शक्ताश्च यदामराः। मह्यं वरं प्रयच्छध्वमेवंविधमनुत्तमम् ।। ४५.

माझ्या पतीच्या शापातून देवताही मला सोडवू शकल्या नाहीत. म्हणून तुम्ही मला हा श्रेष्ठ आणि अद्वितीय वर द्या.

शिलाहं हि भविष्यामि ब्रह्माण्डे पावनी शुभा। नदीनदसरस्तीर्थदेवादिभ्योऽतिपावनी ।। ४५.

मी या ब्रह्मांडात पवित्र आणि मंगल अशी शिला होईन, जी नद्या, प्रवाह, सरोवर, तीर्थक्षेत्रे आणि देवतांपेक्षाही अधिक पावन असेल.

ऋष्यादिभ्यो मुनुभ्यश्च मुख्यदेवेभ्य एव च। त्रैलोक्ये यानि लिङ्गानि व्यक्ताव्यक्तात्मकान्यपि। तानि तिष्ठन्तु मद्देहे तीर्थरूपेण सर्व्वदा ।। ४५.

ऋषी, मुनि आणि मुख्य देवतांची सर्व चिन्हे, जरी ती प्रकट किंवा अप्रकट असली, ती माझ्या शरीरात तीर्थरूपाने सदैव वास करू देत.

तीर्थान्यपि च सर्व्वाणि नक्षत्रप्रमुखास्तथा। तिष्ठन्तु देवाः सकला देव्यश्च मुनयस्तथा ।। ४५.

सर्व तीर्थक्षेत्रे, तारकांपासून सुरू होऊन, तसेच सर्व देव, देवी आणि मुनि, हे सर्व माझ्यात सदैव वास करू देत.

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च लक्षयित्वा पदं मयि। पञ्चाग्नयः कुमाराद्या बहुरुपेण संस्थिताः ।। ४५.

ब्रह्मा, विष्णु आणि रुद्र यांनी आपले स्थान माझ्यात निश्चित करावे. तसेच पाच अग्नि, कुमार आणि इतर अनेक रूपांनी येथे वास करावा.

मूर्त्तामूर्त्तस्वरूपेण पदरूपेण देवताः। शिलायां क्रोशमात्रेण मूर्त्तिरूपाः स्थिता भुवि ।। ४५.

मूर्त आणि अमूर्त अशा स्वरूपात, तसेच पादुकांच्या रूपात देवता या शिलेच्या एका कोसाच्या परिसरात पृथ्वीवर स्थिर राहो.

तां दृष्ट्वा सर्व्वलोकश्च महापातकनाशिनीम्। पूतो धर्म्माधिकारी च श्राद्धकृद्ब्रह्मलोकभाक् ।। ४५.

ती (शिला) पाहून, जी मोठ्या पापांचा नाश करणारी आहे, सर्व लोक पवित्र होतील, धर्माचे अधिकारी होतील, श्राद्ध करतील आणि ब्रह्मलोकास पात्र ठरतील.

शिलास्थितेषु तीर्थषु स्नात्वा कृत्वाथ तर्पणम्। श्राद्धं सपिण्डकं येषां ब्रह्मलोकं प्रयान्तु ते ।। ४५.

शिलेत वसलेल्या तीर्थांमध्ये स्नान करून, तर्पण व श्राद्ध करणारे, त्यांचे पितर ब्रह्मलोकात जातील.

गदाधरो दृश्यतीर्थं सर्व्वतीर्थोत्तमोत्तमम्। स्थास्यन्ति च मरिष्यन्ति यान्तु ब्रह्मपुरीं नराः। वाराणसी प्रयागश्च पुरुषोत्तमसंज्ञकम् ।। ४५.

गदाधर हे सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आणि दृश्य राहील. जेथे मृत्यू येईल, तेथील लोक ब्रह्मपुरात जातील. वाराणसी आणि प्रयाग यांना पुरुषोत्तम असे नाव आहे.

गङ्गासागरसंज्ञञ्च नित्यं तिष्ठतु फल्गुनि। गदाधराधिष्ठितं तत्सर्व्वतीर्थोत्तमोत्तमम्। मुक्तिर्भवेत् पितॄणां च मृतानां श्राद्धतः सदा ।। ४५.

गंगासागर हे स्थान फाल्गुनी येथे नेहमीच राहो, जिथे गदाधर वास करतो, ते सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे. तिथे श्राद्ध केल्याने पितरांना नेहमीच मुक्ती मिळते.

जरायुजाण्डजा वापि स्वेदजा वापि चोद्भिदः। त्यक्त्वा देहं शिलायान्ते यान्तु विष्णुस्वरूपताम् ।। ४५.

गर्भातून, अंड्यातून, घामातून किंवा अंकुरातून जन्मलेले कोणीही, या शिलेच्या शेवटी देह सोडल्यावर विष्णुरूप प्राप्त करतात.

यथार्च्चिते हरौ सर्व्वे यज्ञाः पूर्णा भवन्ति हि। तथा श्राद्धं तर्पणञ्च स्नानं चाक्षयमस्त्विह ।। ४५.

जसे हरिची पूजा केल्यावर सर्व यज्ञ पूर्ण होतात, तसेच येथे केलेले श्राद्ध, तर्पण आणि स्नान कधीही संपणार नाही.

मम देहे सुरेशानां ये जपन्ति श्रुतादिकम्। अचिरेणापि ते सिद्धाः सिद्धिभाजो भवन्तु वै ।। ४५.

देवताधिपतींनो, माझ्या शरीरात जे वेद व इतर शास्त्रांचे पठण करतात, त्यांना लवकरच सिद्धी मिळो.

पितॄणां कुलसाहस्रमात्मना सहितं नरः। श्राद्धादिना समुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेद्‌ध्रुवम् ।। ४५.

जो पुरुष श्राद्ध व इतर कृत्यांनी आपल्या हजारो पितरांसह त्यांना उध्दार करतो, तो नक्कीच विष्णुलोकात जातो.

यावत्यो हि सरिच्छ्रेष्ठा गङ्गाद्याश्च ह्रदाः शुभाः। समुद्राद्याः सरोमुख्या मानसाद्याः सुरेश्वराः। नृणां श्राद्धं विदधतो मुक्तये निवसन्तु मे ।। ४५.

गंगा व इतर श्रेष्ठ नद्या, पवित्र सरोवरे, समुद्र, मानससारखी दिव्य सरोवरे, या सर्व माझ्यात वास करो, जेणेकरून श्राद्ध करणाऱ्यांना मुक्ती मिळो.

शरीरेण समायान्तु क्वचिन्नो यान्तु देवताः। एको विष्णुस्त्रिधामूर्त्तिर्यावत्सङ्कीर्त्यते बुधैः ।। ४५.

देवतांनी आपापल्या देहासह येथे यावे, किंवा अजिबात जाऊ नये, जोपर्यंत बुद्धिमान लोक विष्णुच्या त्रिमूर्तीचे कीर्तन करतात.

तावच्छिलायां सर्व्वाणि तीर्थानि सह दैवतैः। सदा तिष्ठन्तु मुनयो गन्धर्व्वाणां गणाश्च ये ।। ४५.

जोपर्यंत विष्णुचे कीर्तन होते, तोपर्यंत सर्व तीर्थक्षेत्रे, देवता, मुनि आणि गंधर्वांचे समूह या शिलेत सदैव वास करो.

सर्व्वदेवस्वरूपा च नामेयं देवरूपिणी। यावत्तिष्ठति ब्रह्माण्डं तावत्तिष्ठतु वै शिला। मम देहेऽश्मरूपे च ये जपन्ति तपन्ति च ।। ४५.

ही शिला सर्व देवतांचे मूर्त रूप आहे आणि तिला 'देवरूपिणी' असे नाव आहे. जोपर्यंत हे ब्रह्मांड आहे, तोपर्यंत ही शिला तशीच राहो. माझ्या दगडाच्या देहावर किंवा माझ्या या दगडमूर्तीवर जो कोणी जप करतो किंवा तप करतो—

जुहोत्यग्नौ च तेषां वै तदक्षय्योपतिष्ठताम् । अक्षयन्तु भवेच्छ्राद्धं जपहोमतपांसि च। शिलापर्व्वतरूपेण मयि तिष्ठतु सर्व्वदा ।। ४५.

—आणि जो कोणी माझ्यासाठी अग्नीत होम करतो, त्याच्या सर्व समिधा कधीही संपणार नाहीत. त्याचे श्राद्ध, जप, होम आणि तप हे कधीही व्यर्थ जाणार नाहीत. मी या शिलारूप पर्वतामध्ये नेहमीच वास करीन.

पतिव्रतावचः श्रुत्वा देवाः प्रोचुः पतिव्रताम्। त्वया यत्प्रार्थितं सर्व्वं तद्भविष्यत्यसंशयम् ।। ४५.

पतिव्रतेचे हे शब्द ऐकून देवांनी तिला सांगितले—'तू ज्या गोष्टीची इच्छा केली आहेस, त्या सर्व नक्कीच पूर्ण होतील, यात काहीच शंका नाही.'

गयासुरस्य शिरसि भविष्यसि यदा स्थिरा। तदा पादादिरूपेण स्थास्यामस्त्वयि सुस्थिराः। वरं शिलायै दत्त्वैवं तत्रैवान्तर्द्दधुः सुराः ।। ४५.

जेव्हा तू गायासुराच्या डोक्यावर स्थिर राहशील, तेव्हा आम्हीही तुझ्यावर पाय आणि इतर रूपांनी ठामपणे वास करू. अशा प्रकारे देवांनी त्या शिलेला वर दिला आणि तिथेच अदृश्य झाले.

वक्ष्ये शिलाया माहात्म्यं श्रृणु नारद मुक्तिदम्। यस्या गायन्ति देवाश्च माहात्म्यं मुनिपुङ्गवाः ।। ४६.

नारद, आता मी या शिलेचे महात्म्य सांगतो—हे ऐक, कारण ती मुक्ती देते. देव आणि श्रेष्ठ ऋषी तिच्या महिमेचे गाणे गातात.

शिला स्थिता पृथिव्यां सा देवरूपातिपावनी। विचित्राख्यं शिलातीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।। ४६.

ती शिला पृथ्वीवर स्थिर आहे, ती अत्यंत पावन आणि देवतारूप आहे. 'विचित्र' नावाचे हे शिलातीर्थ तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहे.

तस्याः संस्पर्शनाल्लोकाः सर्वे हरिपुरं ययुः। शून्ये लोकत्रये जाते शून्या यमपुरी ह्यभूत् ।। ४६.

फक्त तिचा स्पर्श केल्यावर सर्व लोक विष्णूच्या लोकात पोहोचले; तीनही लोक रिकामे झाले आणि यमपुरीदेखील ओस पडली.

यम इन्द्रादिभिर्गत्वा ऊचे ब्रह्माणमद्भुतम्। अधिकारं गृहाणाथ यमदण्डं पितामह ।। ४६.

यम, इंद्र आणि इतर देवांनी एकत्र जाऊन ब्रह्माला सांगितले—'पितामह, यमाचा अधिकार आणि दंड तू स्वीकार.'

यममूचे ततो ब्रह्मा स्वगृहे धारयस्व ताम्। ब्रह्मोक्तो धर्मराजस्तु गृहे तां समधारयत् ।। ४६.

तेव्हा ब्रह्माने यमाला सांगितले—'तू तिला आपल्या घरी ठेव.' ब्रह्माने सांगितल्याप्रमाणे धर्मराजाने तिला आपल्या घरी ठेवले.

यमोऽधिकारं स्वं चक्रे पापिनां शासनादिकम्। एवंविधा गुरुतरा शिला जगति विश्रुता ।। ४६.

यानंतर यमाने आपला अधिकार पुन्हा सुरू केला आणि पाप्यांना शिक्षा द्यायला सुरुवात केली. अशा प्रकारे ही अत्यंत वजनदार शिला जगात प्रसिद्ध झाली.