वायुपुराणम्

मधुश्रवां मधुकुल्यां दध्याद्याढ्यसरांसि च। सुवर्णदीर्घिकां चैव बहूनन्नादिपर्व्वतान् ।। ४४.

त्याने मध वाहणाऱ्या नद्या, मधाने भरलेल्या ओढ्या, दह्याने व इतर स्वादिष्ट पदार्थांनी भरलेली सरोवरे, सोन्याच्या तलाव आणि भरपूर अन्नधान्य असलेले पर्वत दिले.

भक्ष्यभोज्यफलादींश्च सर्व्वं ब्रह्मा सृजन्ददौ। न याचयध्वं विप्रेन्द्रा अन्यानुक्त्वा ददावजः ।। ४४.

त्याने सर्व प्रकारचे खाण्याचे पदार्थ, जेवण, फळे इत्यादी दिली. ब्रह्मदेवाने हे सर्व निर्माण करून दिले आणि म्हणाले, 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, आणखी काही मागू नका.'

दत्त्वा ययौ ब्रह्मलोकं नत्वा ह्यादिगदाधरम् । धर्म्मारण्ये तत्र धर्म्मं याजयित्वा ययाचिरे ।। ४४.

सर्व काही देऊन, त्याने आदिगदाधराला वंदन करून ब्रह्मलोकात गेला. तिथे धर्मवनात धर्मयज्ञ करून ते लोक बराच काळ राहिले.

धर्म्मयागे च लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम्। ततो ब्रह्मा समागत्य ब्राह्मणांस्ताञ्छशाप ह ।। ४४.

धर्मयज्ञात लोभामुळे त्यांनी धन वगैरे स्वीकारले. तेव्हा ब्रह्मदेव स्वतः आला आणि त्या ब्राह्मणांना शाप दिला.

कृतवन्तो यतो लोभं मद्दत्तेष्वखिलेष्वपि। तस्मादृणाधिका यूयं भविष्यन्ति सदा द्विजः ।। ४४.

तुम्ही माझ्या दिलेल्या सर्व गोष्टींमध्ये लोभ केला, म्हणून, द्विजांनो, तुम्ही नेहमी कर्जाने भरलेले राहाल.

युष्माकं स्याद्वारिवहा नदी पाषाणपर्व्वताः। नद्यादयो वारिवहा मृन्मयाश्च यथा गृहाः ।। ४४.

तुमच्यासाठी नद्या पाण्याविना, पर्वत फक्त दगडाचे होतील. नद्या वगैरे फक्त पाणी वाहतील आणि तुमची घरे मातीची असतील.

कामधेनुः कल्पवृक्षो मल्लोकमुपतिष्ठताम्। एवं शप्ता ब्रह्मणा ते प्रार्थयन्तोऽब्रुवन्नजम् ।। ४४.

कामधेनू आणि कल्पवृक्ष माझ्या लोकांकडे यावेत. असे ब्रह्मदेवाने शाप दिल्यावर, त्यांनी अजन्म्याला विनंती केली.

त्वया यद्दत्तमखिलं तत्सर्वं शापतो गतम्। जीवनार्थं प्रसादं नो भगवान्कर्त्तुमर्हसि ।। ४४.

तुम्ही दिलेले सर्व काही शापामुळे नष्ट झाले आहे. आमच्या उपजीविकेसाठी, प्रभो, कृपा करावी हीच आमची विनंती.

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणान्ब्रह्मा प्रोवाचेदं दयान्वितः। तीर्थोपजीविका यूयमाचन्द्रार्कं भविष्यथ ।। ४४.

हे ऐकून, ब्रह्मदेव दयाळू होऊन ब्राह्मणांना म्हणाला, 'तुम्ही चंद्रसूर्य असतील तोवर तीर्थावर उपजीविका कराल.'

लोकाः पुण्या गयायां ये श्राद्धिनो ब्रह्मलोकगाः। युष्मान्ये पूजयिष्यन्ति तैरहं पूजितः सदा ।। ४४.

गयामध्ये जे लोक श्राद्ध करतात, ते ब्रह्मलोकाला जातात. ते लोक तुम्हाला पूजतील आणि त्यांच्या द्वारे मी नेहमी पूजला जाईन.

आक्रान्तं दैत्यजठरं धर्म्मेण विरजाद्रिणा। नाभिकूपसमीपे तु देवी या विरजा स्थिता। तत्र पिण्डादिकं कृत्वा त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ।। ४४.

धर्माने विरजा पर्वताने त्या दैत्याचे पोट दाबले. नाभिकूपाजवळ जिथे देवी विरजा उभी आहे, तिथे पिंड वगैरे अर्पण केल्याने एकवीस पिढ्या तारण होतात.

महेन्द्रगिरिणा तस्य कृतौ पादौ सुनिश्चलौ। iतत्र पिण्डादिकृत्सप्त कुलान्युद्धरते नरः ।। ४४.

महेंद्र पर्वताने त्याचे पाय घट्ट रोवले. तिथेही पिंड अर्पण केल्याने सात पिढ्या तारण होतात.

कथं शिला समुत्पन्ना ययाक्रान्तो गयासुरः । किं रूपं किं च माहात्म्यं तस्याः किं वद नाम च ।। ४५.

ती शिला कशी निर्माण झाली, ज्यामुळे गयासुर दडपला गेला? तिचे रूप, तिचे माहात्म्य आणि तिचे नाव काय आहे, ते मला सांग.

.सनत्कुमार उवाच।। आसीद्धर्म्मो महातेजाः सर्व्वविज्ञानपारगः। विश्वरुपा च तत्पत्नी भर्त्तृव्रतपरायणा ।। ४५.

सनत्कुमार म्हणाले: धर्म नावाचा तेजस्वी, सर्व ज्ञानात पारंगत पुरुष होता. त्याची पत्नी विश्वरूपा, पतीव्रता आणि व्रतपालनात निष्ठावान होती.

तस्यां धर्म्मव्रतायास्तु कन्या धर्म्मव्रता सती। सर्व्व लक्षणसम्पन्ना लक्ष्मीरिव गुणाधिका ।। ४५.

त्या धर्मनिष्ठ पत्नीला एक कन्या झाली, तीही धर्मव्रती, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि गुणांनी लक्ष्मीपेक्षाही श्रेष्ठ होती.

तस्यां ये तु गुणा ह्यासंस्ते तिष्ठन्ति जगत्र्त्रये। धर्म्मो धर्म्मव्रतायास्तु त्रिषु लोकेषु मार्गयन् ।। ४५.

तीचे गुण अजूनही या तिन्ही जगांत आहेत. धर्माने, धर्माला वाहिलेली पत्नी शोधत, तिन्ही लोकांत शोध घेतला.

नानु रूपं वरं लेभे धर्म्मोऽथ वरसिद्धये। तपः कुरु वरार्थं त्वं तथेत्युक्त्वा वनं ययौ ।। ४५.

पण धर्माला योग्य रूप मिळाले नाही, म्हणून तो म्हणाला, 'वरासाठी तप कर,' आणि असे सांगून तो जंगलात गेला.

कन्या सा च तपस्तेपे सर्व्वेषां दुष्करञ्च यत्। वायुभक्षा श्वेतकल्पे युगानामयुतं पुरा ।। ४५.

ती कन्या सगळ्यांत कठीण असे तप करीत होती, फक्त वाऱ्यावर जगत होती, पांढऱ्या युगात, हजारो युगांपूर्वी.

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः । पर्य्यटन्पृथिवीं सर्व्वां कन्यारत्नं ददर्श सः ।। ४५.

ब्रह्माचा मानसपुत्र, प्रसिद्ध असा मरीची, पृथ्वीवर फिरताना त्या कन्येचे रत्न पाहिले.

रूपयौवनसम्पन्नां परमे तपसि स्थिताम्। पप्रच्छाथ मरीचिस्तां का त्वं कस्यापि तद्वद ।। ४५.

ती रूप आणि तारुण्याने संपन्न, कठोर तपात स्थिर होती. मरीचीने तिला विचारले, 'तू कोण? कुणाची मुलगी आहेस? ते सांग.'

रूपेणानेन मां भीरु विमोहयसि सुव्रते । ब्रह्मात्मजोऽहं विख्यातो मरीचिर्व्वेदपारगः ।। ४५.

या रूपाने, हे भित्री, तू मला मोहात पाडतेस, हे सुभ्राते. मी ब्रह्माचा सुपुत्र, वेदपारंगत मरीची आहे.

मरीचेर्व्वचनं श्रुत्वा कन्या प्रोवाच तं मुनिम्। अहं धर्म्मव्रता नाम धर्म्मपुत्री तपोऽन्विता ।। ४५.

मरीचीचे बोल ऐकून ती कन्या त्या ऋषीला म्हणाली, 'माझे नाव धर्मव्रता आहे, मी धर्माची कन्या आहे, आणि तपश्चर्येने युक्त आहे.'

पतिव्रतार्थं विप्रेन्द्र चरामि परमं तपः। धर्म्मव्रतां मरीचिस्तामुवाच प्रीतिपूर्व्व्कम् ।। ४५.

'पतिव्रतेसाठी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी कठोर तप करत आहे.' मरीचीने प्रेमपूर्वक धर्मव्रतेला उत्तर दिले.

पतिव्रता दर्शनान्मे भविष्यसि शुभव्रते। पतिव्रतेच्छया पृथ्वीं विचरामि ह्यहर्निशम् ।। ४५.

'हे शुभव्रते, मला भेटल्यावर तू पतिव्रता होशील. मी पतिव्रतेच्या इच्छेने रात्रंदिवस पृथ्वीवर फिरतो.'

त्वञ्चेत्पतिव्रता जाता भजे त्वां भज मां वरम्। लोके न त्वादृशी कन्या मम तुल्यो न ते वरः ।। ४५.

'तू जर पतिव्रता झालीस, तर मला निवड, मी तुला वर म्हणून निवडतो. या जगात तुझ्यासारखी कन्या नाही आणि माझ्यासारखा वर नाही.'

धर्म्मव्रते धर्म्मपत्नी तस्मात्त्वं भव मेऽधुना। धर्म्मव्रता मुनिं प्राह धर्म्मं याचय सुव्रत ।। ४५.

'हे धर्मव्रते, आता माझी पत्नी हो.' धर्मव्रता त्या ऋषीला म्हणाली, 'हे सुभ्राते, धर्माकडे विचार.'

तच्छ्रुत्वा धर्म्ममगमन्मुनिं धर्मो ददर्श ह। तेजःपुञ्जं वरं नत्वा आसनार्घ्यादिनार्च्चयत् ।। ४५.

ते ऐकून ऋषी धर्माकडे गेला आणि तेजाने भरलेल्या धर्माला पाहिले. त्याने वरासाठी नमस्कार केला आणि आसन, पाणी देऊन त्याचे स्वागत केले.

किमर्तमागतः पृष्टो मरीचिर्धर्म्ममब्रवीत्। कन्यार्थं भ्रमता पृथ्वी दृष्टा ते कन्यका वरा । मह्यं कन्याञ्च तां देहि श्रेयस्तव भविष्यति ।। ४५.

'कशासाठी आला आहेस?' असे विचारल्यावर मरीचीने धर्माला सांगितले, 'कन्येसाठी पृथ्वीवर फिरताना तुझी श्रेष्ठ कन्या पाहिली; ती मला दे, तुझे कल्याण होईल.'

अर्घ्यादिना समभ्यर्च्य धर्म्मं प्रोचे तथेति तम्। धर्म्मव्रतां समानीय दत्तवांस्तां मरीचये ।। ४५.

पाणी वगैरे देऊन धर्माचे योग्य स्वागत करून, त्याने 'तसेच होवो' असे सांगितले आणि धर्मव्रतेला आणून मरीचीला दिले.