वायुपुराणम्

पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः । तन्मध्ये सर्वतीर्थानि प्रयच्छन्तु हितं नृणाम् ।। ४४.

'गयाचे क्षेत्र पाच कोसांचे असो आणि गयाशिर एक कोसाचे; त्यात सर्व तीर्थे माणसांना कल्याण देणारी असोत.'

स्नानादितर्पणं कृत्वा पिण्डदानात्फलाधिकम्। महात्मा वै सहस्रञ्च कुलानां चोद्धरेन्नरः ।। ४४.

'इथे स्नान, तर्पण आणि विशेषतः पिंडदान केल्याने एक महान पुरुष हजार कुटुंबांचे उद्धार करू शकतो.'

व्यक्ताव्यक्तस्वरूपेण यूयं तिष्ठत सर्वदा। गदाधरः स्वयं लोकाद्भूयात्सर्वाघनाशनात् ।। ४४.

'तुम्ही सगळे व्यक्त आणि अव्यक्त रूपाने नेहमी इथे राहा; सर्व पापांचा नाश करणारा गदाधर स्वतः सर्व लोकांत वास करावा.'

श्राद्धं सपिण्डकं येषां ब्रह्मलोकं प्रयान्तु ते। ब्रह्महत्यादिकं पापं विनश्यतु च सेविनाम् ।। ४४.

'ज्यांच्यासाठी इथे पिंडासह श्राद्ध केले जाईल, ते ब्रह्मलोकाला जावोत; आणि इथे सेवा करणाऱ्यांचे ब्रह्महत्या वगैरे सर्व पाप नष्ट होवो.'

नैमिषं पुष्करं गङ्गा प्रयागश्चाविमुक्तिकम्। एतान्यन्यानि तीर्थानि दिवि भुव्यन्तरिक्षतः। समायान्तु सदा नॄणां प्रयच्छन्तु हितं सुराः ।। ४४.

'नैमिष, पुष्कर, गंगा, प्रयाग आणि अविमुक्तिक, तसेच स्वर्ग, पृथ्वी आणि आकाशातील ही व इतर तीर्थे नेहमी येथे येवोत आणि माणसांना कल्याण देत राहोत, हे देवहो.'

किं बहूक्त्या सुरगणा युष्मास्वेकापि देवता। चेन्न तिष्ठेदहं चापि समयः प्रतिपाल्यताम् ।। ४४.

'अधिक बोलण्याची गरज नाही, हे देवगण. जर तुमच्यातील एकही देवता इथे राहिली नाही, तर मीही इथे राहणार नाही; हा करार पाळावा.'

गयासुरवचः श्रुत्वा प्रोचुर्विष्ण्वादयःसुराः। त्वया यत्प्रार्थितं सर्व्वं तद्भविष्यत्यसंशयम् ।। ४४.

गयासुराचे शब्द ऐकून विष्णू आणि इतर देवता म्हणाले, 'तू मागितलेले सर्व नक्कीच पूर्ण होईल.'

अस्मत्पादानर्च्चयित्वा यास्यन्ति परमां गतिम्। देवैर्दत्तवरो दैत्यो हर्षितो निश्चलोऽभवत् ।। ४४.

माझ्या पायांची पूजा केल्यावर ते लोक श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतील. देवांनी दिलेला वर मिळाल्यावर तो दैत्य आनंदी आणि स्थिर झाला.

स्थितेषु चैव देवेषु ब्राह्मणेभ्यो ददावजः। ग्रामांश्च पञ्चपञ्चाशत्पञ्चक्रोशीं गयां तथा। गृहान्कृत्वा ददौ दिव्यान्सर्व्वोपस्करसंयुतान् ।। ४४.

तेव्हा देव तिथे असतानाच अजन्म्याने ब्राह्मणांना पन्नास-पाच गावे, प्रत्येकी पाच क्रोश लांबीची, आणि गायाही दिल्या. त्याने सर्व प्रकारच्या वस्तूंनी सजवलेली दिव्य घरेही दिली.

कामधेनुं कल्पवृक्षं पारिजातादिकांस्तरून्। महानदीं क्षीरवहां घृतकुल्यास्तथैव च ।। ४४.

त्याने कामधेनू, कल्पवृक्ष, पारिजातासारखी झाडे, दूध वाहणारी मोठी नदी आणि तुपाच्या धाराही दिल्या.

मधुश्रवां मधुकुल्यां दध्याद्याढ्यसरांसि च। सुवर्णदीर्घिकां चैव बहूनन्नादिपर्व्वतान् ।। ४४.

त्याने मध वाहणाऱ्या नद्या, मधाने भरलेल्या ओढ्या, दह्याने व इतर स्वादिष्ट पदार्थांनी भरलेली सरोवरे, सोन्याच्या तलाव आणि भरपूर अन्नधान्य असलेले पर्वत दिले.

भक्ष्यभोज्यफलादींश्च सर्व्वं ब्रह्मा सृजन्ददौ। न याचयध्वं विप्रेन्द्रा अन्यानुक्त्वा ददावजः ।। ४४.

त्याने सर्व प्रकारचे खाण्याचे पदार्थ, जेवण, फळे इत्यादी दिली. ब्रह्मदेवाने हे सर्व निर्माण करून दिले आणि म्हणाले, 'हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, आणखी काही मागू नका.'

दत्त्वा ययौ ब्रह्मलोकं नत्वा ह्यादिगदाधरम् । धर्म्मारण्ये तत्र धर्म्मं याजयित्वा ययाचिरे ।। ४४.

सर्व काही देऊन, त्याने आदिगदाधराला वंदन करून ब्रह्मलोकात गेला. तिथे धर्मवनात धर्मयज्ञ करून ते लोक बराच काळ राहिले.

धर्म्मयागे च लोभाद्वै प्रतिगृह्य धनादिकम्। ततो ब्रह्मा समागत्य ब्राह्मणांस्ताञ्छशाप ह ।। ४४.

धर्मयज्ञात लोभामुळे त्यांनी धन वगैरे स्वीकारले. तेव्हा ब्रह्मदेव स्वतः आला आणि त्या ब्राह्मणांना शाप दिला.

कृतवन्तो यतो लोभं मद्दत्तेष्वखिलेष्वपि। तस्मादृणाधिका यूयं भविष्यन्ति सदा द्विजः ।। ४४.

तुम्ही माझ्या दिलेल्या सर्व गोष्टींमध्ये लोभ केला, म्हणून, द्विजांनो, तुम्ही नेहमी कर्जाने भरलेले राहाल.

युष्माकं स्याद्वारिवहा नदी पाषाणपर्व्वताः। नद्यादयो वारिवहा मृन्मयाश्च यथा गृहाः ।। ४४.

तुमच्यासाठी नद्या पाण्याविना, पर्वत फक्त दगडाचे होतील. नद्या वगैरे फक्त पाणी वाहतील आणि तुमची घरे मातीची असतील.

कामधेनुः कल्पवृक्षो मल्लोकमुपतिष्ठताम्। एवं शप्ता ब्रह्मणा ते प्रार्थयन्तोऽब्रुवन्नजम् ।। ४४.

कामधेनू आणि कल्पवृक्ष माझ्या लोकांकडे यावेत. असे ब्रह्मदेवाने शाप दिल्यावर, त्यांनी अजन्म्याला विनंती केली.

त्वया यद्दत्तमखिलं तत्सर्वं शापतो गतम्। जीवनार्थं प्रसादं नो भगवान्कर्त्तुमर्हसि ।। ४४.

तुम्ही दिलेले सर्व काही शापामुळे नष्ट झाले आहे. आमच्या उपजीविकेसाठी, प्रभो, कृपा करावी हीच आमची विनंती.

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणान्ब्रह्मा प्रोवाचेदं दयान्वितः। तीर्थोपजीविका यूयमाचन्द्रार्कं भविष्यथ ।। ४४.

हे ऐकून, ब्रह्मदेव दयाळू होऊन ब्राह्मणांना म्हणाला, 'तुम्ही चंद्रसूर्य असतील तोवर तीर्थावर उपजीविका कराल.'

लोकाः पुण्या गयायां ये श्राद्धिनो ब्रह्मलोकगाः। युष्मान्ये पूजयिष्यन्ति तैरहं पूजितः सदा ।। ४४.

गयामध्ये जे लोक श्राद्ध करतात, ते ब्रह्मलोकाला जातात. ते लोक तुम्हाला पूजतील आणि त्यांच्या द्वारे मी नेहमी पूजला जाईन.

आक्रान्तं दैत्यजठरं धर्म्मेण विरजाद्रिणा। नाभिकूपसमीपे तु देवी या विरजा स्थिता। तत्र पिण्डादिकं कृत्वा त्रिःसप्तकुलमुद्धरेत् ।। ४४.

धर्माने विरजा पर्वताने त्या दैत्याचे पोट दाबले. नाभिकूपाजवळ जिथे देवी विरजा उभी आहे, तिथे पिंड वगैरे अर्पण केल्याने एकवीस पिढ्या तारण होतात.

महेन्द्रगिरिणा तस्य कृतौ पादौ सुनिश्चलौ। iतत्र पिण्डादिकृत्सप्त कुलान्युद्धरते नरः ।। ४४.

महेंद्र पर्वताने त्याचे पाय घट्ट रोवले. तिथेही पिंड अर्पण केल्याने सात पिढ्या तारण होतात.

कथं शिला समुत्पन्ना ययाक्रान्तो गयासुरः । किं रूपं किं च माहात्म्यं तस्याः किं वद नाम च ।। ४५.

ती शिला कशी निर्माण झाली, ज्यामुळे गयासुर दडपला गेला? तिचे रूप, तिचे माहात्म्य आणि तिचे नाव काय आहे, ते मला सांग.

.सनत्कुमार उवाच।। आसीद्धर्म्मो महातेजाः सर्व्वविज्ञानपारगः। विश्वरुपा च तत्पत्नी भर्त्तृव्रतपरायणा ।। ४५.

सनत्कुमार म्हणाले: धर्म नावाचा तेजस्वी, सर्व ज्ञानात पारंगत पुरुष होता. त्याची पत्नी विश्वरूपा, पतीव्रता आणि व्रतपालनात निष्ठावान होती.

तस्यां धर्म्मव्रतायास्तु कन्या धर्म्मव्रता सती। सर्व्व लक्षणसम्पन्ना लक्ष्मीरिव गुणाधिका ।। ४५.

त्या धर्मनिष्ठ पत्नीला एक कन्या झाली, तीही धर्मव्रती, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त आणि गुणांनी लक्ष्मीपेक्षाही श्रेष्ठ होती.

तस्यां ये तु गुणा ह्यासंस्ते तिष्ठन्ति जगत्र्त्रये। धर्म्मो धर्म्मव्रतायास्तु त्रिषु लोकेषु मार्गयन् ।। ४५.

तीचे गुण अजूनही या तिन्ही जगांत आहेत. धर्माने, धर्माला वाहिलेली पत्नी शोधत, तिन्ही लोकांत शोध घेतला.

नानु रूपं वरं लेभे धर्म्मोऽथ वरसिद्धये। तपः कुरु वरार्थं त्वं तथेत्युक्त्वा वनं ययौ ।। ४५.

पण धर्माला योग्य रूप मिळाले नाही, म्हणून तो म्हणाला, 'वरासाठी तप कर,' आणि असे सांगून तो जंगलात गेला.

कन्या सा च तपस्तेपे सर्व्वेषां दुष्करञ्च यत्। वायुभक्षा श्वेतकल्पे युगानामयुतं पुरा ।। ४५.

ती कन्या सगळ्यांत कठीण असे तप करीत होती, फक्त वाऱ्यावर जगत होती, पांढऱ्या युगात, हजारो युगांपूर्वी.

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः । पर्य्यटन्पृथिवीं सर्व्वां कन्यारत्नं ददर्श सः ।। ४५.

ब्रह्माचा मानसपुत्र, प्रसिद्ध असा मरीची, पृथ्वीवर फिरताना त्या कन्येचे रत्न पाहिले.