वायुपुराणम्

इष्टैः शब्दादिभिर्भागैर्ये भवस्यानुसारिणः । प्रासादवर पुष्पेषु तेषु मोदन्ति सुव्रताः ।। ३९.

"जे भव्य प्रासाद आणि फुलांमध्ये, इच्छित शब्दादिक सुखांचा अनुभव घेत, भवाचे अनुयायी आहेत, तेथे पुण्यवान लोक आनंदाने वावरतात."

ब्रह्मघोषैरविरताः कथाश्च विविधाः शुभाः । गीतवादित्रघोषाश्च संस्तवाश्च समन्ततः ।। ३९.

तेथे अखंड ब्रह्मध्वनी, विविध मंगल कथा, गायन व वाद्यांचे सूर, आणि सर्वत्र स्तुतीचे गजर निनादत असतात.

संहताश्चैवमतुला नानाश्रयकृतास्तथा। एवमादीनि वर्त्तन्ते तेषां प्रासादमूर्द्धनि ।। ३९.

अशा प्रकारे अनेक ठिकाणांहून जमलेल्या, तुलना न होणाऱ्या सभा त्यांच्या राजवाड्याच्या शिखरावर सतत भरतात.

सहस्रपादः प्रासादस्तपनीयमयः शुभः। अनौपम्यैर्वरै रत्नैः सर्वतः परिभूषितः ।। ३९.

तो राजवाडा सोन्याचा, हजार खांबांचा, सर्व बाजूंनी अनुपम रत्नांनी सुशोभित व तेजस्वी आहे.

स्फटिकैश्चन्द्रसङ्काशैर्वैढूर्यमणिसम्प्रभैः। बालसूर्यमयैश्चापि सौवर्णैश्चाग्निसम्प्रभैः ।। ३९.

तो राजवाडा चंद्रासारख्या चमकणाऱ्या स्फटिकांनी, वैडूर्य मण्यांच्या प्रभेने, बालसूर्यासारख्या सोन्याच्या अलंकारांनी आणि अग्निसारख्या तेजस्वी सोन्याने सजवलेला आहे.

चुक्रुशुऋषयः श्रुत्वा नैमिषेयास्तपस्विनः। आपन्नसंशयाश्चेमं वाक्यमूचुः समीरणम् ।। ३९.

हे ऐकून नैमिषारण्यातील तपस्वी ऋषी शंका मनात धरून वायूला म्हणाले.

ऋषय ऊचुः।। के तु तत्र महात्मानो ये भवस्यानुसारिणः। अनुग्राह्यतमाः सम्यक् प्रमोदन्ते पुरोत्तमे। ऋषीणां वचनं श्रुत्वा वायुर्वाक्यमथाब्रवीत् ।। ३९.

ऋषी म्हणाले: तेथे जे महात्मे आहेत, जे भवाचे अनुयायी आहेत, जे सर्वात जास्त कृपेस पात्र आहेत, आणि जे त्या उत्तम नगरीत आनंदित आहेत, ते कोण? ऋषींचे हे शब्द ऐकून वायू बोलला.

वायुरुवाच।। श्रूयतां देवदेवस्य भक्तिर्यैरनुकल्पिता। ह्रीमन्तः सूर्जिता दान्ताः शौर्ययुक्ता ह्यलोलुपाः ।। ३९.

वायू म्हणाला: ऐका, ज्यांनी देवाधिदेवाच्या भक्तीला आपलेसे केले आहे, जे लाजाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, संयमी, शूर आणि लोभरहित आहेत.

मध्याहाराश्च मात्राश्च ह्यात्मारामा जितेन्द्रियाः। जितद्वन्द्वा महोत्साहाः सौम्या विगतमत्सराः ।। ३९.

ते मध्यम प्रमाणात अन्न घेतात, मिळालेल्या गोष्टींत समाधान मानतात, आत्मराम असतात, इंद्रियांवर ताबा मिळवलेला असतो, द्वंद्व जिंकलेले, मोठ्या उत्साहाचे, सौम्य आणि मत्सररहित असतात.

भावस्थाः सर्व्वभूतानामव्यापारा अनाकुलाः। कर्मणा मनसा वाचा विशुद्धेनान्तरात्मना। अनन्यमनसो भूत्वा प्रपन्ना ये महेश्वरम् ।। ३९.

ते सर्व जीवांच्या कल्याणात स्थिर असतात, निष्क्रिय व शांत असतात, कर्म, मन आणि वाणी या तिन्हींतून शुद्ध अंतःकरणाने वागत असतात, एकचित्ताने महेश्वराला शरण गेलेले असतात.

तैर्लब्धं रुद्रसालोक्यं शाश्वतं पदमव्ययम्। भवस्य रूपसादृश्यं नीताश्चैव ह्यनुत्तमम् ।। ३९.

अशा लोकांना रुद्राचे शाश्वत व अविनाशी स्थान मिळते आणि ते भवाच्या स्वरूपासारखे सर्वोच्च पद गाठतात.

वैश्वानरमुखाः सर्वे विश्वरूपाः कपर्द्दिनः । नीलकण्ठाः सितग्रीवास्तीक्ष्णदंष्ट्रास्त्रिलोचनाः ।। ३९.

सर्वजण अग्निसारखे तोंड असलेले, विश्वरूप, जटाधारी, निळ्या गळ्याचे, पांढऱ्या गळ्याचे, तीक्ष्ण दातांचे आणि त्रिनेत्री आहेत.

अर्द्धचन्द्रकृतोऽणीषा जटामुकुटधारिणः । सर्वे दशभुजा वीराः पद्मान्तर सुगन्धिनः ।। ३९.

त्यांच्या जटांमध्ये अर्धचंद्र आहे, सर्वजण जटांचा मुकुट घालतात, दहा भुजांचे, वीर, आणि हृदयात कमळाचा सुगंध दरवळणारे आहेत.

तरुणादित्यसङ्काशाः सर्वे ते पीतवाससः । पिनाकपाणयः सर्व्वे श्वेतगोवृषवाहनाः ।। ३९.

सर्वजण तरुण सूर्यासारखे तेजस्वी, पिवळ्या वस्त्रातील, पिनाक धनुष्य हातात असलेले आणि पांढऱ्या वृषभावर बसलेले आहेत.

श्रियान्विताः कुण्डलिनो मुक्ताहारविभूषिताः। तेजसोऽभ्यधिका देवैः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः ।। ३९.

ते तेजस्वी, कुंडलधारी, मुक्तहारांनी सजलेले, देवांपेक्षा अधिक तेजस्वी, सर्वज्ञ आणि सर्वदर्शी आहेत.

विभज्य बहुधात्मानं जरामृत्युविवर्जिताः। क्रीडन्ते विविधैर्भावैर्भोगान् प्राप्य सुदुर्लभान् ।। ३९.

ते आपले रूप अनेक प्रकारे विभागतात, त्यांना वार्धक्य व मृत्यू नाही, विविध प्रकारे क्रीडा करतात आणि अतिशय दुर्मिळ सुखांचा उपभोग घेतात.

स्वच्छन्दगतयः सिद्धाः सिद्धैश्चान्यौर्विबोधिताः। एकादशानां रुद्राणां कोट्योऽनेकमहात्मनाम् ।। ३९.

हे सिद्ध लोक इच्छेप्रमाणे संचार करतात, इतर सिद्धांनी जागृत केलेले आहेत, आणि एकादश रुद्रांमध्ये असंख्य कोटी महात्मे आहेत.

एभिः सह महात्मा हि देवदेवो महेश्वरः। भक्तानुकम्पी भगवान्मोदते पार्वतीप्रियः ।। ३९.

या सर्व महात्म्यांसह देवाधिदेव, महेश्वर, भक्तांवर कृपा करणारा आणि पार्वतीला प्रिय असलेला भगवान आनंदित होतो.

नाहन्तेषान्तु रुद्राणां भवस्य च महात्मनः। नानात्वमनुपश्यामि सत्यमेतद्ब्रवीमि वः ।। ३९.

या सर्व रुद्रांमध्ये किंवा महात्मा भवामध्ये मला काहीही फरक दिसत नाही; हे मी तुम्हाला सत्य सांगतो.

मातरिश्वाऽब्रवीत्पुण्यामित्येतामीश्वरोऽप्युत। अथ ते ऋषयः सर्वे दिवाकरसमप्रभाः। श्रुत्वेमां परमां पुण्यां कथां त्रैयम्बकीं ततः ।। ३९.

मातरिश्वान म्हणाले, 'ही कथा पवित्र आहे,' आणि प्रभूनेही तसेच सांगितले. मग सूर्यासारखी तेजस्वी सर्व ऋषी, त्र्यंबकाची ही श्रेष्ठ आणि पुण्यकारी कथा ऐकून,

भृशञ्चानुग्रहं प्राप्य हर्षं चैवाप्यनुत्तमम्। सम्भावयित्वा चाप्येनां वायुमूचुर्महाबलम् ।। ३९.

त्यांना मोठा अनुग्रह आणि अतुल्य आनंद मिळाला. त्यांनी ही कथा आदराने मान्य करून, त्या महाबलवान वायूला उद्देशून बोलले.

ऋषय ऊचुः।। समीरण महाभाग ह्यस्माकं च त्वया विभो। ईश्वरस्योत्तमं पुण्यमष्टमन्त्वौपसर्गिकम् ।। ३९.

ऋषी म्हणाले: समीरणा, भाग्यवान वायू, तुझ्या कृपेने आणि आमच्यासाठी, प्रभूची ही सर्वोच्च, आठवी आणि विघ्नरहित पुण्यशक्ती तू सांगितलीस.

तस्य स्थानं प्रमाणञ्च यथावत्परिकीर्त्तितम्। यो गन्धेन समृद्धं वै परमं परमात्मनः ।। ३९.

त्याचे स्थान आणि स्वरूप तू योग्य रीतीने सांगितलेस—जो सुगंधाने परिपूर्ण आहे, तोच परब्रह्माचा सर्वोच्च भाग आहे.

महादेवस्य माहात्म्यं दुर्विज्ञेयं सुरैरपि । स्वेन माहात्म्ययोगेन सहस्रस्यामितौजसः ।। ३९.

महादेवाचे माहात्म्य देवांनाही समजणे कठीण आहे; स्वतःच्या सामर्थ्याने आणि तेजाने तो अगणित शक्तीचा आहे.

यस्य भक्तेष्वसंमोहो ह्यनुकम्पार्थमेव च। ब्राह्मलक्ष्म्या स्वयं जुष्ठा या साप्रतिमशालिनी ।। ३९.

त्याच्या भक्तांना भ्रम लागत नाही, कारण तो केवळ दयेमुळे तसे करतो; तो स्वतः ब्राह्मी लक्ष्मीने युक्त आहे, जी अतुलनीय आणि तेजस्वी आहे.

ज्योत्स्नया व्याप्य खं चन्द्रं विन्यस्ता विश्वरूपधृक् । विभूतिर्भ्राजतेऽत्यर्थं देवदेवस्य वेश्मनि ।। ३९.

ती चंद्रप्रकाशासारखी आपल्या उजेडाने आकाश आणि चंद्र व्यापते, सर्व रूपे धारण करून, देवांचा देव ज्याच्या घरी आहे, तिथे ती अपूर्व तेजाने झळकते.

महादेवस्य तुल्यानां रुद्राणान्तु महात्मनाम्। तत्सर्वं निखिलेनेदं वक्त्रादमृतनिस्रवम् ।। ३९.

महादेवाशी समकक्ष असलेल्या त्या सर्व रुद्रांचे, हे सर्व काही त्याच्या तोंडातून अमृतासारखे अखंड वहात असते.

अपीत्वा खलु सर्वस्य भक्त्यास्माभिस्तु सुव्रताः। नास्ति किञ्चिदविज्ञेयमन्यच्चैवानुगामिनः। प्रश्नं देववर प्राण यथावद्वक्तुमर्हसि ।। ३९.

हे सर्व आम्ही भक्तीने ऐकले, त्यामुळे आम्हाला आणि आमच्या मागे येणाऱ्यांना काहीही अज्ञात राहिले नाही; हे देवश्रेष्ठ प्राण, आमचा प्रश्न योग्य प्रकारे सांग.

सूत उवाच।। स खलूवाच भगवान्किं भूयो वर्त्तयाम्यहम्। किं मया चैव वक्तव्यं तद्वदिष्यामि सुव्रताः ।। ३९.

सूतम्हणाले: मग त्या भगवंताने विचारले, 'आता मी आणखी काय सांगू? मला काय सांगावे लागेल? ते मी सांगतो, हे उत्तम व्रत पाळणाऱ्यांनो.'