वायुपुराणम्

मन्वन्तराण्यनेकानि व्यवर्त्तन्त पुनः पुनः। श्रूयतां देवदेवस्य भविष्याश्चर्यमुत्तमम् ।। ३९.

अनेक मन्वंतरं पुन्हा पुन्हा संपली आहेत; आता देवाधिदेवाच्या भविष्यातील अद्भुत आणि श्रेष्ठ कृत्यांचं ऐका.

व्याघ्राश्चैवानुगास्तत्र काञ्चनाभास्तरस्विनः। स्वच्छन्दचारिणः सर्वे स्वयं देवेन निर्म्मिताः।। ३९.

तिथे वाघ, सोन्यासारखे तेजस्वी आणि बळकट, मुक्तपणे वावरतात; हे सर्व स्वतः देवाने निर्माण केले आहेत.

मृत्योर्मृत्युसमास्ते तु यमदर्पापहारिणः । विभूतिमप्यसंख्येयां को न खल्वभिधास्यते ।। ३९.

तो मृत्यूलाही मृत्यू आहे, यमाचा गर्व नष्ट करणारा; त्याच्या अनंत विभूती कोण सांगू शकेल?

अतःपरमिदं भूयो भवेनाद्भुतमुत्तमम्। भूतानामनुकंपार्थं यत्कृतं तन्निबोधत ।। ३९.

आता पुढे मी तुला एक अद्भुत आणि श्रेष्ठ घटना सांगतो, जी सर्व जीवांवर दया म्हणून घडली.

मन्दरादिप्रकाशानां बलेनाप्रतिमौजसाम्। हारकुन्देन्दुवर्णानां विद्युद्वननिनादिनाम् ।। ३९.

मंदार व इतर पर्वतांसारखे तेजस्वी, अपार बळ असलेले, हार, कुंडल आणि चंद्रासारखा प्रकाश असलेले, वीजेसारखा गडगडाट करणारे — अशा शक्तीने युक्त देवांमुळे—

चूडामणिधराणां वै मेघसन्निभवाससाम्। श्रीवत्साङ्कितवज्राणामङ्गुलीशूलपाणिनाम् ।। ३९.

शिरावर रत्नजडित मुकुट घातलेले, मेघासारखे वस्त्र परिधान केलेले, श्रीवत्स व वज्रचिन्ह असलेले, हातात त्रिशूळ व शस्त्र धारण केलेले—

एवं दिशानां देवानां रूपेणोत्तमशालिनाम्। तस्य प्रासादमुख्यस्य स्तम्भेषूत्तमशोभिषु ।। ३९.

अशा उत्तम रूप असलेल्या दिशांच्या देवतांची सुंदर मूर्ती त्या महालाच्या उज्ज्वल खांबांवर कोरलेली होती.

संयताग्निमयीभिस्तु श्रृङ्खलाभिः पृथक्पृथक्। मायासहस्रं सिंहानां सुखं तत्र निवासिनाम् ।। ३९.

तेथे सिंह अग्नीच्या साखळ्यांनी वेगवेगळे बांधलेले होते आणि प्रत्येकजण आनंदाने तेथे राहत होता.

स्तम्भेऽप्यपासृताषष्टं(?) त्र्यम्बकस्य निवेशने। अथ तत्प्रतिसंपूज्य वायोर्वाक्यं सुविस्मिताः। ऋषयः प्रत्यभाषन्त नैमिषेयास्तपस्विनः ।। ३९.

त्र्यंबकाच्या निवासस्थानी, खांबावर सहावा सिंह वेगळा ठेवला होता; मग त्याची योग्यरित्या पूजा करून, नैमिषारण्यातील ऋषी आश्चर्यचकित होऊन वायूला विचारू लागले.

भगवन्सर्वभूतानां प्राण सर्वत्रग प्रभो। के ते सिंहमहाभूताः क्व ते जाताः किमात्मकाः ।। ३९.

"भगवन्, सर्व जीवांना प्राण देणाऱ्या, सर्वत्र व्यापलेल्या प्रभो, हे सिंह-महाभूत कोण आहेत? ते कुठे जन्मले आणि त्यांचे स्वरूप काय आहे?"

सिंहाः केनापराधेन भूतानां प्रभविष्णुना। वैश्वानरमयैः पाशैः संरुद्धास्तु पृथक्पृथक् ।। ३९.

"सर्व जीवांचे अधिपती असलेल्या शक्तिमान प्रभूने, कोणत्या अपराधामुळे हे सिंह अग्नीच्या बेड्यांनी वेगवेगळे बांधले?"

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा वायुर्वाक्यं जगाद ह । यद्वै सहस्रं सिंहानामीश्वरेण महात्मना। व्यपनीय स्वकाद्देहात्क्रोधास्ते सिंहविग्रहाः ।। ३९.

त्यांचे हे प्रश्न ऐकून वायू म्हणाला, "तो हजार सिंह, त्या महात्म्याने आपल्या देहातून क्रोधाने वेगळे केले आणि ते सिंह रूपात प्रकट झाले."

भूतानामभयं दत्त्वा पुराबद्धाग्निबन्धने। यज्ञभागनिमित्तं च ईश्वरस्याज्ञया तदा ।। ३९.

"सर्व जीवांना भयमुक्त करून, प्रभूच्या आज्ञेने, यज्ञातील भागासाठी, पूर्वी त्यांना अग्नीच्या बंधनात बांधले होते."

तेषां विधानमुक्तेन सिंहेनैकेन लीलया। देव्या मन्युं कृतं ज्ञात्वा हतो दक्षस्य स क्रतुः ।। ३९.

"नियत नियमाप्रमाणे, एका सिंहाने खेळत असताना, देवीच्या रागाची जाणीव ठेवून, दक्षाचा यज्ञ नष्ट केला."

निःसृता च महादेव्या महाकाली महेश्वरी। आत्मनः कर्म्मसाक्षिण्या भूतैः सार्द्धं तदानुगैः ।। ३९.

"आणि त्या महादेवी, महाकाळी, महेश्वरी यांच्या स्वतःच्या कृतीची साक्ष देण्यासाठी, आपल्या अनुयायांसह प्रकट झाल्या."

स एष भगवान्क्रोधो रुद्रावासकृतालयः। वीरभद्रोऽप्रमेयात्मा देव्या मन्युप्रमार्ज्जनः ।। ३९.

"हा भगवंत क्रोध, रुद्राचा निवास, अमाप सामर्थ्याचा वीरभद्र, देवीच्या रागाचा शुद्ध करणारा आहे."

तस्य वेश्म सुरेन्द्रस्य सर्वगुह्यतमस्य वै। सन्निवेशस्त्वनौपम्यो मया वः परिकीर्त्तितः ।। ३९.

"त्या सर्वांत गुप्त असलेल्या सुरेंद्राच्या निवासाचे, अतुलनीय असे स्वरूप मी तुम्हाला सांगितले आहे."

अतः परं प्रवक्ष्यामि ये तत्र प्रति वासिनः। रम्ये पुरवरश्रेष्ठे तस्मिन्वैहायभूमिषु ।। ३९.

"आता मी त्या रम्य आणि उत्तम नगरीच्या आकाशातील भूमीत राहणाऱ्यांविषयी सांगतो."

नानारत्नविचित्रेषु पताकाबहुलेषु च। सर्वकामसमृद्धेषु वनोपवनशोभिषु ।। ३९.

"विविध रत्नांनी सजवलेल्या, पताका फडकणाऱ्या, सर्व इच्छित सुखांनी परिपूर्ण, वन-उद्यानांनी शोभलेल्या महालांमध्ये—"

राजतेषु महान्तेषु शातकौम्भमयेषु च। सन्ध्याभ्रसन्निकाशेषु कैलासप्रतिमेषु च ।। ३९.

"चांदीच्या, सुवर्णाच्या, संध्याकाळच्या मेघांसारख्या, कैलासासारख्या भव्य आणि सुंदर राजवाड्यांमध्ये—"

इष्टैः शब्दादिभिर्भागैर्ये भवस्यानुसारिणः । प्रासादवर पुष्पेषु तेषु मोदन्ति सुव्रताः ।। ३९.

"जे भव्य प्रासाद आणि फुलांमध्ये, इच्छित शब्दादिक सुखांचा अनुभव घेत, भवाचे अनुयायी आहेत, तेथे पुण्यवान लोक आनंदाने वावरतात."

ब्रह्मघोषैरविरताः कथाश्च विविधाः शुभाः । गीतवादित्रघोषाश्च संस्तवाश्च समन्ततः ।। ३९.

तेथे अखंड ब्रह्मध्वनी, विविध मंगल कथा, गायन व वाद्यांचे सूर, आणि सर्वत्र स्तुतीचे गजर निनादत असतात.

संहताश्चैवमतुला नानाश्रयकृतास्तथा। एवमादीनि वर्त्तन्ते तेषां प्रासादमूर्द्धनि ।। ३९.

अशा प्रकारे अनेक ठिकाणांहून जमलेल्या, तुलना न होणाऱ्या सभा त्यांच्या राजवाड्याच्या शिखरावर सतत भरतात.

सहस्रपादः प्रासादस्तपनीयमयः शुभः। अनौपम्यैर्वरै रत्नैः सर्वतः परिभूषितः ।। ३९.

तो राजवाडा सोन्याचा, हजार खांबांचा, सर्व बाजूंनी अनुपम रत्नांनी सुशोभित व तेजस्वी आहे.

स्फटिकैश्चन्द्रसङ्काशैर्वैढूर्यमणिसम्प्रभैः। बालसूर्यमयैश्चापि सौवर्णैश्चाग्निसम्प्रभैः ।। ३९.

तो राजवाडा चंद्रासारख्या चमकणाऱ्या स्फटिकांनी, वैडूर्य मण्यांच्या प्रभेने, बालसूर्यासारख्या सोन्याच्या अलंकारांनी आणि अग्निसारख्या तेजस्वी सोन्याने सजवलेला आहे.

चुक्रुशुऋषयः श्रुत्वा नैमिषेयास्तपस्विनः। आपन्नसंशयाश्चेमं वाक्यमूचुः समीरणम् ।। ३९.

हे ऐकून नैमिषारण्यातील तपस्वी ऋषी शंका मनात धरून वायूला म्हणाले.

ऋषय ऊचुः।। के तु तत्र महात्मानो ये भवस्यानुसारिणः। अनुग्राह्यतमाः सम्यक् प्रमोदन्ते पुरोत्तमे। ऋषीणां वचनं श्रुत्वा वायुर्वाक्यमथाब्रवीत् ।। ३९.

ऋषी म्हणाले: तेथे जे महात्मे आहेत, जे भवाचे अनुयायी आहेत, जे सर्वात जास्त कृपेस पात्र आहेत, आणि जे त्या उत्तम नगरीत आनंदित आहेत, ते कोण? ऋषींचे हे शब्द ऐकून वायू बोलला.

वायुरुवाच।। श्रूयतां देवदेवस्य भक्तिर्यैरनुकल्पिता। ह्रीमन्तः सूर्जिता दान्ताः शौर्ययुक्ता ह्यलोलुपाः ।। ३९.

वायू म्हणाला: ऐका, ज्यांनी देवाधिदेवाच्या भक्तीला आपलेसे केले आहे, जे लाजाळू, इंद्रियांवर विजय मिळवलेले, संयमी, शूर आणि लोभरहित आहेत.

मध्याहाराश्च मात्राश्च ह्यात्मारामा जितेन्द्रियाः। जितद्वन्द्वा महोत्साहाः सौम्या विगतमत्सराः ।। ३९.

ते मध्यम प्रमाणात अन्न घेतात, मिळालेल्या गोष्टींत समाधान मानतात, आत्मराम असतात, इंद्रियांवर ताबा मिळवलेला असतो, द्वंद्व जिंकलेले, मोठ्या उत्साहाचे, सौम्य आणि मत्सररहित असतात.