वायुपुराणम्

चामीकरमयीभिस्तु पताकाभिस्तथा पुरम् । एवं प्रासादराजोऽसौ भूमिकाभिर्विराजते ।। ३९.

शुद्ध सोन्याच्या पताकांनी ती नगरीही सजवलेली होती; अशा प्रकारे तो बहुमजली राजवाडा तेजाने झळकत होता.

वसन्तप्रतिमा यत्र त्र्यम्बकस्य निवेशने। लक्ष्मीः श्रीश्च वपुर्म्माया कीर्त्तिः शोभा सरस्वती ।। ३९.

त्या ठिकाणी त्र्यंबकाच्या निवासात वसंताची मूर्ती, लक्ष्मी, श्री, सौंदर्य, माया, कीर्ती, शोभा आणि सरस्वती वास करतात.

देव्या वै सहिता ह्येता रूपगन्धसमन्विताः। नित्या ह्यपरिसङ्ख्याताः परस्परगुणाश्रयाः । भूषणं सर्वरत्नानां योन्यः कान्तिविलासयोः ।। ३९.

देवीसोबत या सर्व रूपे आणि सुगंधांनी युक्त, अनंत आणि शाश्वत, एकमेकींच्या गुणांनी परस्परावलंबी, सर्व रत्नांची शोभा, आणि एकमेकींच्या आकर्षणाचा मूळ आहेत.

कोटिशतं महाभागा विभज्यात्मानमात्मना। भगवन्तं महात्मानं प्रतिमोदन्त्यतन्द्रिताः। ।। ३९.

कोट्यवधी पुण्यवंत, स्वतःच्या सामर्थ्याने आपले रूप विभागून, थकवा न येता त्या महान आत्म्याच्या भगवंतात सदैव आनंद मानतात.

तासां सहस्रशश्चान्याः पृष्ठतः परिचारिकाः। रूपिण्यश्च श्रिया युक्ताः सर्वाः कमललोचनाः ।। ३९.

त्यांच्या मागे हजारो सेविका उभ्या आहेत, सुंदर रूपाच्या, तेजस्वी, सर्वजणी कमळासारख्या डोळ्यांच्या.

लीलाविलाससंयुक्तैर्भावैरतिमनोहरैः। गणैस्ताः सह मोदन्ते शैलाभैः पावकोपमैः ।। ३९.

खेळकर हावभावांनी आणि अतिशय मनमोहक भावनांनी युक्त, त्या सर्व गिरीसमान आणि अग्निसमान तेजस्वी गणांसह आनंद करतात.

कुब्जा कामनिकामैश्च वरगात्रा हयाननाः । पुण्ड्राश्च विकटाश्चैव करलाश्चिपिटाननाः ।। ३९.

तेथे कुबड्या, कामुक स्त्रिया, सुंदर अंगाच्या, घोड्याच्या मुखाच्या, बुटक्या, विचित्र, मोठ्या हाताच्या आणि सपाट चेहऱ्याच्या स्त्रिया आहेत.

लम्बोदरा ह्रस्वभुजा विनेत्रा ह्रस्वपादिकाः। मृगेन्द्रवदनाश्चान्या गजवक्रोदरास्तथा ।। ३९.

काही जाड पोटाच्या, लहान हाताच्या, एका डोळ्याच्या, लहान पायाच्या; काही सिंहासारख्या चेहऱ्याच्या, तर काही हत्तीच्या सोंडे व पोटाच्या आहेत.

गजाननास्तथैवान्याः सिंह व्याघ्राननास्तथा। लोहिताक्षा महास्तन्यः सुभगाश्चारुलोचनाः ।। ३९.

काही हत्तीच्या मुखाच्या, काही सिंह व वाघाच्या मुखाच्या; लाल डोळ्यांच्या, मोठ्या स्तनांच्या, भाग्यवान आणि सुंदर डोळ्यांच्या आहेत.

ह्रस्वकुञ्चितकेशाश्च सुन्दर्य्यश्चारुलोचनाः। अन्याश्च कामरूपिण्यो नानावेषधराः स्त्रियः ।। ३९.

काहींचे केस लहान व वळकट, काही सुंदर आणि आकर्षक डोळ्यांच्या; तर काही इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या, विविध वेषातील स्त्रिया आहेत.

अभ्यन्तरपरिस्कन्धा देवावासगृहोचिताः। रराम भगवांस्तत्र दशबाहुर्महेश्वरः ।। ३९.

देवतांच्या निवासाला शोभणाऱ्या आतील दालनांत, दहा हातांचा महेश्वर तेथे आनंदाने रमला.

नन्दिना च गणैः सार्द्धं विश्वरूपैर्महात्मभिः। तथा रुद्रगणैश्चापि तुल्यौदार्य्यपराक्रमैः ।। ३९.

नंदी आणि विविध रूपांच्या, महान आत्म्यांच्या गणांसह, तसेच दानशीलतेत व पराक्रमात समान असलेल्या रुद्रगणांसह तो होता.

पावकात्मजसङ्काशैर्यूपदंष्ट्रोत्कटाननैः। वन्द्यमानो विमानश्च पूज्यमानश्च तत्परैः ।। ३९.

अग्निपुत्रांसारख्या, उग्र दात असलेल्या, भीषण मुखांच्या, भक्तांनी पूजिला जाणारा आणि विमानातही वंदिला जाणारा तो होता.

सर्वर्तुकुसुमां मालां जिघ्रमाणोरसि स्थितान् । नीलोत्पलदलश्यामं पृथुताम्रायतेक्षणम् ।। ३९.

सर्व ऋतूंच्या फुलांची माळ छातीवर ठेवून तो तिचा सुगंध घेत होता; त्याचा वर्ण निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे गडद, डोळे मोठे, तांबडे आणि रुंद होते.

ईषत्कराल्लम्बोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रा गणाञचितम्। षडूर्द्ध्वनेत्रं दुष्प्रेक्ष्यं रुचिरञ्चीरवाससम् ।। ३९.

थोडे उंचावलेले हात, जाड ओठ, तीक्ष्ण दात, गणांनी वेढलेला, वरच्या बाजूस सहा डोळे, पाहण्यास कठीण, आणि सुंदर वल्कल वस्त्र घातलेला होता.

आहवेष्वपरिक्लिष्टं देवानामरिनाशनम्। बाहुना बाहुमावेश्य पार्श्वे सव्येऽन्तरे स्थितम् ।। ३९.

युद्धात तो थकत नाही, देवांच्या शत्रूंचा नाश करणारा, डाव्या कुशीत एक हात दुसऱ्या हाताभोवती गुंडाळून उभा आहे.

रराजापदिशन्तस्य वामाग्रकरगोचरम्। महाभैरवनिर्घोषं बलेनाप्रतिमौजसम्। दशवर्णधनुश्चैव विचित्रं शोभतेऽधिकम् ।। ३९.

त्याच्या डाव्या हाताच्या आवाक्यात दिशेचा इशारा देताना तो तेजस्वी दिसत होता. त्याचा दहा हात लांबीचा धनुष्य, भीषण गजर करणारे आणि अद्वितीय बळाने झळकणारे, विलक्षण शोभून दिसत होते.

त्रिशूलं विद्युताभासममोघं शत्रुनाशनम्। जाज्वल्यमानं वपुषा परमं तत्त्विषा युतम् ।। ३९.

त्याचं त्रिशूल वीजेसारखं चमकत होतं, कधीही अपयशी न होणारं आणि शत्रूंचा नाश करणारं, ते अत्यंत तेजाने प्रज्वलित होतं आणि सर्वोच्च शक्तीने युक्त होतं.

असिश्चैवौजसां श्रेष्ठः शीतरश्मिः शशी तथा। तेजसा वपुषा कान्त्या देवेशस्य महात्मनः। शुशुभेऽभ्यधिकं तत्र वेद्यामग्निशिखा इव ।। ३९.

त्याची तलवार, सर्वांत बलवान, चंद्रासारखी शीतल किरणांची, तेज, रूप आणि कांतीने, देवांचा स्वामी असलेल्या त्या महात्म्याची, तिथे अग्नीच्या ज्वाळेसारखी अत्यंत शोभून दिसत होती.

स्थितः पुरस्ताद्देवस्य शातकौम्भमयो महान्। शुशुभे रुचिरः श्रीमान्सोदकः सकमण्डलुः ।। ३९.

त्या देवाच्या समोर एक मोठं, सुंदर आणि तेजस्वी सोन्याचं भांडं उभं होतं, ते पाण्याने भरलेलं आणि कमंडलू सोबत होतं.

असिमावेश्य चाङ्गेषु पाण्डुराम्बर धारिणी। उरश्छदेन महता मौक्तिकेन विराजिता। चतुर्भुजा महाभागा विजया लोकसम्मता ।। ३९.

पांढऱ्या वस्त्रांनी परिधान केलेली, मोठ्या मोत्यांच्या हाराने छाती झाकलेली, अंगावर तलवार टेकवून, चार हातांची, अत्यंत भाग्यवती आणि सर्वांच्या मान्यतेस पात्र विजयादेवी तिथे उभी होती.

देव्या आद्यः प्रतीहारी श्रीरिवाप्रतिमा परा। विभ्राजती स्थिता चैव कृत्वा देवस्य चाञ्जलिम् ।। ३९.

त्या देवीची मुख्य दासी, लक्ष्मीप्रमाणे अनुपम, तिथे तेजाने उजळून, देवाला नमस्कार करत हात जोडून उभी होती.

तस्याः पृष्ठानुगाश्चान्याः स्त्रियोऽप्सरोगणान्विताः। ताः खल्वभिनवैः कान्तैरुपतिष्ठन्ति शङ्करम् ।। ३९.

तिच्या मागे इतर स्त्रिया, अप्सरांच्या समूहासह, चालत होत्या; त्या सर्व नव्या सौंदर्याने सजलेल्या, शंकराची सेवा करत होत्या.

सर्वलक्षणसम्पन्ना वादित्रै रुपबृंहिताः। उपगायन्ति देवेशं गणा गन्धर्वयोनयः ।। ३९.

सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, वाद्यांच्या आणि सौंदर्याच्या शोभेने वाढलेले, गंधर्व आणि इतर दिव्य गण देवांच्या स्वामीचे गाणे गात होते.

अभ्युन्नतो महोरस्कः शरन्मेघसमद्युतिः। शोभते नन्दमानश्च गोपतिस्तस्य वेश्मनि ।। ३९.

तिथे एक गवळा, रुंद छातीचा आणि शरद ऋतूच्या मेघासारखा तेजस्वी, आनंदाने आपल्या घरात झळकत होता.

स्कन्दश्च सपरीवारः पुत्रोऽस्यामितवीर्य्यवान्। रक्ताम्बरधरः श्रीमान्वराम्बुजदलेक्षणः ।। ३९.

त्याचा पुत्र, अमाप सामर्थ्य असलेला स्कंद, आपल्या परिवारासह, लाल वस्त्र परिधान केलेला, तेजस्वी आणि सुंदर कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांचा, तिथे उभा होता.

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च चाष्टवान्। व्यपेतव्यसनाक्रूराः प्रजानां पालने रताः ।। ३९.

त्याचे शाखा — विशाख आणि नैगमेय — हेही तिथे होते, दोष आणि क्रौर्यापासून मुक्त, सर्व जीवांची रक्षा करण्यात रमलेले.

तैः सार्द्धं स महावीर्य्यः शोभते शिखिवाहनः । व्यालक्रीडनकैस्तत्र क्रीडते विश्वतोमुखः ।। ३९.

त्यांच्यासोबत तो महाबली, मोरावर बसणारा स्कंद तिथे झळकत होता; तिथे तो सर्वदिशांनी असणारा, सर्पाच्या खेळण्यांमध्ये रममाण होत होता.

ये नृपा विभुधेन्द्राणां काञ्चनस्य प्रदायिनः। ये च स्वायतना विप्रा गृहस्था ब्रह्मवादिनः ।। ३९.

जे राजे देवांच्या स्वाम्यांना सोन्याचा दान देतात, आणि जे ब्राह्मण गृहस्थ स्वतःच्या धार्मिक कृत्यांत मग्न असतात—