वायुपुराणम्

पद्मोत्पलदलोन्मिश्रं फेनाद्यावर्त्तविग्रहम्। जलं मणिदलप्रख्यमावहन्ति सरिद्वराः ।। ३९.

त्या उत्तम नद्या कमळ आणि निलकमळाच्या पाकळ्या मिसळलेले, फेस आणि भोवरे असलेले, रत्नांसारखे झळाळणारे पाणी वाहून आणतात.

न तु ब्रह्मर्षयो देवा नासुराः पितरस्तथा। न खल्वन्येऽप्रमेयस्य विदुरीशस्य तत्पुरम् ।। ३९.

पण ब्रह्मर्षी, देव, असुर, पितर किंवा इतर कुणीही त्या अपरिमित ईश्वराची नगरी जाणत नाहीत.

तत्र ये ध्यानमव्यग्राः सुयुक्ता विजितेन्द्रियाः। पश्यन्तीह महात्मानः पुरन्तद्गोवृषात्मनः ।। ३९.

तिथे जे ध्यानात एकाग्र, योग्य आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले आहेत, तेच या ठिकाणी गोवृषात्म्याच्या महान आत्म्यांना पाहू शकतात.

मध्ये पुरवरेन्द्रस्य तस्याप्रतिमतेजसः। सुमहान्मेरुसङ्गाशो दिव्यो भद्रश्रिया वृतः ।। ३९.

त्या अनुपम तेजस्वी नगरीच्या मध्यभागी, मेरू पर्वतासारखा एक भव्य, दिव्य शिखर आहे, शुभ सौंदर्याने सजलेला.

सहस्र पादः प्रासादस्तपनीयमयः शुभः। अनुपमेयै रत्नैश्च सर्वतः स विभूषितः ।। ३९.

तेथे हजार खांबांचा, सोन्याचा, सुंदर असा राजवाडा आहे, जो सर्व बाजूंनी अनुपम रत्नांनी सजलेला आहे.

स्फटिकैश्चन्द्रसङ्काशैर्वैढूर्यैः सोमसंप्रभैः। बालसूर्य्यप्रभैश्चैव सौवर्णैश्चाग्निसंप्रभैः ।। ३९.

तो राजवाडा चंद्रासारख्या स्फटिकांनी, चंद्राच्या तेजासारख्या वैडूर्यांनी, बालसूर्याच्या तेजासारख्या रत्नांनी आणि अग्निसारख्या सोन्याने उजळून निघाला आहे.

राजतैश्चापि शुशुभे इन्द्रनीलमयैः शुभैः। दृढैर्वज्रमयैश्चैव इत्येवं सुमहाहितैः ।। ३९.

तो राजवाडा चांदीने, सुंदर नीलमांनी आणि मजबूत वज्रांनी सुद्धा झळाळत होता—अशा या महान आणि तेजस्वी रत्नांनी तो सजलेला आहे.

जलैश्च विविधाकारैर्दीप्यद्भिरधिवासितम्। चन्द्ररश्मिप्रकाशाभिः पताकाभिरलंकृतम् ।। ३९.

विविध प्रकारच्या सुवासिक पाण्यांनी सुगंधित केलेले, तेजस्वीपणे उजळणारे, चंद्रकिरणांसारख्या झळाळत्या पताका लावून सजवलेले होते.

रुक्मघण्टानिनादैश्च नित्यप्रमुदितोत्सवः। किन्नराणामधीवासैः सन्ध्याभ्राकारराजितैः ।। ३९.

सोन्याच्या घंटांच्या निनादाने नेहमी आनंदी आणि उत्सवमय, किन्नरांच्या वसतींनी संध्याकाळच्या मेघांसारख्या रंगांनी उजळलेले होते.

परिवारसमन्तात्तु हेमपुष्पोदकप्रभैः। यथा हि मेरुशैलेन्द्रो हेमश्रृङ्गैर्विराजते ।। ३९.

सर्व बाजूंनी सुवर्णफुलांसारख्या आणि पाण्याच्या तेजाने झगमगणाऱ्या सेवकांनी वेढलेले, जसे मेरू पर्वत आपल्या सोन्याच्या शिखरांनी शोभतो.

चामीकरमयीभिस्तु पताकाभिस्तथा पुरम् । एवं प्रासादराजोऽसौ भूमिकाभिर्विराजते ।। ३९.

शुद्ध सोन्याच्या पताकांनी ती नगरीही सजवलेली होती; अशा प्रकारे तो बहुमजली राजवाडा तेजाने झळकत होता.

वसन्तप्रतिमा यत्र त्र्यम्बकस्य निवेशने। लक्ष्मीः श्रीश्च वपुर्म्माया कीर्त्तिः शोभा सरस्वती ।। ३९.

त्या ठिकाणी त्र्यंबकाच्या निवासात वसंताची मूर्ती, लक्ष्मी, श्री, सौंदर्य, माया, कीर्ती, शोभा आणि सरस्वती वास करतात.

देव्या वै सहिता ह्येता रूपगन्धसमन्विताः। नित्या ह्यपरिसङ्ख्याताः परस्परगुणाश्रयाः । भूषणं सर्वरत्नानां योन्यः कान्तिविलासयोः ।। ३९.

देवीसोबत या सर्व रूपे आणि सुगंधांनी युक्त, अनंत आणि शाश्वत, एकमेकींच्या गुणांनी परस्परावलंबी, सर्व रत्नांची शोभा, आणि एकमेकींच्या आकर्षणाचा मूळ आहेत.

कोटिशतं महाभागा विभज्यात्मानमात्मना। भगवन्तं महात्मानं प्रतिमोदन्त्यतन्द्रिताः। ।। ३९.

कोट्यवधी पुण्यवंत, स्वतःच्या सामर्थ्याने आपले रूप विभागून, थकवा न येता त्या महान आत्म्याच्या भगवंतात सदैव आनंद मानतात.

तासां सहस्रशश्चान्याः पृष्ठतः परिचारिकाः। रूपिण्यश्च श्रिया युक्ताः सर्वाः कमललोचनाः ।। ३९.

त्यांच्या मागे हजारो सेविका उभ्या आहेत, सुंदर रूपाच्या, तेजस्वी, सर्वजणी कमळासारख्या डोळ्यांच्या.

लीलाविलाससंयुक्तैर्भावैरतिमनोहरैः। गणैस्ताः सह मोदन्ते शैलाभैः पावकोपमैः ।। ३९.

खेळकर हावभावांनी आणि अतिशय मनमोहक भावनांनी युक्त, त्या सर्व गिरीसमान आणि अग्निसमान तेजस्वी गणांसह आनंद करतात.

कुब्जा कामनिकामैश्च वरगात्रा हयाननाः । पुण्ड्राश्च विकटाश्चैव करलाश्चिपिटाननाः ।। ३९.

तेथे कुबड्या, कामुक स्त्रिया, सुंदर अंगाच्या, घोड्याच्या मुखाच्या, बुटक्या, विचित्र, मोठ्या हाताच्या आणि सपाट चेहऱ्याच्या स्त्रिया आहेत.

लम्बोदरा ह्रस्वभुजा विनेत्रा ह्रस्वपादिकाः। मृगेन्द्रवदनाश्चान्या गजवक्रोदरास्तथा ।। ३९.

काही जाड पोटाच्या, लहान हाताच्या, एका डोळ्याच्या, लहान पायाच्या; काही सिंहासारख्या चेहऱ्याच्या, तर काही हत्तीच्या सोंडे व पोटाच्या आहेत.

गजाननास्तथैवान्याः सिंह व्याघ्राननास्तथा। लोहिताक्षा महास्तन्यः सुभगाश्चारुलोचनाः ।। ३९.

काही हत्तीच्या मुखाच्या, काही सिंह व वाघाच्या मुखाच्या; लाल डोळ्यांच्या, मोठ्या स्तनांच्या, भाग्यवान आणि सुंदर डोळ्यांच्या आहेत.

ह्रस्वकुञ्चितकेशाश्च सुन्दर्य्यश्चारुलोचनाः। अन्याश्च कामरूपिण्यो नानावेषधराः स्त्रियः ।। ३९.

काहींचे केस लहान व वळकट, काही सुंदर आणि आकर्षक डोळ्यांच्या; तर काही इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या, विविध वेषातील स्त्रिया आहेत.

अभ्यन्तरपरिस्कन्धा देवावासगृहोचिताः। रराम भगवांस्तत्र दशबाहुर्महेश्वरः ।। ३९.

देवतांच्या निवासाला शोभणाऱ्या आतील दालनांत, दहा हातांचा महेश्वर तेथे आनंदाने रमला.

नन्दिना च गणैः सार्द्धं विश्वरूपैर्महात्मभिः। तथा रुद्रगणैश्चापि तुल्यौदार्य्यपराक्रमैः ।। ३९.

नंदी आणि विविध रूपांच्या, महान आत्म्यांच्या गणांसह, तसेच दानशीलतेत व पराक्रमात समान असलेल्या रुद्रगणांसह तो होता.

पावकात्मजसङ्काशैर्यूपदंष्ट्रोत्कटाननैः। वन्द्यमानो विमानश्च पूज्यमानश्च तत्परैः ।। ३९.

अग्निपुत्रांसारख्या, उग्र दात असलेल्या, भीषण मुखांच्या, भक्तांनी पूजिला जाणारा आणि विमानातही वंदिला जाणारा तो होता.

सर्वर्तुकुसुमां मालां जिघ्रमाणोरसि स्थितान् । नीलोत्पलदलश्यामं पृथुताम्रायतेक्षणम् ।। ३९.

सर्व ऋतूंच्या फुलांची माळ छातीवर ठेवून तो तिचा सुगंध घेत होता; त्याचा वर्ण निळ्या कमळाच्या पाकळीप्रमाणे गडद, डोळे मोठे, तांबडे आणि रुंद होते.

ईषत्कराल्लम्बोष्ठं तीक्ष्णदंष्ट्रा गणाञचितम्। षडूर्द्ध्वनेत्रं दुष्प्रेक्ष्यं रुचिरञ्चीरवाससम् ।। ३९.

थोडे उंचावलेले हात, जाड ओठ, तीक्ष्ण दात, गणांनी वेढलेला, वरच्या बाजूस सहा डोळे, पाहण्यास कठीण, आणि सुंदर वल्कल वस्त्र घातलेला होता.

आहवेष्वपरिक्लिष्टं देवानामरिनाशनम्। बाहुना बाहुमावेश्य पार्श्वे सव्येऽन्तरे स्थितम् ।। ३९.

युद्धात तो थकत नाही, देवांच्या शत्रूंचा नाश करणारा, डाव्या कुशीत एक हात दुसऱ्या हाताभोवती गुंडाळून उभा आहे.

रराजापदिशन्तस्य वामाग्रकरगोचरम्। महाभैरवनिर्घोषं बलेनाप्रतिमौजसम्। दशवर्णधनुश्चैव विचित्रं शोभतेऽधिकम् ।। ३९.

त्याच्या डाव्या हाताच्या आवाक्यात दिशेचा इशारा देताना तो तेजस्वी दिसत होता. त्याचा दहा हात लांबीचा धनुष्य, भीषण गजर करणारे आणि अद्वितीय बळाने झळकणारे, विलक्षण शोभून दिसत होते.

त्रिशूलं विद्युताभासममोघं शत्रुनाशनम्। जाज्वल्यमानं वपुषा परमं तत्त्विषा युतम् ।। ३९.

त्याचं त्रिशूल वीजेसारखं चमकत होतं, कधीही अपयशी न होणारं आणि शत्रूंचा नाश करणारं, ते अत्यंत तेजाने प्रज्वलित होतं आणि सर्वोच्च शक्तीने युक्त होतं.

असिश्चैवौजसां श्रेष्ठः शीतरश्मिः शशी तथा। तेजसा वपुषा कान्त्या देवेशस्य महात्मनः। शुशुभेऽभ्यधिकं तत्र वेद्यामग्निशिखा इव ।। ३९.

त्याची तलवार, सर्वांत बलवान, चंद्रासारखी शीतल किरणांची, तेज, रूप आणि कांतीने, देवांचा स्वामी असलेल्या त्या महात्म्याची, तिथे अग्नीच्या ज्वाळेसारखी अत्यंत शोभून दिसत होती.