वायुपुराणम्

तासु प्रकृतिमत्सूक्ष्ममधिष्ठातृत्वमव्ययम्। अनुत्पाद्यं परन्धाम परमाणु परेशयम् ।। ३९.

त्यात प्रकृतीयुक्त सूक्ष्म, अविनाशी अधिपत्य, न जन्मलेले परमधाम, आणि अणुतुल्य परमेश्वर आहे.

अक्षयश्चाप्यनुह्यश्च अमूर्त्तिर्मूर्त्तिमानसौ। प्रादुर्भावस्तिरोभावः स्थितिश्चैवाप्यनुग्रहः ।। ३९.

तो अक्षय, कल्पनातीत, निराकार आणि साकारही आहे; प्रकट होणे, विलय, स्थिती आणि कृपा हे त्याचेच आहेत.

विधिरन्यैरनौपम्यः परमाणुर्महेश्वरः। सतेजा एष तमसो यः परस्तात्प्रकाशकः ।। ३९.

त्याचे नियम इतरांशी तुलना करता येत नाहीत; महेश्वर हा अणुतुल्य, तेजस्वी आणि अंधारापलीकडे प्रकाश देणारा आहे.

यदण्डमासीत्सौवर्णं प्रथमन्त्वौपसर्गिकम्। बृहतं सर्वतोवृत्तमीश्वराद्व्यवजायत ।। ३९.

जेव्हा सुवर्णमय अंड, विशाल आणि सर्वत्र पसरलेले, प्रथम उपद्रवाचे कारण म्हणून होते, तेव्हा ते ईश्वरापासून उत्पन्न झाले.

ईश्वराद्बीजनिर्भेदः क्षेत्रज्ञो बीज ईष्यते। योनिं प्रकृतिमाचष्टे सा च नारायणात्मिका ।। ३९.

ईश्वरापासून बीजाची विभागणी झाली; क्षेत्रज्ञाला बीज म्हणतात, आणि प्रकृतीला योनि म्हणतात, ती नारायणस्वरूप आहे.

विबुर्लोकस्य सृष्ट्यर्थं लोकसंस्थानमेव च। सन्निसर्गः स तन्वा च लोकधातुर्महात्मनः ।। ३९.

सर्वव्यापी परमात्म्याने जगाच्या सृष्टीसाठी आणि स्थापनासाठी स्वतःच्या रूपाने प्रवेश केला; तोच जगाचा आधार आणि महात्मा आहे.

पुरस्ताद्ब्रह्मलोकस्य ह्यण्डादर्वाक्च ब्रह्मणः। तयोर्मध्ये पुरं दिव्यं स्थानं यस्य मनोमयम् ।। ३९.

ब्रह्मलोकाच्या पुढे, अंडाखाली आणि ब्रह्माच्या खाली, त्यांच्या मध्ये एक दिव्य नगरी आहे, जी मनाने बनलेली आहे.

तद्विग्रहवतः स्थानमीश्वरस्यामितौजसः। शिवं नाम पुरं तत्र शरणं जन्मभीरुणाम् ।। ३९.

अमित तेज असलेल्या, साकार ईश्वराचे ते निवासस्थान आहे; तेथेच शिव नावाचे नगर आहे, जे जन्मभयाने घाबरलेल्या लोकांचे आश्रयस्थान आहे.

सहस्राणां शतं पूर्णं योजनानां द्विजोत्तमाः। अभ्यन्तरे तु विस्तीर्णं महीमण्डलसंस्थितम् ।। ३९.

हे द्विजश्रेष्ठांनो, त्या नगराच्या आत एक हजार योजने एवढा पूर्ण विस्तार आहे, आणि ते एका मोठ्या पृथ्वीच्या वर्तुळात स्थित आहे.

मध्याह्नार्कप्रकाशेन परतेजोऽभिमर्दिना। शातकौम्भेन महता प्राकारेणार्कवर्चसा ।। ३९.

मध्यान्हाच्या सूर्याच्या तेजाने उजळलेली, इतर सर्व तेजांपेक्षा अधिक प्रकाशमान, मोठ्या सोन्याच्या तटाने वेढलेली, सूर्याच्या तेजासारखी ती भिंत त्या नगरीभोवती होती.

द्वारैश्चतुर्भिः सौवर्णैर्मुक्तादामविभूषितैः। तपनीयनिभैः शुभ्रैर्गाढं सुकृतवेष्टनम् ।। ३९.

त्या नगरीला चार सुवर्ण दरवाजे होते, मोत्यांच्या माळांनी सजलेले, शुद्ध सोन्यासारखे उजळ, आणि सुंदरतेने झळाळणारे, अगदी घट्टपणे वेढलेले होते.

तच्चाकाशे पुरं रम्यं दिव्यं घण्टादिनादितम्। न तत्र क्रमते मृत्युर्न तपो न जरा श्रमाः ।। ३९.

त्या आकाशात एक रम्य, दिव्य नगरी होती, घंटा आणि इतर वाद्यांच्या निनादाने गूंजणारी; तिथे मृत्यू नाही, तप नाही, वृद्धत्व नाही, आणि थकवा सुद्धा नाही.

न हि तस्य पुरस्यान्यैरुपमां कर्तुमर्हति। सहस्राणां शतं पूर्णं योजनानां दिशो दश ।। ३९.

त्या नगरीशी दुसऱ्या कोणाचीही तुलना होऊ शकत नाही; ती संपूर्ण शंभर हजार योजनांपर्यंत, दहा दिशांना पसरलेली आहे.

तत्पुरं गोवृषाङ्कस्य तेजसा व्याप्य तिष्ठति। भावेन मनसो भूमिर्विन्यस्ता कनकामयी ।। ३९.

ती गोवृषांकाची नगरी त्याच्या तेजाने व्यापलेली आहे; तिची भूमी सोन्याची असून, ती त्याच्या मनाच्या सामर्थ्याने स्थिर आहे.

रत्नवालुकया तत्र विन्यस्ता शुशुभेऽधिकम्। शारदेन्दुर्पकाशानि बालसूर्य्यनिबानि च ।। ३९.

तिथे रत्नांच्या कणांनी बनलेली मऊ वाळू पसरलेली होती, जी शरद ऋतूच्या चंद्रासारखी आणि बाल सूर्याच्या तेजासारखी झळकत होती.

अर्द्ध श्वेतार्द्धरक्तानि सौवर्णानि तथैव च। रथचक्रप्रमाणानि नालैर्मरकतप्रभैः ।। ३९.

काही अर्धी पांढरी, अर्धी लाल, काही सुवर्ण रंगाची, सर्व रथाच्या चाकाएवढ्या मोठ्या, आणि त्यांच्या दांड्या पाचूसारख्या हिरव्या झळाळणाऱ्या होत्या.

सौकुमारेण रूपेण गन्धिनाप्रतिमेन च। तत्र दिव्यानि पद्मानि वनेषूपवनेषु च ।। ३९.

त्या वनात आणि उपवनात दिव्य कमळे फुलली होती, जी अत्यंत सुंदर आणि अनुपम सुगंधाने भरलेली होती.

भृङ्गपत्रनिकाशानि तपनीयानि यानि च। अर्द्धकृष्णार्द्धरक्तानि सुकुमारान्तराणि च ।। ३९.

काही कमळांची पाकळी भृंगाच्या पंखांसारखी, काही सोन्यासारखी, काही अर्धी काळी अर्धी लाल, आणि काही अगदी नाजूक होती.

आतपत्र प्रमाणानि पङ्कजैः संवृतानि च। भूयः सप्त महानद्यस्तासान्नामानि बोधत ।। ३९.

काही कमळे छत्राएवढी मोठी होती, आणि त्यांच्याने झाकलेली होती; तिथे सात महानद्या आहेत—त्यांची नावे ऐका.

वरा वरेण्या वरदा वरार्हा वरवर्णिनी। वरमा वरभद्रा च रम्यास्तस्मिन्पुरोत्तमे ।। ३९.

वर, वरेण्य, वरदा, वरार्हा, वरवर्णिनी, वरमा आणि वरभद्रा—ही सुंदर नद्यांचे प्रवाह त्या श्रेष्ठ नगरीत वाहतात.

पद्मोत्पलदलोन्मिश्रं फेनाद्यावर्त्तविग्रहम्। जलं मणिदलप्रख्यमावहन्ति सरिद्वराः ।। ३९.

त्या उत्तम नद्या कमळ आणि निलकमळाच्या पाकळ्या मिसळलेले, फेस आणि भोवरे असलेले, रत्नांसारखे झळाळणारे पाणी वाहून आणतात.

न तु ब्रह्मर्षयो देवा नासुराः पितरस्तथा। न खल्वन्येऽप्रमेयस्य विदुरीशस्य तत्पुरम् ।। ३९.

पण ब्रह्मर्षी, देव, असुर, पितर किंवा इतर कुणीही त्या अपरिमित ईश्वराची नगरी जाणत नाहीत.

तत्र ये ध्यानमव्यग्राः सुयुक्ता विजितेन्द्रियाः। पश्यन्तीह महात्मानः पुरन्तद्गोवृषात्मनः ।। ३९.

तिथे जे ध्यानात एकाग्र, योग्य आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले आहेत, तेच या ठिकाणी गोवृषात्म्याच्या महान आत्म्यांना पाहू शकतात.

मध्ये पुरवरेन्द्रस्य तस्याप्रतिमतेजसः। सुमहान्मेरुसङ्गाशो दिव्यो भद्रश्रिया वृतः ।। ३९.

त्या अनुपम तेजस्वी नगरीच्या मध्यभागी, मेरू पर्वतासारखा एक भव्य, दिव्य शिखर आहे, शुभ सौंदर्याने सजलेला.

सहस्र पादः प्रासादस्तपनीयमयः शुभः। अनुपमेयै रत्नैश्च सर्वतः स विभूषितः ।। ३९.

तेथे हजार खांबांचा, सोन्याचा, सुंदर असा राजवाडा आहे, जो सर्व बाजूंनी अनुपम रत्नांनी सजलेला आहे.

स्फटिकैश्चन्द्रसङ्काशैर्वैढूर्यैः सोमसंप्रभैः। बालसूर्य्यप्रभैश्चैव सौवर्णैश्चाग्निसंप्रभैः ।। ३९.

तो राजवाडा चंद्रासारख्या स्फटिकांनी, चंद्राच्या तेजासारख्या वैडूर्यांनी, बालसूर्याच्या तेजासारख्या रत्नांनी आणि अग्निसारख्या सोन्याने उजळून निघाला आहे.

राजतैश्चापि शुशुभे इन्द्रनीलमयैः शुभैः। दृढैर्वज्रमयैश्चैव इत्येवं सुमहाहितैः ।। ३९.

तो राजवाडा चांदीने, सुंदर नीलमांनी आणि मजबूत वज्रांनी सुद्धा झळाळत होता—अशा या महान आणि तेजस्वी रत्नांनी तो सजलेला आहे.

जलैश्च विविधाकारैर्दीप्यद्भिरधिवासितम्। चन्द्ररश्मिप्रकाशाभिः पताकाभिरलंकृतम् ।। ३९.

विविध प्रकारच्या सुवासिक पाण्यांनी सुगंधित केलेले, तेजस्वीपणे उजळणारे, चंद्रकिरणांसारख्या झळाळत्या पताका लावून सजवलेले होते.

रुक्मघण्टानिनादैश्च नित्यप्रमुदितोत्सवः। किन्नराणामधीवासैः सन्ध्याभ्राकारराजितैः ।। ३९.

सोन्याच्या घंटांच्या निनादाने नेहमी आनंदी आणि उत्सवमय, किन्नरांच्या वसतींनी संध्याकाळच्या मेघांसारख्या रंगांनी उजळलेले होते.