वायुपुराणम्

यः कुक्कुटानि बध्नाति मार्जारान्सूकरांश्च तान्। पक्षिणश्च मृगाञ्छागान्सोऽप्येनं नरकं व्रजेत् ।। ३९.

जो कोंबड्या, मांजरे, डुक्कर, पक्षी, हरिण किंवा शेळ्या बांधतो, तोही त्या नरकात जातो.

आजीविको माहिषकस्तथा चक्रध्वजी च यः। रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिग्राम याजकः ।। ३९.

भविष्य सांगणारा, म्हशी पाळणारा, झेंड्याचा वाहक, रंगभूमीवर उपजीविका करणारा ब्राह्मण आणि पक्षी पकडणाऱ्या गावाचा पुजारी—

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी। सुरापो मांसभक्षश्च तथा च पशुघातकः ।। ३९.

घर जाळणारा, विष देणारा, खड्ड्यातून खाणारा, सोम विकणारा, मद्यपान करणारा, मांस खाणारा आणि प्राण्यांचा वध करणारा—

विश(श्व)स्ता महिषादीनां मृग हन्ता तथैव च। पर्वकारश्च सूची च यश्च स्यान्मित्रघातकः। रुधिरान्धे पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः ।। ३९.

शिरच्छेद करणारा, म्हशी वगैरे प्राण्यांचा मारणारा, वन्य प्राण्यांचा शिकारी, ढोल करणारा, सुई बनवणारा आणि मित्राचा वध करणारा— हे सर्व ज्ञानी लोक सांगतात, की रुधिरांध नरकात पडतात.

उपविष्टमेकपङ्क्त्यां विषमं भोजयन्ति ये। पतन्ति नरके घोरे विङ्‌भुजे नात्र संशयः ।। ३९.

जे लोक एका ओळीत बसवून सगळ्यांना वेगवेगळं अन्न देतात, ते भयंकर विंभुज नरकात पडतात; यात शंका नाही.

मृषावादी नरो यश्च तथा प्राक्रोशकोऽशुभः। पतेत्तु नरके घोरो मूत्राकीर्णे स पापकृत् ।। ३९.

जो खोटं बोलतो किंवा दुसऱ्यांना कठोर शब्दांनी अपमानित करतो, तो पापी माणूस मूत्राने भरलेल्या भयंकर नरकात पडतो.

मधुग्राहाबिहन्तारो यन्ति वैतरणीं नराः। उन्मत्ताश्चित्तभग्नाश्च शौचाचारविवर्ज्जिताः ।। ३९.

मधमाश्यांची पोळी फोडणारे, वेडे, ज्यांचे मन बिघडले आहे, आणि जे शुचिता व चांगली वर्तणूक पाळत नाहीत, असे लोक वैतरणी नदीत जातात.

क्रोधना दुःखदाश्चैव कुहकाः कृष्टगामिनः। असि पत्रवने छेदी तथा ह्यौरभ्रिकाश्च ये। कर्त्तनैश्च निकृष्यन्ते मृगव्याधाः सुदारुणैः ।। ३९.

रागावणारे, दुःख देणारे, फसवणारे, चुकीच्या वाटेने जाणारे, तलवारीच्या जंगलात छाटले जाणारे, आणि लुटारू—शिकारी लोकांना अत्यंत क्रूर छाटण्याने यातना होतात.

आश्रमप्रत्यवसिता अग्निज्वाले पतन्ति वै। भौज्यन्ते श्याम शबलैरयस्तुण्डैश्च वायसैः ।। ३९.

जे आश्रमाचे कर्तव्य सोडतात, ते अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये पडतात; काळे आणि पांढरे डाग असलेले लोखंडाच्या चोचीचे कावळे त्यांना खातात.

इज्यायां व्रतमालोपात्सन्दंशे नरके पतेत्। स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने व्रतिनो ब्रह्मचारिणः ।। ३९.

यज्ञाच्या वेळी व्रत भंग केल्याने संदंश नावाच्या नरकात पडावं लागतं; आणि जर व्रती किंवा ब्रह्मचारी स्वप्नातसुद्धा चुकले, तरी तेही तिथे पडतात.

पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये। तेसर्वे नरकं यान्ति नियतन्तु श्वभोजने ।। ३९.

जे आपल्या मुलांकडून शिकतात किंवा मुलांकडून आज्ञा घेतात, ते सर्व निश्चितच नरकात जातात, जिथे त्यांना कुत्रे खातात.

वर्णाश्रमविरूद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः। कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयगामिनः ।। ३९.

जे आपल्या जाती आणि आश्रमाच्या विरुद्ध, राग किंवा आनंदामुळे, कर्म करतात, ते सर्व नरकात जातात.

उपरिष्टात्सितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान्। सुदारुणस्तु शीतात्मा तस्याधस्तात्तपः स्मृतः ।। ३९.

वरती भीषण, थंड, मोठा आणि उष्ण स्वरूपाचा रौरव नरक आहे; त्याच्या खाली अत्यंत भयंकर, थंड ताप नरक आहे.

एवमादि क्रमेणैव वर्ण्यमानान्निबोधत। भूमेरधस्तात्सप्तैव नरकाः परिकीर्तिताः ।। ३९.

अशा प्रकारे, क्रमाने ऐका—पृथ्वीखाली सात नरक सांगितले आहेत.

अधर्मसूनवस्ते स्युरन्धतामिस्रकादयः। रौरवः प्रथमस्तेषां महा रौरव एव च ।। ३९.

अधर्माची संतती म्हणजे अंधतामिस्र वगैरे नरक; त्यात रौरव हा पहिला, आणि महा-रौरव सुद्धा आहे.

अस्याधः पुनरप्यन्यः शीतस्तप इति स्मृतः। तृतीयः कालसूत्रः स्यान्महाहविविधिः स्मृतः ।। ३९.

याच्या खाली पुन्हा एक 'थंड-उष्ण' असं ओळखलं जातं; तिसरं 'कालसूत्र' म्हणतात, आणि ते मोठं रणभूमी म्हणून ओळखलं जातं.

अप्रतिष्ठ श्चतुर्थः स्यादवीची पञ्चमः स्मृतः। लोहपृष्ठस्तमस्तेषामविधेयस्तु सप्तमः ।। ३९.

चौथं 'अप्रतिष्ठ' आहे; पाचवं 'अवीची' असं म्हणतात. सहावं 'लोहरुंद' आहे, आणि सातवं 'अविधेय' असं ओळखलं जातं.

घोरत्वाद्रौरवः प्रोक्तः साम्भको दहनः स्मृतः। सुदारुणस्तु शीतात्मा तस्याधस्तात्तपोऽधमः ।। ३९.

त्याच्या भीषणतेमुळे त्याला 'रौरव' असं म्हणतात; 'सांभक' हा जळणारा म्हणून ओळखला जातो. 'सुदारुण' फारच थंड आहे, आणि त्याच्या खाली सर्वात नीच उष्णता आहे.

सर्पो निकृन्तनः प्रोक्तः कालसूत्रेति दारुणः। अप्रतिष्ठे स्थितिर्नास्ति भ्रमस्तस्मिन्सुदारुणः ।। ३९.

'निकृंतन' नावाचा सर्प 'कालसूत्र' म्हणून भीषण मानला जातो. 'अप्रतिष्ठ' मध्ये कुठलीही स्थिरता नाही; तिथे भटकंती फारच कठीण असते.

अवीचिर्दारुणः प्रोक्तो यन्त्रसंपीडनाच्च सः। तस्मात्सुदारुणो लोहः कर्म्मणां क्षयणाच्च सः ।। ३९.

'अवीची' हा यंत्रांच्या छळामुळे अत्यंत भयंकर आहे असं म्हणतात. म्हणून 'लोहरुंद' फारच कठोर आहे, कारण तिथे कर्मांचा नाश होतो.

तथाभूतो शरीरत्वादविधिभ्यस्तु स स्मृतः। पीडबन्धवधासङ्गादप्रतीकारलक्षणः ।। ३९.

अशा अवस्थेमुळे, शरीराच्या स्थितीमुळे, तो चुकीच्या कृत्यांमुळे ओळखला जातो; यात वेदना, बंधन, हत्या आणि संग यांचा अनुभव येतो, आणि काहीही उपाय नसतो.

ऊर्द्ध्वं सैलमितास्ते तु निरालोकाश्च ते स्मृताः। दुःखोत्कर्षस्तु सर्वेषु ह्यधर्मस्य निमित्ततः ।। ३९.

वरती, हे पर्वतांच्या मापाने मोजले जातात आणि ते सर्व अंधारात आहेत असं मानलं जातं. या सगळ्यांमध्ये दुःखाची तीव्रता अधर्मामुळेच आहे.

ऊर्द्ध्वं लोकैः समावेतौ निरालोकौ च तावुभौ। कूटाङ्गारप्रमाणैश्च शरीरी मूत्रनायकः ।। ३९.

वरती, दोन्ही लोकांमध्ये एकत्र येतात आणि ते अंधारात असतात. देहधारी जिवाला अंगारांच्या राशीने मोजलं जातं आणि तो मुताच्या प्रवाहाने नेला जातो.

उपभोगसमर्थैस्तु सद्यो जायन्ति कर्मभिः। दुःख प्रकर्षश्चोग्रत्वं तेषु सर्वेषु वै स्मृतः ।। ३९.

भोग घेण्यास समर्थ असणाऱ्यांसाठी, कर्मामुळे लगेचच फळ मिळतं. या सर्व ठिकाणी दुःखाची तीव्रता आणि भीषणता ओळखली जाते.

यातनाश्चाप्यसंख्येया नारकाणां तथा स्मृताः। दुःखोत्कर्षस्तु सर्वेषु ह्यधर्मस्य निमित्ततः ।। ३९.

नरकवासीयांसाठी अनंत यातना आहेत असंही मानलं जातं. या सर्व ठिकाणी दुःखाची तीव्रता अधर्मामुळेच आहे.

तिर्यग्योनौ प्रसूयन्ते कर्मशेषे गते ततः। देवाश्च नारकाश्चैव ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च संस्थिताः ।। ३९.

कर्माचा उरलेला भाग संपल्यावर, ते प्राणी योनीत जन्म घेतात. देव आणि नरकवासी वर आणि खाली स्थित आहेत.

धर्माधर्मनिमित्तेन सद्यो जायन्ति मूर्त्तयः। उपभोगार्थमुत्पत्तिरौपपत्तिककर्मतः ।। ३९.

धर्म आणि अधर्मामुळे लगेचच विविध रूपे निर्माण होतात. भोगासाठी जन्म होतो, आणि तो पूर्वजन्मीच्या कर्मानुसार असतो.

पश्यन्ति नारकान्देवा ह्यधोवक्रान् ह्यधोगतान्। नारकाश्च तथा देवान् सर्वान्पश्यन्त्यधो मुखान् ।। ३९.

देव वरून खाली जाणाऱ्या आणि खाली पडलेल्या नरकवासीयांना पाहतात; तसेच नरकवासी सर्व देवांना खाली तोंड करून पाहतात.

अनग्रमूलता यस्माद्धारणाश्च स्वभावतः। तस्मादूर्द्ध्वमधोभावो लोकालोके न विद्यते ।। ३९.

कारण, इथे कुठलाही मूळ किंवा आधार नाही आणि धरून ठेवणं हे स्वभावतःच आहे; म्हणून वर किंवा खाली, लोक किंवा अलोक असा भेद राहत नाही.