वायुपुराणम्

ताले पतेत्क्षत्रियहा हत्वा वैश्यञ्च दुर्गतिम्। ब्रहमहत्याञ्च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः ।। ३९.

रोध नरकात गायीचा वध करणारा, गर्भहत्या करणारा, आग लावणारा आणि गाव उद्ध्वस्त करणारा पडतो. सूकर नरकात ब्राह्मणहत्यारा, मद्यपान करणारा आणि सोनं चोरणारा बुडतो.

तप्तकुम्भी स्वसागामी तथा राजभटश्च यः। तप्तलोहे चाश्ववणिक्तथा बन्धनरक्षिता ।। ३९.

ताल नरकात क्षत्रियहत्यारा पडतो, आणि जो वैश्याचा वध करतो त्याला मोठी दुर्दशा भोगावी लागते. ब्राह्मणहत्येचं पाप करणारा किंवा गुरुच्या पत्नीला स्पर्श करणारा तिथेच पडतो.

साध्वीविक्रयकर्त्ता च यस्तु भक्तं परित्यजेत्। महाज्वाले दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै ।। ३९.

तप्तकुंभ नरकात आपल्या बहिणीकडे जाणारा आणि राजाचा सेवक पडतो. तप्तलोह नरकात घोड्याचा व्यापारी आणि कारागृहाचा रक्षक पडतो.

वेदो विक्रीयते येन वेदं दूषयते च यः। गुरूंश्चैवावमन्यन्ते वाक्क्रोशैस्ताडयन्ति च ।। ३९.

जो सती स्त्री विकतो किंवा भक्ताला सोडून देतो तो महाज्वाळ नरकात पडतो. जो आपल्या मुलीकडे किंवा सूनाकडे जातो तोही तिथेच जातो.

अगम्यगामीच नरो नरकं शबलं व्रजेत्। विमोहे पतिते चौरे मर्यादां यो भिनत्ति वै ।। ३९.

जो वेद विकतो, वेदाचा अपमान करतो, गुरुंचा अवमान करतो, किंवा त्यांना शब्दांनी शिव्या देतो किंवा मारतो, तो शबल नरकात पडतो.

दुरध्वं कुरुते यस्तु कीटलोहं प्रपद्यते। देवब्राह्मणविद्वेष्टा गुरूणाञ्चाप्यपूजकः। रत्नं दूषयते यस्तु कृमिभक्ष्यं प्रपद्यते ।। ३९.

जो वाईट मार्गाने जातो तो कीटलोहमध्ये पडतो. देव किंवा ब्राह्मणांचा द्वेष करणारा, गुरुंचा सन्मान न करणारा किंवा रत्नाचा अपमान करणारा कृमिभक्ष नरकात पडतो.

पर्य्यश्नाति य एकोऽन्यो ब्राह्मणीं सुहृदः सुताम्। लालाभक्षे स पतति दुर्गन्धे नरके गतः ।। ३९.

जो दुसऱ्याची पत्नी, मित्राची मुलगी किंवा ब्राह्मणाची पत्नी घेऊन वाईट कृत्य करतो, तो लाळाभक्ष या दुर्गंधी नरकात पडतो.

काण्डकर्त्ता कुलालश्च निष्कहर्त्ता चिकित्सकः। आरा मेष्वग्निदाता यः पतते स विशंसने ।। ३९.

जो पुरुष एकटा किंवा दुसऱ्यासोबत ब्राह्मण स्त्री, मित्र किंवा मुलीचा अपमान करतो, तो घाण वास येणाऱ्या लाळाभक्षक नरकात पडतो.

असत्प्रतिग्रही यश्च तथैवायाज्ययाजकः। नक्षत्रैर्जीवितो यश्च नरो गच्छत्यधोमुखम् ।। ३९.

जो चुकीची दानं घेतो, अयोग्य लोकांसाठी यज्ञ करणारा पुजारी, किंवा जो नक्षत्रांवर आपला उदरनिर्वाह करतो, असा मनुष्य उलटा खाली नरकात जातो.

क्षीरं सुरां च मांसं च लाक्षां गन्धं रसन्तिलान्। एवमादीनि विक्रीणन्घोरो पूयवहे पतेत् ।। ३९.

जो दूध, मद्य, मांस, लाख, सुगंध, तेलबिया किंवा अशा वस्तू विकतो, तो भयंकर पूयवाह नरकात पडतो.

यः कुक्कुटानि बध्नाति मार्जारान्सूकरांश्च तान्। पक्षिणश्च मृगाञ्छागान्सोऽप्येनं नरकं व्रजेत् ।। ३९.

जो कोंबड्या, मांजरे, डुक्कर, पक्षी, हरिण किंवा शेळ्या बांधतो, तोही त्या नरकात जातो.

आजीविको माहिषकस्तथा चक्रध्वजी च यः। रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिग्राम याजकः ।। ३९.

भविष्य सांगणारा, म्हशी पाळणारा, झेंड्याचा वाहक, रंगभूमीवर उपजीविका करणारा ब्राह्मण आणि पक्षी पकडणाऱ्या गावाचा पुजारी—

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी। सुरापो मांसभक्षश्च तथा च पशुघातकः ।। ३९.

घर जाळणारा, विष देणारा, खड्ड्यातून खाणारा, सोम विकणारा, मद्यपान करणारा, मांस खाणारा आणि प्राण्यांचा वध करणारा—

विश(श्व)स्ता महिषादीनां मृग हन्ता तथैव च। पर्वकारश्च सूची च यश्च स्यान्मित्रघातकः। रुधिरान्धे पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः ।। ३९.

शिरच्छेद करणारा, म्हशी वगैरे प्राण्यांचा मारणारा, वन्य प्राण्यांचा शिकारी, ढोल करणारा, सुई बनवणारा आणि मित्राचा वध करणारा— हे सर्व ज्ञानी लोक सांगतात, की रुधिरांध नरकात पडतात.

उपविष्टमेकपङ्क्त्यां विषमं भोजयन्ति ये। पतन्ति नरके घोरे विङ्‌भुजे नात्र संशयः ।। ३९.

जे लोक एका ओळीत बसवून सगळ्यांना वेगवेगळं अन्न देतात, ते भयंकर विंभुज नरकात पडतात; यात शंका नाही.

मृषावादी नरो यश्च तथा प्राक्रोशकोऽशुभः। पतेत्तु नरके घोरो मूत्राकीर्णे स पापकृत् ।। ३९.

जो खोटं बोलतो किंवा दुसऱ्यांना कठोर शब्दांनी अपमानित करतो, तो पापी माणूस मूत्राने भरलेल्या भयंकर नरकात पडतो.

मधुग्राहाबिहन्तारो यन्ति वैतरणीं नराः। उन्मत्ताश्चित्तभग्नाश्च शौचाचारविवर्ज्जिताः ।। ३९.

मधमाश्यांची पोळी फोडणारे, वेडे, ज्यांचे मन बिघडले आहे, आणि जे शुचिता व चांगली वर्तणूक पाळत नाहीत, असे लोक वैतरणी नदीत जातात.

क्रोधना दुःखदाश्चैव कुहकाः कृष्टगामिनः। असि पत्रवने छेदी तथा ह्यौरभ्रिकाश्च ये। कर्त्तनैश्च निकृष्यन्ते मृगव्याधाः सुदारुणैः ।। ३९.

रागावणारे, दुःख देणारे, फसवणारे, चुकीच्या वाटेने जाणारे, तलवारीच्या जंगलात छाटले जाणारे, आणि लुटारू—शिकारी लोकांना अत्यंत क्रूर छाटण्याने यातना होतात.

आश्रमप्रत्यवसिता अग्निज्वाले पतन्ति वै। भौज्यन्ते श्याम शबलैरयस्तुण्डैश्च वायसैः ।। ३९.

जे आश्रमाचे कर्तव्य सोडतात, ते अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये पडतात; काळे आणि पांढरे डाग असलेले लोखंडाच्या चोचीचे कावळे त्यांना खातात.

इज्यायां व्रतमालोपात्सन्दंशे नरके पतेत्। स्कन्दन्ते यदि वा स्वप्ने व्रतिनो ब्रह्मचारिणः ।। ३९.

यज्ञाच्या वेळी व्रत भंग केल्याने संदंश नावाच्या नरकात पडावं लागतं; आणि जर व्रती किंवा ब्रह्मचारी स्वप्नातसुद्धा चुकले, तरी तेही तिथे पडतात.

पुत्रैरध्यापिता ये च पुत्रैराज्ञापिताश्च ये। तेसर्वे नरकं यान्ति नियतन्तु श्वभोजने ।। ३९.

जे आपल्या मुलांकडून शिकतात किंवा मुलांकडून आज्ञा घेतात, ते सर्व निश्चितच नरकात जातात, जिथे त्यांना कुत्रे खातात.

वर्णाश्रमविरूद्धानि क्रोधहर्षसमन्विताः। कर्माणि ये तु कुर्वन्ति सर्वे निरयगामिनः ।। ३९.

जे आपल्या जाती आणि आश्रमाच्या विरुद्ध, राग किंवा आनंदामुळे, कर्म करतात, ते सर्व नरकात जातात.

उपरिष्टात्सितो घोर उष्णात्मा रौरवो महान्। सुदारुणस्तु शीतात्मा तस्याधस्तात्तपः स्मृतः ।। ३९.

वरती भीषण, थंड, मोठा आणि उष्ण स्वरूपाचा रौरव नरक आहे; त्याच्या खाली अत्यंत भयंकर, थंड ताप नरक आहे.

एवमादि क्रमेणैव वर्ण्यमानान्निबोधत। भूमेरधस्तात्सप्तैव नरकाः परिकीर्तिताः ।। ३९.

अशा प्रकारे, क्रमाने ऐका—पृथ्वीखाली सात नरक सांगितले आहेत.

अधर्मसूनवस्ते स्युरन्धतामिस्रकादयः। रौरवः प्रथमस्तेषां महा रौरव एव च ।। ३९.

अधर्माची संतती म्हणजे अंधतामिस्र वगैरे नरक; त्यात रौरव हा पहिला, आणि महा-रौरव सुद्धा आहे.

अस्याधः पुनरप्यन्यः शीतस्तप इति स्मृतः। तृतीयः कालसूत्रः स्यान्महाहविविधिः स्मृतः ।। ३९.

याच्या खाली पुन्हा एक 'थंड-उष्ण' असं ओळखलं जातं; तिसरं 'कालसूत्र' म्हणतात, आणि ते मोठं रणभूमी म्हणून ओळखलं जातं.

अप्रतिष्ठ श्चतुर्थः स्यादवीची पञ्चमः स्मृतः। लोहपृष्ठस्तमस्तेषामविधेयस्तु सप्तमः ।। ३९.

चौथं 'अप्रतिष्ठ' आहे; पाचवं 'अवीची' असं म्हणतात. सहावं 'लोहरुंद' आहे, आणि सातवं 'अविधेय' असं ओळखलं जातं.

घोरत्वाद्रौरवः प्रोक्तः साम्भको दहनः स्मृतः। सुदारुणस्तु शीतात्मा तस्याधस्तात्तपोऽधमः ।। ३९.

त्याच्या भीषणतेमुळे त्याला 'रौरव' असं म्हणतात; 'सांभक' हा जळणारा म्हणून ओळखला जातो. 'सुदारुण' फारच थंड आहे, आणि त्याच्या खाली सर्वात नीच उष्णता आहे.

सर्पो निकृन्तनः प्रोक्तः कालसूत्रेति दारुणः। अप्रतिष्ठे स्थितिर्नास्ति भ्रमस्तस्मिन्सुदारुणः ।। ३९.

'निकृंतन' नावाचा सर्प 'कालसूत्र' म्हणून भीषण मानला जातो. 'अप्रतिष्ठ' मध्ये कुठलीही स्थिरता नाही; तिथे भटकंती फारच कठीण असते.