वायुपुराणम्

यस्मान्न च्यवते भूयो ब्रह्माणं स उपासते । एककोटिर्योजनानां पञ्चाशन्नियुतानि तु ।। ३९.

जिथून पुन्हा कोणी खाली पडत नाही, असं हे स्थान आहे. ब्रह्माची उपासना करणारे तेथे पोहोचतात. या ब्रह्मलोकाचं क्षेत्रफळ पन्नास कोटी योजने इतकं असून, ते दहा लाखांनी गुणिले आहे.

ऊर्द्ध्वं भागस्ततोऽण्डस्य ब्रह्मलोकात्परः स्मृतः। चतुरश्चैव कोट्यस्तु नियुताः पञ्चषष्टि च ।। ३९.

या ब्रह्मलोकाच्या वरती अंडाचं वरचं टोक आहे, असं मानलं जातं. त्याचं माप चारशे कोटी आणि पासष्ट लाख योजने एवढं आहे.

एषोऽर्द्धंशप्रचारोऽस्य गत्यन्तश्चापरः स्मृतः। ध्रवाग्रमेतद्वयाख्यातं योजनाग्राद्यथाश्रुतम् ।। ३९.

हे अर्ध्या भागाचं क्षेत्र मानलं जातं, आणि दुसरं टोक म्हणजे गतीचा शेवट. ध्रुव आणि अग्र या दोन्ही टोकांचं योजनेनुसार माप असं सांगितलं आहे.

अधोगतीनां वक्ष्यामि भूतानां स्थानकल्पनाम्। गच्छन्ति घोरकर्म्माणः प्राणिनो यत्र कर्म्मभिः ।। ३९.

आता मी खाली जाणाऱ्या जीवांच्या ठिकाणांची मांडणी सांगतो, जिथे भयंकर कर्म करणारे प्राणी आपल्या कर्मानुसार जातात.

नरको रौरवो रोधः सूकरस्ताल एव च। तप्तकुम्भो महाज्वालः शबलोऽथ विमोचनः ।। ३९.

रौरव, रोध, सूकर, ताल, तप्तकुंभ, महाज्वाळ, शबल आणि विमोचन हे नरक आहेत.

कृमी च कृमिभक्षश्च लालाभक्षो विशंसनः । अधःशिराः पूयवहो रुधिरान्धस्तथैव च ।। ३९.

तसंच कृमी, कृमिभक्ष, लाळाभक्ष, विशंसन, अधःशिरा, पूयवह आणि रुधिरांध हे नरकही आहेत.

तथा वैतरणं कृष्णमसिपत्रवनं तथा। अग्निज्वालो महाघोरः संदंशोऽथ श्वभोजनः ।।३९.

तसेच, वैतरणी, कृष्ण, असिपत्रवन, अग्निज्वाळ, महाघोर, संदंश आणि श्वभोजन हेही नरक आहेत.

तमश्च कृष्णसूत्रश्च लोहश्चाप्यसिजस्तथा। अप्रतिष्ठोऽथ वीच्यश्वनरका ह्येवमादयः ।। ३९.

तसंच तम, कृष्णसूत्र, लोह, असिज, अप्रतिष्ठ, वीच्य आणि असे इतर नरक आहेत.

तामसा नरकाः सर्वे यमस्य विषये स्थिताः। येषु दुष्कृतकर्माणः पतन्तीह पृथक्पृथक् ।। ३९.१५० भूमेरधस्तात्ते सर्वे रौरवाद्याः प्रकीर्त्तिताः। रौरवे कूटसाक्षी तु मिथ्या यश्चाभिशंसति। क्रूरग्रहे पक्षवादी ह्यसत्यः पतते नरः ।। ३९.

हे सर्व नरक अंधाराने व्यापलेले असून, यमाच्या प्रदेशात आहेत. जिथे पापी माणसं वेगवेगळ्या नरकात पडतात.

रोधे गोघ्नो ब्रूणहा च ह्यग्निदाता पुरस्य च। सूकरे ब्रह्महा मज्जेत्सुरापः स्वर्णतस्करः ।। ३९.

पृथ्वीच्या खाली हे सर्व रौरव वगैरे नरक आहेत. रौरव नरकात खोटं साक्ष देणारा आणि खोट्या आरोप करणारा पडतो. क्रूरग्रह नरकात दोषीची बाजू घेणारा आणि असत्य बोलणारा माणूस पडतो.

ताले पतेत्क्षत्रियहा हत्वा वैश्यञ्च दुर्गतिम्। ब्रहमहत्याञ्च यः कुर्याद्यश्च स्याद्गुरुतल्पगः ।। ३९.

रोध नरकात गायीचा वध करणारा, गर्भहत्या करणारा, आग लावणारा आणि गाव उद्ध्वस्त करणारा पडतो. सूकर नरकात ब्राह्मणहत्यारा, मद्यपान करणारा आणि सोनं चोरणारा बुडतो.

तप्तकुम्भी स्वसागामी तथा राजभटश्च यः। तप्तलोहे चाश्ववणिक्तथा बन्धनरक्षिता ।। ३९.

ताल नरकात क्षत्रियहत्यारा पडतो, आणि जो वैश्याचा वध करतो त्याला मोठी दुर्दशा भोगावी लागते. ब्राह्मणहत्येचं पाप करणारा किंवा गुरुच्या पत्नीला स्पर्श करणारा तिथेच पडतो.

साध्वीविक्रयकर्त्ता च यस्तु भक्तं परित्यजेत्। महाज्वाले दुहितरं स्नुषां गच्छति यस्तु वै ।। ३९.

तप्तकुंभ नरकात आपल्या बहिणीकडे जाणारा आणि राजाचा सेवक पडतो. तप्तलोह नरकात घोड्याचा व्यापारी आणि कारागृहाचा रक्षक पडतो.

वेदो विक्रीयते येन वेदं दूषयते च यः। गुरूंश्चैवावमन्यन्ते वाक्क्रोशैस्ताडयन्ति च ।। ३९.

जो सती स्त्री विकतो किंवा भक्ताला सोडून देतो तो महाज्वाळ नरकात पडतो. जो आपल्या मुलीकडे किंवा सूनाकडे जातो तोही तिथेच जातो.

अगम्यगामीच नरो नरकं शबलं व्रजेत्। विमोहे पतिते चौरे मर्यादां यो भिनत्ति वै ।। ३९.

जो वेद विकतो, वेदाचा अपमान करतो, गुरुंचा अवमान करतो, किंवा त्यांना शब्दांनी शिव्या देतो किंवा मारतो, तो शबल नरकात पडतो.

दुरध्वं कुरुते यस्तु कीटलोहं प्रपद्यते। देवब्राह्मणविद्वेष्टा गुरूणाञ्चाप्यपूजकः। रत्नं दूषयते यस्तु कृमिभक्ष्यं प्रपद्यते ।। ३९.

जो वाईट मार्गाने जातो तो कीटलोहमध्ये पडतो. देव किंवा ब्राह्मणांचा द्वेष करणारा, गुरुंचा सन्मान न करणारा किंवा रत्नाचा अपमान करणारा कृमिभक्ष नरकात पडतो.

पर्य्यश्नाति य एकोऽन्यो ब्राह्मणीं सुहृदः सुताम्। लालाभक्षे स पतति दुर्गन्धे नरके गतः ।। ३९.

जो दुसऱ्याची पत्नी, मित्राची मुलगी किंवा ब्राह्मणाची पत्नी घेऊन वाईट कृत्य करतो, तो लाळाभक्ष या दुर्गंधी नरकात पडतो.

काण्डकर्त्ता कुलालश्च निष्कहर्त्ता चिकित्सकः। आरा मेष्वग्निदाता यः पतते स विशंसने ।। ३९.

जो पुरुष एकटा किंवा दुसऱ्यासोबत ब्राह्मण स्त्री, मित्र किंवा मुलीचा अपमान करतो, तो घाण वास येणाऱ्या लाळाभक्षक नरकात पडतो.

असत्प्रतिग्रही यश्च तथैवायाज्ययाजकः। नक्षत्रैर्जीवितो यश्च नरो गच्छत्यधोमुखम् ।। ३९.

जो चुकीची दानं घेतो, अयोग्य लोकांसाठी यज्ञ करणारा पुजारी, किंवा जो नक्षत्रांवर आपला उदरनिर्वाह करतो, असा मनुष्य उलटा खाली नरकात जातो.

क्षीरं सुरां च मांसं च लाक्षां गन्धं रसन्तिलान्। एवमादीनि विक्रीणन्घोरो पूयवहे पतेत् ।। ३९.

जो दूध, मद्य, मांस, लाख, सुगंध, तेलबिया किंवा अशा वस्तू विकतो, तो भयंकर पूयवाह नरकात पडतो.

यः कुक्कुटानि बध्नाति मार्जारान्सूकरांश्च तान्। पक्षिणश्च मृगाञ्छागान्सोऽप्येनं नरकं व्रजेत् ।। ३९.

जो कोंबड्या, मांजरे, डुक्कर, पक्षी, हरिण किंवा शेळ्या बांधतो, तोही त्या नरकात जातो.

आजीविको माहिषकस्तथा चक्रध्वजी च यः। रङ्गोपजीविको विप्रः शाकुनिग्राम याजकः ।। ३९.

भविष्य सांगणारा, म्हशी पाळणारा, झेंड्याचा वाहक, रंगभूमीवर उपजीविका करणारा ब्राह्मण आणि पक्षी पकडणाऱ्या गावाचा पुजारी—

अगारदाही गरदः कुण्डाशी सोमविक्रयी। सुरापो मांसभक्षश्च तथा च पशुघातकः ।। ३९.

घर जाळणारा, विष देणारा, खड्ड्यातून खाणारा, सोम विकणारा, मद्यपान करणारा, मांस खाणारा आणि प्राण्यांचा वध करणारा—

विश(श्व)स्ता महिषादीनां मृग हन्ता तथैव च। पर्वकारश्च सूची च यश्च स्यान्मित्रघातकः। रुधिरान्धे पतन्त्येते एवमाहुर्मनीषिणः ।। ३९.

शिरच्छेद करणारा, म्हशी वगैरे प्राण्यांचा मारणारा, वन्य प्राण्यांचा शिकारी, ढोल करणारा, सुई बनवणारा आणि मित्राचा वध करणारा— हे सर्व ज्ञानी लोक सांगतात, की रुधिरांध नरकात पडतात.

उपविष्टमेकपङ्क्त्यां विषमं भोजयन्ति ये। पतन्ति नरके घोरे विङ्‌भुजे नात्र संशयः ।। ३९.

जे लोक एका ओळीत बसवून सगळ्यांना वेगवेगळं अन्न देतात, ते भयंकर विंभुज नरकात पडतात; यात शंका नाही.

मृषावादी नरो यश्च तथा प्राक्रोशकोऽशुभः। पतेत्तु नरके घोरो मूत्राकीर्णे स पापकृत् ।। ३९.

जो खोटं बोलतो किंवा दुसऱ्यांना कठोर शब्दांनी अपमानित करतो, तो पापी माणूस मूत्राने भरलेल्या भयंकर नरकात पडतो.

मधुग्राहाबिहन्तारो यन्ति वैतरणीं नराः। उन्मत्ताश्चित्तभग्नाश्च शौचाचारविवर्ज्जिताः ।। ३९.

मधमाश्यांची पोळी फोडणारे, वेडे, ज्यांचे मन बिघडले आहे, आणि जे शुचिता व चांगली वर्तणूक पाळत नाहीत, असे लोक वैतरणी नदीत जातात.

क्रोधना दुःखदाश्चैव कुहकाः कृष्टगामिनः। असि पत्रवने छेदी तथा ह्यौरभ्रिकाश्च ये। कर्त्तनैश्च निकृष्यन्ते मृगव्याधाः सुदारुणैः ।। ३९.

रागावणारे, दुःख देणारे, फसवणारे, चुकीच्या वाटेने जाणारे, तलवारीच्या जंगलात छाटले जाणारे, आणि लुटारू—शिकारी लोकांना अत्यंत क्रूर छाटण्याने यातना होतात.

आश्रमप्रत्यवसिता अग्निज्वाले पतन्ति वै। भौज्यन्ते श्याम शबलैरयस्तुण्डैश्च वायसैः ।। ३९.

जे आश्रमाचे कर्तव्य सोडतात, ते अग्नीच्या ज्वाळांमध्ये पडतात; काळे आणि पांढरे डाग असलेले लोखंडाच्या चोचीचे कावळे त्यांना खातात.